کتاب قهقهه

سمیه مکیان در کتاب قهقهه، روایتی سیال و غیرخطی از شرح حال شاه اسماعیل دوم صفوی و داستان زندانی شدنش در قلعه‌ی قهقهه را به تصویر کشیده است. این رمان با زبانی تمثیلی، شاعرانه و سرشار از ارجاعات تاریخی، حال و هوای حبسیه‌های کلاسیک فارسی را تداعی کرده و در عین حال خواننده را به تأملی درباره‌ی تاریخ ایران دعوت می‌کند.

درباره‌ی کتاب قهقهه

«از من بترسید اگر که اهل ایرانید. نه ترس از زنده‌بودنِ من. ترس از عاقبت من. من نیز می‌ترسم، نه از مردن. از عاقبتِ هلاک. هلاکِ بی کلمه و کاغذ.» داستان کتاب قهقهه، روایتی سیال، غیرخطی و شاعرانه درباره‌ی نوزده سال حبس اسماعیل دوم صفوی در قلعه‌ی قهقهه است. سمیه مکیان از دل این اتفاق تاریخی واقعی، روایتی روانشناختی از احوالات این شاهزاده‌ی صفوی به دست داده است.

با وجود آنکه اسماعیل دوم صفوی در میان‌سالی به دلیل ترس شاه تهماسب از کودتای پسرش به زندان قلعه‌ی قهقهه افتاد، سمیه مکیان، زمان را در این رمان به شکلی درهم‌آمیخته که مفهوم زندان تنها به یک مکان محدود نشده است. بلکه نوعی حالت روانشناختی می‌شود که از کودکی آغاز شده و حتی پس از بیرون آمدن اسماعیل از آن نیز، او را رها نمی‌کند.

روایت رمان تاریخی قهقهه از شاه تهماسب دوم

سمیه مکیان در این رمان تاریخی با ارجاعات متعددش به متون ادبی، تاریخی و مذهبی، ذهن مخاطبش را به سمت دیگر همتایان او در تاریخ ایران می‌برد و با این کار، طنین تاریخ ایران را در گوش مخاطبش تکرار می‌کند. کلمات و عبارات او سنگین و ثقیل‌اند و جزئیات روحی اسماعیل، توهم‌ها، آرزوها، حسرت‌ها و خاطراتش را با زبانی شاعرانه بازگو می‌کنند.

از سویی دیگر، توصیف مجالس سلطنتی، دلتنگی‌ها و گذر زمان و قلعه‌ای محصور شده میان برف و بوران، فضایی متأثرکننده پدید آورده است. نویسنده ما را به خلسه‌ای وهم‌آور و رویاگونه دعوت کرده که در میان آن‌ها نظرش را از روی تاریخ تکرارشونده‌ی ایران بر نمی‌گیرد. با خرید کتاب قهقهه انتشارات لوح فکر، به دنیای شاهزاده‌ای وارد خواهید شد که نوزده سال و شش ماه و بیست و یک روز از عمرش را در یکی از دور از دسترس‌ترین قلعه‌های ایران گذراند.

کتاب قهقهه برای شما مناسب است اگر

• از رمان‌هایی با حال و هوای سورئال، روایت غیرخطی و سرشار از ارجاعات ادبی و تاریخی لذت‌ می‌برید.
• به دنبال رمانی تاریخی می‌گردید که با نگاهی شاعرانه به پیچیدگی‌های شخصیتی روان انسان بپردازد.
• تاریخ ایران به ویژه دوره‌ی صفویان و همچنین جبر تاریخی از موضوعاتی هستند که ذهنتان را به خود مشغول ساخته‌اند.
• به دنبال کتابی با سبک سیال ذهن و به‌نوعی مشابه به کتاب شازده احتجاب از هوشنگ گلشیری می‌گردید.

در بخشی از کتاب قهقهه می‌خوانیم

سنگ‌هایش را جدا‌جدا به سر مردمان می‌کوبد. اسماعیلِ دیوانه، یعنی شاعری با دستی پرخون. بیت به بیت خون می‌ریزد. باید هم ترسید از چنین دیوانه‌ای. حال من از ترسِ خویش به کجا بگریزم؟ از ترسِ سایه‌ی کاغذ بر صورتِ دیوار قلعه. شبیه به پرده‌ی سایه‌بازیِ همان عروسکی که پدرش را کشته بود. همان شب‌بازیِ میدان سعادت. آن پرده سیاه و سفید بود، من اما هر شب که می‌گذرد، خواب‌هایم بیشتر رنگ می‌گیرند. در کوچه و خیابان‌های قزوین رنگِ خون می‌بینم؛ در دارالسلطنه لبریز و سپس سر‌ریز به درون شهر. به‌سان ابیات شعری که چو زاده شوند، راه بازگشت ندارند.».

ناگهان در با صدای سنج گشوده می‌گردد. از جا می‌پرد. زنکول را می‌بیند که از در سوم زندانش در سمت چپ وارد می‌شود. چو کودکی در هق‌هق گریه می‌گوید: «خدا به خنده است. همیشه دیر می‌آیی، زنکول. همیشه. زمانی که خواب‌هامان را دیده‌ایم. گریه‌هامان را کرده‌ایم. دردهامان را چشیده‌ایم. آن‌گاه می‌آیی.» دستش را با دلتنگی بر رگ و پیِ بی‌استخوان روحِ مقابلش می‌گذارد. چشمان عبوسِ اُخراییِ عنتر گرگ‌نشین را می‌بیند زمانی که بر گردن گرگ کور می‌جَست. لبانِ و چانه‌ی باریک زنکول می‌گوید که بانگش هراس‌انگیزتر از سگ ماده‌ی نوزاد نیست.

به‌ویژه زمانی که تنها همان یک جمله مکرر می‌کند. اسماعیل هزاران کلمه نیز بگوید، هم‌چنان زنکول تنها همان یک جمله را بر زبانِ بی‌دهانش دارد. «زنکول، این تعداد دست و پا پس از مرگ از تو روییده؟ این تعداد دست را چطور می‌خواهی بشویی؟ این پاها را؟ بدنت را پنهان کن. بیا. پنهانش کن. شاید یادت برود که باید بشویی‌اش. بیا پنهانت کنم.» دو دستش را بر گِرد بدن خویش حلقه می‌کند. از میان شیهه‌ی باد خشک تابستان در کوه‌های اطراف می‌شنود: «شنیدی؟ ما را گفت! کماندار مور‌زَن. شنیدی؟ ما را گفت! سبک‌خیز اژدها‌زَن. شنیدی؟ ما را گفت! غازی سر‌زَن. شنیدی؟ شنیدی؟ شنیدی؟ شنیدی؟» زنکول در باد می‌نالد: «دَلی اسماعیل. کلُّ مَنْ عَلیْهَا فانٍ.»