کتاب هوش مصنوعی در یادگیری و آموزش زبان: از نظریه تا عمل

مارسل دانسی در کتاب هوش مصنوعی در یادگیری و آموزش زبان نشان داده که چگونه مدل‌های زبانی مفهوم «کلاس زبان» را تغییر داده‌اند. او با تکیه بر آخرین پژوهش‌ها، یادگیری زبان با هوش مصنوعی را بررسی کرده و نشان می‌دهد که بهترین حوزه‌های استفاده از هوش مصنوعی و همچنین محدودیت‌های استفاده از آن کجاست.

درباره‌ی کتاب هوش مصنوعی در یادگیری و آموزش زبان

آیا دورانی که بهترین راه یادگیری زبان تنها شرکت کردن در کلاس‌های معلمان زبان بود، به آخر رسیده است؟ مارسل دانسی (Marcel Danesi) در کتاب هوش مصنوعی در یادگیری و آموزش زبان (AI in Foreign Language Learning and Teaching)، با محوریت قرار دادن چت جی پی تی، به بررسی چگونگی استفاده از هوش مصنوعی در فرایند یادگیری زبان خارجی پرداخته است. امروزه بسیاری از زبان آموزان، هوش مصنوعی را به دلیل آموزش‌های شخصی‌سازی‌شده، بازخورد فوری یا اطلاعات جدیدش به کلاس‌های زبان ترجیح می‌دهند.

هوش مصنوعی به‌مراتب توانسته است محیطی امن‌تر و صمیمی‌تر ایجاد کند تا زبان‌آموز از اشتباه کردن و مورد قضاوت قرار گرفتن نترسد. تمام این مزایا قابل انکار نیست، اما هوش مصنوعی را نمی‌توان برای ارزیابی ابزار مناسبی دانست و نمی‌توان همیشه به صحت اطلاعاتشان اعتماد کرد.

مارسل دانسی در کتاب هوش مصنوعی در یادگیری و آموزش زبان با تکیه بر آخرین پژوهش‌های انجام‌شده تلاش کرده است که پیوندی میان نظریه‌های زبان آموزی سنتی و ابزارهای نوین دیجیتال ایجاد کند. او در ابتدا با شرح تاریخچه‌ی استفاده از مدل‌های زبانی در زمینه‌ی آموزش، از تحول آموزش زبان در عصر دیجیتال سخن می‌گوید و سپس به صورت عملی کاربردهای هوش مصنوعی را در تقویت مهارت‌های چهارگانه (شنیدن، صحبت کردن، خواندن و نوشتن)، افزایش توانش ارتباطی، یادگیری مفهومی و آموزش ترکیبی معرفی می‌کند. از نظر دانسی، چت‌بات‌ها می‌توانند نوعی راهنمای الگوریتم محور باشند؛ به این معنا که براساس سطح و نیاز زبان آموز، واکنش نشان می‌دهند.

کلاس زبان در عصر الگوریتم‌ها

در کتاب هوش مصنوعی در یادگیری و آموزش زبان، به شکلی جزئی‌نگرانه و تحلیلی با وجوه مختلف و چالش‌های زبانی آموزش با هوش مصنوعی آشنا خواهید شد. دانسی به مباحثی مانند نحوه‌ی انتخاب واژگان و ارائه‌ی مفهوم، نحوه‌ی درک کردن توانش و استعاره‌های مفهومی توسط چت جی پی تی و چگونگی درک کردن بافت فرهنگی در زبان نیز پرداخته و با بهره گرفتن از رویکردی میان‌رشته‌ای در حوزه‌های زبان‌شناسی، علوم شناختی و آموزش دیجیتال، جایگاه هوش مصنوعی را در عرصه‌ی آموزش زبان تبیین می‌کند.

کتاب هوش مصنوعی در یادگیری و آموزش زبان در مجموعه‌ی زبان‌شناسی کاربردی نشر نویسه‌ی پارسی به چاپ رسیده و وظیفه‌ی ترجمه‌ی آن بر عهده‌ی وجیهه فرشی و نجمه فرشی بوده است.

کتاب هوش مصنوعی در یادگیری و آموزش زبان برای شما مناسب است اگر

• معلم زبان هستید و می‌خواهید از AI در محتوای آموزشی خود استفاده کنید.
• دانشجو و پژوهشگر آموزش زبان یا زبان‌شناسی هستید و می‌خواهید با پژوهش‌های جدید در حوزه‌ی هوش مصنوعی آشنا شوید.
• در حوزه‌ی آموزش زبان سیاست‌گذار و تصمیم‌گیرنده هستید و می‌خواهید به طور دقیق با کاربردهای مدل‌های آموزش زبان هوش مصنوعی آشنا شوید.
• علاقه‌مند به یادگیری زبان جدید هستید، اما نمی‌دانید تا چه اندازه می‌توانید از هوش مصنوعی در یادگیری بهره ببرید.

در بخشی از کتاب هوش مصنوعی در یادگیری و آموزش زبان: از نظریه تا عمل می‌خوانیم

می‌دانیم که در آموزش زبان خارجی، نظام نوشتاری بسته به زبان‌های مختلف می‌تواند بسیار متفاوت باشد، برای مثال نظام‌های مبتنی بر تصویرنگاری چینی در برابر نظام‌های مبتنی بر الفبای رومی در زبان انگلیسی و زبان‌های دیگر تفاوت بسیاری دارد؛ اینجاست که هوش مصنوعی می‌تواند حلال بسیاری مشکلات آموزشی باشد.

هوش مصنوعی علاوه بر ارائه بازخورد به زبان‌آموزان می‌تواند با توجه به الگوی نوشتاری خاص زبان‌های خارجی، تمرین‌های فردی و محتوای آموزشی مناسب را در اختیار آن‌ها قرار دهد. همانطور که کی‌یر ویلیامز (2023) نیز اشاره کرده است، هوش مصنوعی به زبان‌آموزان کمک می‌کند تا اشتباهات املایی، دستوری و واژگانی خود را شناسایی و تصحیح کرده و در همان لحظه برای اصلاح آن‌ها بازخورد دریافت کنند. بار دیگر برای تاکید، ‌زبان‌آموزان می‌توانند بدون نگرانی از اشتباهات فردی نیازهای خود را بیان کنند، زیرا هوش مصنوعی به صورت لحظه‌ای اشتباهات آن‌ها را تصحیح می‌کند. زبان‌آموزان با استفاده از این نوع تعامل با هوش مصنوعی، کارهای زیر را انجام می‌دهند:

یک) درمی‌یابند که چه نوع اشتباهاتی را به‌طور مکرر مرتکب می‌شوند؛ از این رو، می‌توانند بدون ترس یا شرم، به مرور زمان برای بهبود این اشتباهات بکوشند؛ دو) به طور مستقیم و بدون واسطه از اشتباهات خود بیاموزند و پیشنهادهای نوشتاری و دستوری ارائه‌شده توسط هوش مصنوعی را هر چه بهتر و بیشتر به کار گیرند؛ سه) از اشتباهات و خود اصلاحی به منزله فرصتی برای یادگیری استفاده کنند؛ چهار) توضیحات عمیق و دقیقی در مورد اصلاحات موردنیاز دریافت کنند؛ در نتیجه می‌توانند مهارت‌های نوشتاری خویش را بهبود ببخشند.

در نهایت، توانایی هوش مصنوعی با قابلیت تلفظ حرف به حرف و واژه به واژه از زبان‌هایی با نظام نوشتاری متفاوت (مانند چینی، عبری، عربی، کره‌ای و...)، سبب می‌شود تا بدون آنکه زبان‌آموزان بر نظام نوشتاری آن زبان کاملاً تسلط داشته باشند، بتوانند به مرور زبان با تلفظ حروف و واژگان آن زبان آشنا گردند. این قابلیت هوش مصنوعی با الگوی ورودی زبان‌آموزی (i + 1) نیز مطابقت دارد؛ در این الگوی ورودی، سطح آموزشی کمی بالاتر از توانایی‌های فعلی زبان‌آموز اما همچنان در محدوده یادگیری او است (فصل دوم).