کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 14: آقای تئاتر سنتی ایران: زندگی هنری و آثار حسن عظیمی

کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 14: آقای تئاتر سنتی ایران اثر غلامحسین دولت آبادی و اعظم کیان افراز شرحی از زندگی و تجربه‌های یکی از مهم‌ترین چهره‌های تئاتر سنتی ایران، حسن عظیمی است. این اثر بر پایه‌ی گفت‌وگوهایی با این کارگردان بزرگ تئاتر سنتی تدوین شده و مسیر هنری او را روایت و بخشی از تاریخ ناگفته‌ی تئاتر سنتی ایران را زنده می‌کند. در این اثر با تعدادی از نمایشنامه‌های کوتاه سنتی که حسن عظیمی آن‌ها را برای اجرا بر روی صحنه بازنویسی کرده است نیز آشنا می‌شویم.

درباره‌ی کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 14: آقای تئاتر سنتی ایران

هر تاریخی پیش از آنکه بر صفحه‌ی کاغذ نقش ببندد، در حافظه‌ی هنرمندان ثبت می‌شود. تئاتر ایران نیز تاریخچه‌ای غنی دارد که کمتر کسی توانسته آن را از اعماق حافظه به صفحه‌ی تاریخ منتقل کند؛ به همین دلیل، تاریخ تئاتر در ایران برای بسیاری از دوستداران هنر ناشناخته مانده است و نمی‌دانیم نخستین هنرورانی که توانستند نمایش‌های روحوضی و سیاه‌بازی را به سپهر هنر ایران بیفزایند، چه کسانی بوده‌اند. جلد چهارده کتاب تئاتر ایران در گذر زمان آقای تئاتر سنتی ایران ما را با زندگی یکی از نخستین کارگردانان و بازیگران تئاتر سنتی ایران آشنا می‌کند: حسن عظیمی.

آشنایی با زندگی این هنرمند که در زمینه‌ی نمایش‌های آیینی و هنرهای نمایشی ایران چهره‌ای پرافتخار و صاحب‌تجربه است، به ما نشان می‌دهد تئاتر ایران در آغاز برای چه اقشاری پدید آمد و نمایش روحوضی چه تفاوتی با تئاتر صحنه‌ای دارد. اعظم کیان‌افراز و غلامحسین دولت‌آبادی در کتاب تئاتر ایران در گذر زمان جلد 14 (حسن عظیمی) ابتدا زندگی‌نامه و سال‌شمار زندگی حسن عظیمی را روایت می‌کنند و سپس مصاحبه‌ای با این هنرمند نامدار، درباره‌ی زندگی و کارنامه‌ی هنری‌اش، در اختیار خوانندگان قرار می‌دهند.

زندگینامه‌ی حسن عظیمی و ورود به عرصه‌ی نمایش

هنر تئاتر سنتی تا اواسط دهه‌ی پنجاه مهجور و در میان مورخان و روشنفکران چندان محبوب نبود. روشنفکران آن دوران بیشتر به تحقیق و نگارش درباره‌ی تئاتر اروپایی و مدرن علاقه‌مند بودند و تئاتر سنتی نیز عمدتاً بر گفت‌وگو و تاریخ شفاهی متکی بود؛ به همین دلیل، تا اوایل دهه‌ی پنجاه نمایشنامه‌ی مدون یا تاریخچه‌ی رسمی از تئاتر آیینی و سنتی بر جای نمانده بود. حسن عظیمی یکی از افرادی بود که نگارش و تدوین نمایشنامه‌های سنتی و ثبت تاریخ تئاتر آیینی را آغاز کرد.

کتاب آقای تئاتر سنتی ایران حسن عظیمی، ما را به آبادان می‌برد؛ جایی که او در دوران نوجوانی برای نخستین‌بار با تئاتر آشنا شد. فعالیت هنری این کارگردان از سال 1339 و با ایفای یک نقش در گروه ملی هنر آغاز شد.

بازی در نقش مجنون، راه حسن عظیمی را برای ورود به دنیای نمایش هموار کرد؛ اما مهاجرت خانواده به اصفهان و فقر، باعث شد بخش زیادی از وقت خود را صرف کار کردن و تأمین معاش خانواده کند. با این حال، این مشکلات نتوانست مانع بازگشت او به دنیای نمایش و ثبت‌نام در کلاس‌های استاد فرهمند شود. کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 14 آقای تئاتر سنتی ایران اثر اعظم کیان‌افراز و غلامحسین دولت‌آبادی، ما را با فراز و نشیب‌های زندگی حسن عظیمی و مسیر رسیدن او به موفقیت در عرصه‌ی نمایش آشنا می‌کند.

تاریخچه‌ی تئاتر ایران و رشد نمایش‌های آیینی

حسن عظیمی در جلد چهاردهم از مجموعه کتاب تئاتر ایران در گذر زمان توضیح می‌دهد که اوج‌گیری تئاتر سنتی و توجه به هنرهای ایرانی در دهه‌ی 40 چگونه شکل گرفت و مراسم‌هایی همچون جشن هنر شیراز تا چه اندازه در این فرایند تأثیرگذار بودند. کتاب آقای تئاتر سنتی ایران نشر افراز، خیابان لاله‌زار تهران و سالن‌های متعدد آن را بهترین فضا برای رشد تئاتر کمدی و به‌طور کلی هنر نمایش معرفی می‌کند. سیر رشد تئاتر ایران پس از انقلاب و وقوع جنگ نیز دستخوش تغییر شد.

تعطیلی بسیاری از سالن‌های هنری و محدودیت‌های مختلف، در روند رشد تئاتر سنتی وقفه ایجاد کرد؛ اما با روی کار آمدن نسل جوان و تغییرات فرهنگی و سیاسی، نمایش‌های آیینی بار دیگر رونق گرفتند و توانستند در حفظ و اعتلای فرهنگ ایرانی نقشی مؤثر ایفا کنند.

با خرید کتاب آقای تئاتر سنتی ایران اثر غلامحسین دولت آبادی و اعظم کیان افراز با تاریخچه‌ی هنر نمایش‌های آیینی و سنتی که همچنان نیز ناشناخته و مهجور است، آشنا می‌شویم و نمایشنامه‌هایی برآمده از دل تاریخ و فرهنگ ایران را می‌خوانیم.

کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 14: آقای تئاتر سنتی ایران برای شما مناسب است اگر

• دانشجوی تئاتر یا سینما هستید و می‌خواهید با سیر تحول هنر نمایش ایران آشنا شوید.
• به هنرهای ایرانی همچون نمایش روحوضی و سیاه بازی علاقه‌مندید و می‌خواهید تاریخچه تئاتر در ایران و دوران طلایی نمایش سنتی را بیشتر بشناسید.
• به خواندن زندگینامه هنرمندان عرصه‌ی نمایش همچون رضا ارحام صدر، علی‌محمد رجایی و نمایشنامه‌های سنتی همچون «آخرین تلخک» علاقه‌مندید.

در بخشی از کتاب تئاتر ایران در گذر زمان 14: آقای تئاتر سنتی ایران: زندگی هنری و آثار حسن عظیمی می‌خوانیم

تلخک: باور کن، کوری نمی‌بینی، من به خاطر شما زن شدم، نزدیک بود یکی دوتا شکم بزام، این جوون مون‌های شرور از یه طرف دنبالم بودند، گشت ارشاد از یه طرف دیگر.

ندیم: تو به جرم خیانت به مردم و برای رسیدن به قدرت و دست پیدا کردن به دختران سلطان تلاش بسیار کردی حالا که به پایان خط رسیدی به خیانت خود اعتراف کن.

برزو من به هر دوی این خواهر‌ها سوگند دوستی و وفاداری خورده بودم، گرچه هر یک از این دو خواهرها همچنان مارگزیدگان نسبت به یکدیگر سوء ظن داشتند من باید جانب کدام یک را میگرفتم هر دو را، یکی را یا هیچ کدام را، تا هر دوی آن‌ها زنده بودن من از کدام یک باید کام می‌گرفتم، اگر به سوی ستاره که خود مایل بود به کابینم بیاید میرفتم، خواهرش خورشید دیوانه و خشمناک می‌شد، او هم عاشق من بود و شوهرش هم زنده بود، عشق و شوهرت قدرت از من مردی ذلیل و بی‌اراده ساخته بود. اگر شما به جای من بودید چه می‌کردید؟

ندیم: باز افکار مالیخولیایی به سرت زده است، آدمی باید همان گونه که ورود به این جهان را تکمیل می‌کند، خروج آن را نیز تحمل کند، تو به سلطان هم خیانت کردی.

برزو: این که شما می‌گوئید این هم سخن درستی است که من توان انجام آن را نداشتم.

تلخک: خاک تو سر زن‌ذلیلت.

ندیم: تلخک؟

تلخک: بله؟

ماندانا: ما قضاوت درباره‌ی مرگ و زندگی او را به تو واگذار می‌کنیم.

تلخک: و من او را به اتهام جنایتی عظیم محاکمه می‌کنم. خب حالا حرفی، دفاعی، وصیتی داری بگو.