کتاب صوتی صید قزل آلا در بالادست رودخانه کودور

کتاب صوتی صید قزل آلا در بالادست رودخانه کودور نوشته‌ی فاضل اسکندر، دربردارنده‌ی هشت داستان کوتاه است که شرایط غیرقابل تحمل کمونیستی و سوسیالیستی در روسیه را به تصویر می‌کشد.

داستان‌های این مجموعه را شاید نتوان داستان‌هایی انتقادیِ بدون نقص به شمار آورد ولی کلیه آن‌ها با شخصیت‌هایی شکل گرفته‌اند که زندگی در شرایط کمونیستی و سوسیالیستی را نپذیرفتند و در تلاش هستند آن‌ را اصلاح کنند و یا به نقد انسان‌ها و سیستم‌های زیستی می‌پردازد که در این ساختار جدید دگرگون شده‌اند و برای خود هویت و آینده‌ای مستقل، پویا و قابل‌لمس تصور نمی‌کنند.

فاضل اسکندر (Fazil Iskander) در این مجموعه به ساختارهای زیستی شکل دهنده به زندگی انسان‌ها در ناحیه قفقاز و معرفی آن‌ها با اصول زندگی در جوامع سوسیالیستی شوروی پیشین بسیار توجه کرده و آن‌ها را مورد نقد جدی قرار داده است. هم‌چنین داستان‌هایش را با اندکی طنز ادغام کرده که همین موضوع این کتاب صوتی را شنیدنی‌تر و جذاب‌تر می‌کند.

در این کتاب صوتی، علاقه شدید فاضل اسکندر به سرزمین‌هایی که به ناچار و پس از اخراج خانواده‌اش در سال 1938 از ایران به خاطر سیاست‌های مهاجرتی استالین در مورد اقلیت‌ها در زادگاهش یعنی قفقاز اعمال شده، دیده می‌شود. او نه به عنوان یک طرد شده از وطنش بلکه به عنوان انسانی که زیست بوم خود را در جغرافیایی جدید و با جبر حاکمان آن شروع کرده است، لحظه‌ای از پیشنهادات زیرکانه و اعلام مخالفت با وضعیت موجود در این منطقه دست برنمی‌دارد.

فاضل اسکندر را بیشتر بشناسیم:

فاضل عبدلوویچ اسکندر در سال 1929 در آبخاز چشم به جهان گشود، این نویسنده‌ی ایرانی‌تبار در آموزشگاه ادبی معتبر ماکسیم گورکی در مسکو به تحصیل پرداخته و کار حرفه‌ای خود را با روزنامه‌نگاری شروع کرده است. وی بیشتر عمر خود را در مسکو گذراند. اغلب کتاب‌های او به به زبان روسی نوشته شده که درخشان‌ترین و معروف‌ترین آن‌ها «زاشیتا چیکا» نام دارد که شخصیت اصلی آن یک پسربچه جوان مهربان و دوست‌داشتنی است.

اسکندر در دهه 1960 جزء نویسندگان مشهور منطقه آبخاز به حساب می‌آمد که به سیاست‌های اقتصادی لیسنکو و خروچف درباره‌ی کشاورزی معترض بود و این اعتراض را با نگارش داستان‌هایی با تم محیط زیستی به گوش همگان می‌رساند. به همین دلیل قسمت مهم و بسیاری از زندگی ادبی او صرف ایجاد داستان‌هایی شده که بیشتر از هر چیز راه و روش زندگی روستایی و فئودالی در منطقه آبخاز را به تصویر می‌کشد. او در سال 2016 دار فانی را وداع گفت.

در قسمتی از کتاب صوتی صید قزل آلا در بالادست رودخانه کودور می‌شنویم:

زمانی که بچه‌های محله‌ی ما در مورد خویشاوندان خود فخرفروشی می‌کردند، من سکوت می‌کردم و اجازه می‌دادم هر چه می‌خواهند بر زبان بیاورند. نظامیان در حرف‌های بچه‌ها جایگاه ویژه‌ای داشتند، اما در میان همین نظامیان، طبق تصورات بچه‌ها، رده‌بندی خاصی وجود داشت. مرزبانان در جایگاه نخست قرار داشتند، خلبانان در جایگاه دوم، تانک‌چی‌ها در جایگاه سوم و بقیه‌ی نظامیان در جایگاه‌های بعدی. آتش نشانان جایگاهی در این رقابت نداشتند. آن زمان‌ها هنوز جنگی در کار نبود. من از بدشانسی هیچ خویشاوندی نداشتم که خدمت نظامی کرده باشد، اما در عوض یک برگ برنده داشتم که از آن استفاده می‌کردم و همیشه پیروز میدان بودم. من با صدای آرامی می‌گفتم: «عموی من دیوانه است.» و با گفتن این جمله همۀ قهرمانان واقعی دوستانم را برای مدتی کنار می‌زدم.