کتاب تکامل تدریجی: نظریه‌ای همچنان درگیر بحران

آیا تمام ویژگی‌های زیست‌شناختی موجودات زنده صرفاً برای سازگارشدن بوده است؟ مایکل دنتون در کتاب تکامل تدریجی، با ارائه‌ی نمونه‌هایی نشان داده است که بخش اعظمی از نظم حیات حاصل محدودیت‌های درونی و نظم فیزیکی آن‌هاست. از نظر نویسنده، تکامل، نظریه‌ای همچنان در بحران است و نمی‌توان تمام گزاره‌های آن را به‌طور کامل پذیرفت. این اثر با دیدگاهی انتقادی در تلاش است گزاره‌های بدیهی داروینیسم را به چالش بکشد.

درباره‌ی کتاب تکامل تدریجی

آیا انتخاب طبیعی واقعی است؟ آیا تمام موجودات زنده براساس آن تکامل پیدا کرده‌اند؟ مایکل دنتون (Michael Denton) زیست‌شناسی است که به پرسش اول پاسخ مثبت می‌دهد اما برای دومی جواب دیگری دارد. در کتاب تکامل تدریجی (Evolution: Still a Theory in Crisis) او تلاش کرده است که با بررسی فسیل‌ها و آثار باقی‌مانده از موجودات زنده نشان دهد که انتخاب طبیعی، شالوده نظریه تکامل داروین، تنها سازوکار ادامه حیات در جهان نیست.

مایکل دنتون در رد نظریه داروین استدلال می‌کند که او از مشاهدات کوچک، نتیجه‌ای کلی گرفته است. در نظر او، داروین مکانیسم انتخاب انباشتی را سرمنشأ تاریخ حیات در زمین می‌داند. اما برای درست دانستن گزاره‌ی داروین باید میان اشکال زیستی مختلف، زنجیره‌ای از اشکال واسطه پیدا کرد. پر پرندگان باید از طریق هزار شکل میانی از فلس خزندگان پدید آمده باشند اما چنین چیزی در سوابق فسیلی پیدا نشده است.

تکامل تدریجی؛ اثری در رد فرگشت داروین

از سویی دیگر مایکل دنتون پرسش‌های دیگری را نیز در این اثر پیش روی خواننده می‌گذارد. چرا این همه نظم عددی و هندسی در طبیعت وجود دارد که هیچ ربطی به سازگاری با محیط ندارند؟ چرا تمام پستانداران (از زرافه با گردن دومتری تا نهنگ بدون گردن) دقیقاً هفت مهره گردنی دارند؟ چرا قشر مخ همه پستانداران دقیقاً شش لایه است؟ چرا بدن همه حشرات دقیقاً سه بخش دارد؟ انتخاب طبیعی فقط چیزی را حفظ می‌کند که به بقا کمک کند. اما این اعداد دقیق چه کمکی به بقا می‌کنند؟

در کتاب تکامل تدریجی اثر مایکل دنتون با پاسخی متفاوت روبه‌رو می‌شوید؛ طبیعت ساختاری عمیق‌تر از انتخاب طبیعی دارد و نظم از قوانین ساختاری ناشی می‌شود و نه سازگاری با محیط. او از دیدگاه ریچارد اوون، زیست‌شناس قرن نوزدهم استفاده کرده تا نشان دهد تیپ‌های زیستی مانند اتم‌ها و بلورها، اجزای واقعی نظم جهانی هستند. اما در عین حال استدلال‌های مایکل دنتون کاملاً بدون جهت‌گیری و بی‌طرفانه نیستند.

خرید کتاب تکامل تدریجی را به کسانی توصیه می‌کنیم که در عین علاقه به نظریه‌ی تکامل، می‌خواهند تفکر انتقادی را در خود تقویت کنند و آثار محققانی را بخوانند که جرئت به نقد کشیدن گزاره‌هایی را دارند که محققان بر سر آن اجماع علمی دارند. این اثر با ترجمه‌ی اعظم خرام با همت بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه به دست شما می‌رسد.

کتاب تکامل تدریجی برای شما مناسب است اگر

• با نظریه‌ی داروینیسم آشنا و به دنبال نقدی تخصصی هستید و مخالفت‌های دینی برایتان کافی نیست.
• به تاریخ و فلسفه علم علاقه دارید و می‌خواهید ذهن خودتان را به چالش بکشید اما لزوماً انتظار جایگزین کامل را ندارید.
• در حوزه‌های زیست‌شناسی، پزشکی یا علوم طبیعی کار یا تحصیل می‌کنید.

در بخشی از کتاب تکامل تدریجی: نظریه‌ای همچنان درگیر بحران می‌خوانیم

از آن جا که انتخاب انباشتی صرفاً در جهت سازگار کردن موجود زنده با شرایط محیطی بلافصل‌اش عمل می‌کند و ابداً نگران این نیست که هر سازگاری خاصی چه پیامدهای بلندمدتی ممکن است داشته باشد یا این سازگاری‌ها ممکن است به کجا سوق داده شود، (30) هیچ دوراندیشی ندارد. پس هر آنچه در آخر به آن می‌رسد یا طراحی‌هایی که به آن‌ها دست می‌یابد، همان‌هایی است که طبق تشبیه ماهرانۀ داوکینز ساختۀ یک ساعت‌ساز نابینا هستند. (31) همین نابینایی مطلق این فرآیند است که عیار و شاخص آن را تعیین و مفاهیم ضمنی و بنیادینی را منتقل می‌کند (32). همان‌طور که ارنست مایر به آن اشاره می‌کند: دستاورد واقعاً برجستۀ اصل انتخاب طبیعی این است که توسل به علل غایی را غیرضروری می‌کند. یعنی، هر نیروی مبتنی‌بر غایت‌شناسی که منجر به یک غایت خاص شود یا در واقع، هیچ چیز از قبل تعیین نشده است. به‌علاوه، حتی ممکن است همگام با تغییر شرایط محیطی، هدف از انتخاب هم از نسلی به نسل بعد تغییر کند. (33)

انتخاب طبیعی با فراهم آوردن مکانیسمی برای توضیح نظم و طراحی سازگارانه بدون طراح، استدلال زیستی برای طراحی را که پایۀ اصلی الهیات طبیعی انگلیسی از قرن هفدهم به بعد بوده است واژگون کرد. همچنین اعتقاد رایج بسیاری از ساختارگرایان و گونه‌شناسان قبل از داروین از جمله ریچارد اوون و بسیاری از زیست‌شناسان برجستۀ قرن نوزدهم که معتقد بودند (34) مسیرهای تکامل تدریجی را که توسط قوانین طبیعی از قبل تعیین شده‌اند واژگون کرد. همچنین این باور را در زیست‌شناسی قانونمند واژگون کرد که گونه‌های اصلی به همان اندازه بخشی از نظم جهان هستند که اشکال غیرآلی. بعد از داروین، تمام این نظریه‌ها آن‌طور که دنت به‌طرز اهانت‌باری به آن‌ها اشاره می‌کند به‌عنوان «قلاب‌های آسمانی» در نظر گرفته شدند. (35)