کتاب آنگاه که از شناخت جهان باز می‌مانیم

کتاب آنگاه که از شناخت جهان باز می‌مانیم اثر بنجامین لاباتوت رمانی علمی است و ما را با زندگی دانشمندانی که در ساخت سلاح‌های کشتار جمعی، ابزار قتل و گازهای شیمیایی نقش مهمی داشته‌اند، آشنا می‌کند. این کتاب روایت‌گر تاریخ علم به زبان داستانی و ساده است و قضاوت درباره‌ی شخصیت مخترعان را برعهده‌ی ما می‌گذارد. داستان علمی پیش رو در سال 2021 در لیست بهترین آثار نیویورک‌تایمز قرار گرفت.

درباره‌ی کتاب آنگاه که از شناخت جهان باز می‌مانیم

نابغه بودن همیشه هم خوب نیست، به‌خصوص اگر ساکن کره‌ی زمین باشیم و در دورانی زندگی کنیم که انسان‌ها به‌شدت به کشتار و بیچاره کردن یکدیگر علاقه‌مند باشند. کتاب آنگاه که از شناخت جهان باز می‌مانیم (When We Cease to Understand the World) اثر بنجامین لاباتوت (Benjamin Labatut) ما را در قالب یک داستان علمی با چند دانشمند حوزه‌های گوناگون علمی آشنا می‌کند.

نمی‌دانیم این دانشمندان در حال حاضر ساکن بهشت هستند یا جهنم؛ زیرا اکتشافات و اختراعات علمی ایشان، همان اندازه که به بشریت کمک کرد، میلیون‌ها نفر را به کام مرگ کشاند. (البته قبل از این اختراعات هم انسان‌ها همدیگر را می‌کشتند، اما اکتشافی برای کمک به ایشان وجود نداشت.)

تاریخ علم و سرگذشت بشر از نگاه بنجامین لاباتوت

بخش نخست کتاب آنگاه که از شناخت جهان باز می‌مانیم ما را به قرن بیستم می‌برد؛ قرنی که به معنای واقعی کلمه جهان را برای چندین سده و قرن در آشوب فرو برد و بعید می‌دانیم تا صدها سال بعد، اوضاع جهانی که آدولف هیتلر برای ما ساخت بهبود یابد. بنجامین لاباتوت ما را به سراغ یکی از فرماندهان آقای هیتلر می‌برد تا ببینیم ایشان با اختراعات علمی دانشمندان گوناگون چه می‌کرد و چگونه از آن‌ها برای نابودی و مرگ انسان‌ها بهره می‌برد.

آبی پروسی را می‌شناسید؟ نام زیبایی دارد. آدم تصور می‌کند رنگی برای نقاشی کشیدن است، اما آبی پروسی نیز مثل بسیاری از سلاح‌های کشتار جمعی، نام و عنوان قشنگی دارد، اما در واقع قاتل است. آبی پروسی رنگدانه‌ای است که در صنعت، ساختمان‌سازی و البته نقاشی کاربرد دارد، اما ماده‌ی تشکیل‌دهنده‌ی آن «سیانور» است؛ همان ماده‌ای که جمعیت بسیاری از مردم آلمان پس از سقوط هیتلر و فروپاشی کشورشان تصمیم گرفتند دسته‌جمعی آن را بخورند!

نقش دانشمندان در ساخت سلاح‌های کشتار جمعی

کتاب آن گاه که از شناخت جهان باز می‌مانیم ما را به بازارهای برلین می‌برد؛ جایی که جوانان نازیست در سبدهای حصیری، کپسول‌های آبی‌رنگ سیانور را بین مردم پخش می‌کردند و به مصرف‌کنندگان خود اطمینان می‌دادند که تقلبی نیست!

بنجامین لاباتوت معتقد است شخص آدولف هیتلر نیز با همین ماده خودکشی کرده، اما در تاریخ، شیوه‌ی مرگ پیشوای رایش سوم به‌صورت خودکشی با شلیک گلوله گزارش شده است. البته به‌جز آدولف هیتلر و مردم آلمان، بسیاری از اسرای اردوگاه‌های کار اجباری نیز با خوردن و استنشاق سیانور کشته شدند؛ با این تفاوت که هیتلر و آلمانی‌ها به میل خود این ماده را مصرف کردند، اما اسرای اردوگاه‌ها به قتل رسیدند.

چهره‌ی تاریک سرگذشت علم در یک رمان تاریخی

پس از روایت نقش سیانور در مرگ و نابودی انسان‌ها در قرن بیستم، رمان تاریخی آنگاه که از شناخت جهان باز می‌مانیم نشر راوشید ما را به تاریخچه‌ی ساخت سیانور می‌برد؛ به سال‌های نخست قرن بیستم؛ زمانی که یک شیمی‌دان آلمانی و البته یهودی به نام فریتس هابر سیانور را ساخت. البته سیانور تنها ساخته‌ی دست او نبود. او مخترع بسیاری از سلاح‌های شیمیایی بود. فریتس هابر این سلاح‌ها را برای ارتش می‌ساخت و از جنایتی که انجام می‌داد کاملاً مطلع بود.

بنجامین لاباتوت کوشیده است تا در قالب داستان، ما را با دانشمندانی چون کارل شوارتزشیلد، الکساندر گروتندیک و… آشنا کند؛ کسانی که خواسته یا ناخواسته در قتل‌عام و جنگ‌افروزی سیاستمداران بسیار مؤثر بوده‌اند. با خرید کتاب آنگاه که از شناخت جهان باز می‌مانیم در می‌یابید که هیچ‌چیز کاملا مثبت یا منفی نیست. هیچ مخترعی شیطان یا فرشته نبوده و انسان‌های ظاهراً خوبی در جنایات هولناک سهیم بوده‌اند.

جوایز و افتخارات کتاب آنگاه که از شناخت جهان باز می‌مانیم

• از پرفروش‌ترین کتاب‌های نیویورک‌تایمز سال 2021
• نامزد جایزه بوکر
• برنده‌ی جایزه‌ی ادبی شهرداری سانتیاگو
• نامزد جایزه‌ی کتاب لس آنجلس‌تایمز سال 2021
• برنده‌ی جایزه‌ی ملی کتاب آمریکا سال 2021
• نامزد بهترین کتاب سال ترجمه شده در بخش داستانی سال 2022

کتاب آنگاه که از شناخت جهان باز می‌مانیم برای شما مناسب است اگر

• به رمان‌های علمی علاقه دارید.
• می‌خواهید با دانشمندان و مخترعانی که در جنایت‌های سیاستمداران نقش مهمی ایفا کرده‌اند، آشنا شوید.
• به‌دنبال منبعی هستید که زندگی مخترعان سلاح‌های شیمیایی و ابزارهای کشتار جمعی را برای شما روایت کند.

در بخشی از کتاب آنگاه که از شناخت جهان باز می‌مانیم می‌خوانیم

اشت دوباره می‌نشست که غرش خفه‌ای از هر سو برخاست. صدا زمین را لرزاند و شدت گرفت، تا آن‌جا که سنگ‌ریزه‌های زیر پایش به رقص درآمدند، گویی جاندار شده باشند. در گوشۀ میدان دیدش، سایه‌هایی را دید که به‌سرعت حرکت می‌کردند. برای آرام کردن تپش قلبش با خود گفت: «اسب‌ها هستند، فقط اسب‌ها هستند که کورکورانه در مه می‌دوند.» اما وقتی آسمان کاملاً صاف شد و اطراف را جست‌وجو کرد، حتی یک رد سم هم پیدا نکرد.

در روزهای بعد، هایزنبرگ بی‌وقفه کار کرد؛ در اتاقش پناه گرفته بود و حتی برای مسواک زدن هم وقفه‌ای نمی‌داد، احتمالاً اگر فِراو روزنتال ناگهان به اتاقش هجوم نمی‌آورد و با گفتن اینکه: «اتاقت بوی مرگ گرفته.» او را بیرون نمی‌راند همین‌طور ادامه می‌داد، هایزنبرگ به‌سمت بندر پایین رفت و لباسش را بو کرد. آخرین باری که پیراهنش را عوض کرده بود، کی بود؟ نگاهش را به زمین دوخته بود، چنان غرق در تلاش برای اجتناب از چشم‌های گردشگران که نزدیک بود به زنی جوان بخورد که می‌کوشید توجهش را جلب کند. آن‌قدر مدت‌ها با هیچ‌کس جز صاحب هتل حرف نزده بود که چند لحظه طول کشید تا بفهمد دختر با چشمان درخشان و موهای فرفری‌اش دارد چیزی به او می‌فروشد؛ یادگاری کوچکی برای کمک به فقرا. هایزنبرگ جیب‌هایش را گشت؛ حتی یک مارک هم نداشت.

دختر سرخ شد و گفت مهم نیست، اما دل هایزنبرگ در سینه‌اش فروریخت. با خود گفت در این جزیرۀ لعنتی چه کار دارد می‌کند؟ به زن خیره ماند تا وقتی که میان گروهی از مردان مست و خوش‌پوش که بازوانشان را دور نامزدهایشان حلقه کرده بودند ناپدید شد. آن‌وقت هایزنبرگ دریافت که احتمالاً تنها مرد مجردِ جزیره است. رو برگرداند و احساسی از بیگانگیِ مهارناپذیر بر او چیره شد. مغازه‌های کنار ساحل در نظرش شبیه ویرانه‌های زغال‌شده‌ای بودند که پس از آتشی مهیب برجای مانده‌اند. انبوهی از غریبه‌ها گرداگردش جمع شده بودند، پوستشان سوخته از آتشی که فقط او می‌توانست ببیند؛ دختران کوچکی می‌دویدند با گیسوانی در آتش، و زوج‌هایی که می‌خندیدند در حالی که با هم می‌سوختند، چون هیزمِ شعله‌های مراسم خاکسپاری، در آغوش هم، شعله‌ها بر تنشان می‌پیچید و تا آسمان بالا می‌رفت.