کتاب خون روی تیر دروازه: جام جهانی دیکتاتوری

کتاب خون روی تیر دروازه به قلم ریس ریچاردز به جام جهانی پرماجرای 1978 آرژانتین می‌پردازد؛ در این نقطه‌ی خونین در تاریخ آرژانتین، در میان آشوب و ترس برآمده از سرکوب وحشیانه‌ی مخالفان سیاسی، شکنجه و ناپدیدی هزاران نفر از مردم، دولت نظامی رأس قدرت که توسط خورخه بیدلا رهبری می‌شد، از این رخداد ورزشی به‌منظور نمایش قدرت و شکوه حکومت خود بهره برد.

درباره‌ی کتاب خون روی تیر دروازه

ریس ریچاردز (Rhys Richards) در کتاب خون روی تیر دروازه (Blood on the Crossbar: The Dictatorship's World Cup)، خواننده را به اواخر دهه‌ی هفتاد میلادی و به کشور آرژانتین می‌برد. جام جهانی سال 1978 میلادی است و جهان در سرور و هیجان غرق است. چشم همه به تلویزیون و چمن سبزرنگ است تا شاهد رقابت‌های هیجان‌انگیز تیم‌های فوتبال ملی باشند. در این میان، بیرون از استادیوم‌های رنگارنگ آرژانتین، کشور در آتش سرکوب سیاسی اجتماعی در حال سوختن است.

روزگار تیره‌ی مردم کشور آرژانتین تحت حکومت نظامی ارتشبد خورخه بیدلا، بیش از پیش رنگ تیره به خود گرفته. رقابت‌های این دوره‌ی جام جهانی که به میزبانی کشور آرژانتین برگزار شد، به یکی از مهم‌ترین نقاط تلاقی سیاست و ورزش در تاریخ معاصر بدل گشت. رویدادی که زیر سایه‌ی شوم یکی از بی‌رحم‌ترین دیکتاتوری‌های نظامی قرن بیستم، در نهایت با قهرمانی کشور میزبان به پایان رسید و شور و شادی برآمده از آن به دست‌مایه‌ای برای مشروعیت‌بخشی به حکومت بدل گشت.

رد توپ بر زمین سرخ

رقابت‌های ورزشی و در رأس آن فوتبال در طول تاریخ به‌وفور به میدانی برای خودنمایی‌ها و گردن‌کشی‌های سیاسی بدل شده و ورزشکاران بدل به مهره‌های شطرنج ایدئولوژیک سیاستمدارانی بوده‌اند که از آن‌ها به‌عنوان ابزاری قدرتمند برای تبلیغات و کنترل اجتماعی بهره می‌بردند. از رقابت‌های المپیک تا جام جهانی فوتبال، قدرت‌نمایی ورزشی در کنار بازتاب ارزش‌های فرهنگی و ملی، همواره بهانه‌ای برای سرپوش‌گذاری بر جنایت‌ها و افزایش حقانیت و مشروعیت دیکتاتورها بوده است.

از موسلینی، رهبر حزب فاشیست ایتالیا در جام جهانی 1934 گرفته تا هیتلر در المپیک 1936 برلین، رویدادهای ورزشی بارها و بارها بدل به جولانگاه خودنمایی خودکامه‌هایی بدل شده که از هیچ چیز به منظور اشاعه‌ی حداکثری توهم عظمت خود، غافل نمی‌شوند. ریس ریچاردز در کتاب سیاسی خون روی تیر دروازه، با استناد به منابعی دقیق، درج روایت‌های شخصی از وقایع و ارائه‌ی تحلیل‌های تاریخی، سعی بر ایجاد تصویری جامع و چندلایه از رخدادی مشابه، این‌بار در کشور آرژانتین دارد.

ریس ریچاردز در کتاب تاریخی خون روی تیر دروازه به‌خوبی نشان می‌دهد که در دورانی که مردم معترض کشور در حال له شدن، جان دادن و سربه‌نیست شدن در زندان‌ها و ناکجا آبادها بودند، حکومت با راه‌اندازی نمایشی پرشکوه از جلال و شادی و کوبیدن دائم در بوق و کرنای مداوم، سعی بر سفیدنمایی وضعیت سیاسی اجتماعی کشور کرد تا تصویری متفاوت از آرژانتین له‌شده نشان جهانیان دهد و مردمی را تصویر کند که از شادی رقابت‌های فوتبال، می‌رقصند و می‌خندند.

کتاب خون روی تیر دروازه توسط سعید متین به فارسی ترجمه شده و نشر خوب آن را در ایران منتشر کرده است.

کتاب خون روی تیر دروازه برای شما مناسب است اگر

• جامعه‌شناسی سیاسی از موضوع‌های موردعلاقه‌ی شماست.
• از دنبال کردن تاریخ سیاسی کشورها لذت می‌برید.
• به ورزش فوتبال و ارتباط آن با وقایع سیاسی اجتماعی کشورها علاقه دارید.
• مایلید وقایع پشت پرده‌ی جام جهانی فوتبال 1978 در آرژانتین را بدانید.

در بخشی از کتاب خون روی تیر دروازه: جام جهانی دیکتاتوری می‌خوانیم

با طلوع آفتاب بر فراز ورزشگاه آزتکا، گرمای شدید و سوزان، یک صبح تازه را به آرژانتین نوید می‌داد. دیه‌گو آرماندو مارادونا، بهترین بازیکن جهان و چه‌بسا بزرگ‌ترین بازیکن تاریخ فوتبال، تیمش را به مصاف آلمان غربی می‌برد.

در آفتاب داغ ظهر مکزیکوسیتی جایی برای پنهان‌شدن نبود و کاپیتان مارادونا به هم‌تیمی‌هایش اعلام کرد: «دو ساعت دیگر ما قهرمان جهان خواهیم بود.» هم‌میهنانش در گرمای مکزیک نپژمردند و پیشگویی او در سخنان انگیزشی قبل از بازی محقق شد. پیروزی سه بر دو به‌معنای آن بود که آن‌ها برای بار دوم قهرمان جام‌جهانی شده‌اند، این بار بدون دخالت نظامیان. یکّه‌سالاری سه سال قبل زمام امور کشور را واگذار کرده و اکنون مردم‌سالاری در آرژانتین برقرار شده بود. آن‌ها همچنین زمام امور تیم ملی را واگذار کرده بودند و اکنون تیم به مارادونا تعلق داشت. اگر 1978 جام‌جهانی دیکتاتوری بود، این جام‌جهانی متعلق به مارادونا بود. این آرژانتینِ مارادونا بود.

اکنون جهان زیرِ پا و جام‌جهانی در دست پسرک محلۀ فقیرنشین ویا فلوریتو بود. داستانی آشنا، پسری که از هیچ به همه‌جا رسیده بود. قهرمانان ملی در سراسر جهان وجود دارند اما افسانۀ دیه‌گو مارادونا فراتر از این قهرمانی‌ها بود. او به یک نماد فرهنگی تبدیل شد، مشهورترین آرژانتینی از زمان خوآن دومینگو پرون.

داستان افسانه‌ای مکزیکوسیتی نتایج فاجعه‌باری برای یاد و خاطرۀ جام‌جهانی 1978 داشت. به‌جز جنجال «دست خدا» در مرحلۀ یک‌چهارم نهایی، مسیر آرژانتین به‌سوی افتخار با حسن‌نیت هموار شده بود. آن‌ها سزاوار بردن بزرگ‌ترین جایزه‌ بودند و توانستند خاطرات ناخوشایند مربوط به جامی را که بسیاری ادعا می‌کردند به روش‌های ناعادلانه به‌ دست آمده، پاک کنند. تورنمنتی چنین مهم به‌لحاظ سیاسی و فرهنگی، مانند جام‌جهانی 1978، میراث شایان‌توجهی بر جای گذاشت. برخی از خاطرات آن محو شده‌اند، برخی دیگر تغییر کرده‌اند. برخی زخم‌ها بهبود یافته‌ و برخی زخم‌ها پس از چهار دهه همچنان بی‌التیام مانده‌اند.