کتاب فیلم ساختن اثر سیدنی لومت؛ یکی از 100 کتاب برتر سینمایی

کتاب فیلم ساختن یکی از مهم‌ترین و معتبرترین آثار آموزش عملی سینماست که تجربه‌ی چندین دهه فعالیت حرفه‌ای سیدنی لومت را در قالب روایت‌هایی دقیق و آموزنده ارائه می‌دهد. این کتاب با ترجمه‌ی کارگردان برجسته‌ی سینمای ایران بهمن فرمان آرا، خواننده را از نخستین جرقه‌ی تولید یک فیلم تا مراحل پایانی و پس‌تولید همراه می‌سازد و تصویری روشن از فرآیند واقعی فیلمسازی، چالش‌های کارگردانی و همکاری خلاقانه‌ی اعضای یک گروه سینمایی به دست می‌دهد.

درباره‌ی کتاب فیلم ساختن

کمتر کتابی را می‌توان یافت که فرایند ساخت یک فیلم را هم از منظر تئوری و هم از دل تجربه‌ی عملی یکی از بزرگ‌ترین فیلمسازان تاریخ سینما روایت کند. کتاب فیلم ساختن (Making Movies) نوشته سیدنی لومت (Sidney Lumet) دقیقا چنین جایگاهی دارد؛ اثری که حاصل بیش از چهار دهه فیلمسازی حرفه‌ای کارگردانی است که سینما را فراتر از مجموعه قواعدی ثابت، و زنجیره‌ای از تصمیمات خلاقانه، فنی و انسانی می‌داند.

سیدنی لومت در سیزده فصل، مخاطب را از نخستین مرحله‌ی انتخاب فیلمنامه تا آخرین گام‌های میکس صدا، تهیه‌ی نسخه نهایی و تعامل با استودیو همراه می‌کند. او با تکیه بر تجربه‌ی فیلم‌هایی چون دوازده مرد خشمگین، بعدازظهر سگی، شبکه و حکم، نشان می‌دهد که هر انتخاب در سینما، از میزانسن و قاب‌بندی گرفته تا هدایت بازیگر، طراحی صحنه، تدوین و موسیقی و... در خدمت روایت و بیان دراماتیک قرار می‌گیرد. ارزش اصلی کتاب فیلم ساختن در این است که مفاهیم پیچیده‌ی کارگردانی را با مثال‌های واقعی از پشت صحنه‌ی آثارش توضیح می‌دهد و خواننده را با منطق تصمیم‌گیری یک فیلمساز حرفه‌ای آشنا می‌سازد.

نگاه سیدنی لومت به فیلمسازی؛ فراتر از تکنیک

کتاب فیلم ساختن سیدنی لومت در کنار آموزش تکنیک‌های حرفه‌ای، نگاهی عمیق به ماهیت سینما به‌عنوان هنری جمعی ارائه می‌دهد. لومت بارها تاکید می‌کند که فیلم نتیجه‌ی همکاری خلاقانه‌ی ده‌ها هنرمند و متخصص است و موفقیت یک اثر، حاصل هماهنگی میان کارگردان، نویسنده، بازیگران، مدیر فیلمبرداری، طراحان، تدوینگر و صدابرداران است. همین نگاه، کتاب حاضر را به منبعی ارزشمند برای دانشجویان سینما، فیلمسازان جوان و حتی علاقه‌مندانی تبدیل کرده که می‌خواهند فراتر از تماشای فیلم، سازوکار شکل‌گیری آن را نیز درک کنند.

بهمن فرمان آرا، کارگردان خوش‌آوازه و صاحب سبک سینمای ایران، لحن صمیمی و بی‌واسطه‌ی سیدنی لومت را در کتاب فیلم ساختن به‌خوبی حفظ کرده و ترجمه‌ای روان ارائه داده است؛ لحنی که به خواننده کمک می‌کند در کنار کارگردان، از پشت دوربین تا اتاق تدوین، تمامی فراز و فرودهای خلق یک فیلم را تجربه کند.

این اثر روایتی صادقانه از عشق، دشواری و شگفتی زیستن در جهان سینماست. خرید کتاب فیلم ساختن نشر گیلگمش فرصتی است تا سینما را از دریچه‌ی نگاه یکی از تأثیرگذارترین کارگردانان جهان ببینید. اگر به دنبال منبعی معتبر، الهام‌بخش و کاربردی برای شناخت زبان سینما و فرآیند فیلمسازی هستید، این کتاب می‌تواند برای سال‌ها یکی از ارزشمندترین منابع مطالعاتی شما باشد.

نکوداشت‌های کتاب فیلم ساختن

• چه کتاب ارزشمندی... گاهی از من می‌پرسند که آیا کتاب هست که برای یک اهل سینما خواندنی باشد تا از نحوه‌ی ساخت فیلم بیشتر بداند؛ به او جواب می‌دهم که کتاب فیلم ساختن همان چیزی است که دنبالش می‌گردد. (راجر ایبرت، منتقد فقید سینما از بخش نقدوبررسی نیویورک تایمز)
• اگر هر کارگردانی فرآیند فیلمسازی خود را با دیگر فیلمسازان رمانتیک به اشتراک می‌گذاشت، سینما جای بهتری می‌شد. (استیون اسپیلبرگ، کارگردان برجسته)

کتاب فیلم ساختن برای شما مناسب است اگر

• دانشجوی سینما یا فیلمسازی هستید و می‌خواهید مراحل تولید یک فیلم را از نگاه یک کارگردان برجسته به‌صورت عملی بیاموزید.
• به کارگردانی، فیلم‌نامه‌نویسی یا تولید فیلم علاقه دارید و می‌خواهید با روند واقعی ساخت فیلم، از پیش‌تولید تا اکران، آشنا شوید.
• علاقه‌مند به تحلیل فیلم‌های ماندگار سینما هستید و دوست دارید تصمیمات خلاقانه‌ی پشت آثار سیدنی لومت را بشناسید.
• به دنبال یک کتاب آموزشی سینما با مثال‌های واقعی هستید که مفاهیم کارگردانی، بازیگری، تدوین و میزانسن را ساده و کاربردی توضیح دهد.

در بخشی از کتاب فیلم ساختن می‌خوانیم

این چیزها را خوب بلدم. تربیت حرفه‌ای‌ام این بوده که شخصی که ایده‌ی اولیه به ذهنش خطور کرده و بعد از روزهای بسیار سخت بالاخره آن را روی کاغذ آورده تنها کسی است که باید از نتیجه‌ی کار راضی باشد.

در اولین ملاقات با فیلم‌نامه‌نویس هیچ اظهارنظری نمی‌کنم؛ حتی اگر احساسم این باشد که فیلم‌نامه کار زیادی لازم دارد.

در عوض همان سؤالی را ازش می‌پرسم که در هر پروژه اول از خودم می‌پرسم: این داستان درباره‌ی چیست؟ چه چیزی در آن دیده‌ای؟ «خواسته»‌ی اصلی‌ات از نوشتن این فیلم‌نامه چه بوده‌؟ نتیجه‌ی ایده‌آل آن ملاقات این خواهد بود که می‌خواهیم تماشاگر چه‌ چیزی را حس کند؟ چه فکری بکند؟ و توجهش به کجا معطوف شود؟ هنگام بیرون آمدن از سینما یا تئاتر می‌خواهیم تماشاگر چه احساسی داشته باشد؟ ما دو نفریم که می‌خواهیم استعدادهای‌مان را در یک جهت حرکت دهیم، پس حتماً لازم است بدانیم هدف اصلی فیلم‌نامه چیست. در بهترین شرایط حاصل این مکالمه‌ی صادقانه پیدایش ایده‌ی سومی است که هیچ‌کدام از ما دو نفر در ابتدا به آن فکر نکرده بودیم. بدترین شرایط وقتی است که هر یک به سویی برویم و در نتیجه حاصل کار فیلم‌نامه‌ای سر‌در‌گم و بد است که بالاخره به تصویر کشیده می‌شود.

کارگردانی را می‌شناختم که همیشه هدف ناگفته‌ای داشت و می‌خواست بدون توجه به نویسنده آن هدف را وارد فیلم کند. شاید به خلاقیت نویسنده حسادت می‌کرد. اولین و آخرین رمان آرتور میلر به نام تمرکز به خوبی اولین نمایش‌نامه‌اش همه‌ی پسران من بود. یک‌بار از او پرسیدم چرا تو که در هر دو زمینه بسیار خوب کار می‌کنی بیشتر رمان نمی‌نویسی تا نمایش‌نامه که باید ابتدا به دست کارگردان برسد، بعد بازیگران، بعد طراح صحنه و لباس، تهیه‌کننده و غیره. جوابش بسیار ظریف و احساساتی بود. گفت در تئاتر این رویه ایده‌ها، فکرها و احساساتی را به او نشان می‌دهد که وقتی نمایش‌نامه را می‌نوشته اصلاً فکر نمی‌کرده این واکنش‌ها در نمایش‌نامه‌اش وجود داشته. این آرزوی همه‌ی ما است.