بله
کتاب صوتی اخلاق ناصری نوشته‌ی خواجه نصیرالدین طوسی، گل سرسبد رساله‌های به‌جامانده از اندیشمندان اسلامی در باب حکمت عملی است، دانشی که فقط از خوب و بد نمی‌گوید، بلکه راه خوب زیستن و حذر کردن از بدی را نشان می‌دهد. در این اثر تاریخی، آنچه که در فلسفه‌ی اسلام به عنوان حکمت عملی شناخته می‌شود را در سه باب اصلی آن یعنی تهذیب اخلاق، تدبیر منزل و سیاست مُدُن مرور خواهیم کرد.
درباره‌ی کتاب صوتی اخلاق ناصری
وقتی صحبت از حکمت اسلامی و اخلاق عملی باشد بی‌شک رساله‌ی شگفت‌انگیز خواجه نصیرالدین طوسی یعنی کتاب صوتی اخلاق ناصری در یاد زنده می‌شود، کتابی که نه تنها به عنوان اولین رساله‌ی فارسی‌زبان در باب حکمت عملی شناخته می‌شود بلکه با وجود گذشت بیش از 700 سال از نگارش اولیه‌ی آن همچنان محتوایی زنده و قابل بحث دارد.
در سال 633 هجری، حاکم قهستان یعنی ناصرالدین ابوالفتح از دانشمند ارجمند دربار خود درخواست کرد تا ترجمه‌ی رساله‌ی عربی کتاب الطهاره ابن مسکویه را برعهده بگیرد. اما خواجه نصیرالدین طوسی در عوض پیشنهاد بهتری را به حاکم عرضه کرد. به این ترتیب این اندیشمند ایرانی به جای ترجمه‌ی آن رساله کتابی مجزا به رشته‌ی تحریر درآورد که در آن، علاوه بر باب تهذیب اخلاق دو بخش مجزا برای مدیریت خانواده و اخلاق سیاسی نیز در نظر گرفته شده است.
آشنایی با حکمت عملی در اخلاق ناصری
منظور از حکمت عملی چیست؟ و چه وجه تمایزی با حکمت نظری دارد؟ در حکمت عملی، سوژه‌ی بحث اعمال و رفتاری است که انسان با تکیه بر اراده و اختیار از خود نشان می‌دهد. پس وقتی صحبت از علوم طبیعی، ریاضیات و علم الهی باشد آن وقت بحث از حکمت عملی فاصله می‌گیرد و به سمت حکمت نظری گرایش پیدا می‌کند. همان‌طور که گفتیم، موضوع اصلی این کتاب صوتی ابعاد سه‌گانه‌ی حکمت عملی در اسلام است.
این رساله‌ی بی‌بدیل با شرحی کلی بر علم اخلاق اسلامی آغاز می‌شود، همان علمی که نفس انسانی را به واسطه‌ی داشتن اراده، قائل به رفتار و کردار خوب و بد می‌داند. نویسنده موضوع را با مباحثی مثل کمال و نقص نفس و ماهیت خیر و شر ادامه می‌دهد و از امکان تغییر اخلاق انسان و همچنین ساختار فضایل چهارگانه‌ی اخلاقی می‌گوید و به این ترتیب، بخش اول کتاب صوتی اخلاق ناصری نشر صوتی اکوپیا یعنی باب تهذیب اخلاق به پایان می‌رسد.
چرا خواجه نصیر، کتاب اخلاق ناصری را نوشت؟
علت اصلی آن که این اندیشمند اسلامی از ترجمه‌ی رساله‌ی تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق سرباز زد و در عوض پیشنهاد تألیف اثری تازه را به حاکم داد آن بود که کتاب ابن مسکویه فقط به یکی از ابواب سه‌گانه‌ی حکمت عملی یعنی اصلاح رفتار فردی یا همان تهذیب النفس اختصاص داشت و در آن مطلبی در باب اخلاق خانواده و همچنین اصول اخلاقی در سیاست‌ورزی به چشم نمی‌خورد.
به این ترتیب با خرید کتاب صوتی اخلاق ناصری و دنبال کردن آن، شما علاوه‌بر شنیدن از مفاد اخلاق فردی، شنونده‌ی اصول علم اخلاق در باب کوچک‌ترین رکن نظام اجتماعی یعنی خانواده خواهید بود. خواجه نصیرالدین طوسی در بحث تدبیر منزل از اهمیت تشکیل خانواده و ارکان تشکیل‌دهنده‌ی آن می‌گوید و سپس بحث را با موضوع اصول رفتار با همسر و اخلاق تربیت فرزندان گسترش می‌دهد.
چارچوب حکمت عملی: تهذیب نفس، تدبیر منزل و سیاست مدن
اما از جذابیت‌های خاص این رساله‌ی حکمت عملی را باید باب سوم آن یعنی سیاست مدن و حکمت اجتماعی دانست. در اینجاست که علاوه بر منابع فلسفه‌ی اسلامی پای نظریه‌پردازان مطرح فلسفه‌ی یونان از جمله افلاطون به میان می‌آید. قواعد مربوط به مدیریت معاش و اقتصاد خانواده و همچنین سیاست رفتار با خدمتگزاران از دیگر مباحثی است که دقت و جامعیت کتاب صوتی اخلاق ناصری خواجه نصیرالدین طوسی را در باب تدبیر منزل نشان می‌دهد.
نویسنده‌ی کتاب حاضر مقاله‌ی سوم خود را با بحث تبیین مدنیت و ساختار جوامع انسانی آغاز می‌کند و با استناد به نظریه‌ی «مدنی بالطبع» بودن انسان از اهمیت تدابیر سیاسی در جامعه می‌گوید. همچنین شما با مرور این کتاب صوتی می‌توانید از مباحث جالب‌توجه دیگری مانند آئین معاشرت با خلق و آئین خدمت به مردم نیز بهره ببرید.
کتاب صوتی اخلاق ناصری با تلاش نشر صوتی اکوپیا و روایت شنیدنی کتایون نژاده روانه‌ی بازار شده است.
کتاب صوتی اخلاق ناصری برای شما مناسب است اگر
- از مطالعه‌کنندگان و طرفداران فلسفه‌ی عملی هستید و به‌طور خاص به فلسفه‌ی اخلاق کلاسیک و فلسفه‌ی اخلاق اسلامی علاقه‌مند هستید.
- درباره‌ی تاریخ فلسفه‌ی اسلامی و به ویژه متون فلسفی دوره‌ی اسماعیلیان تحقیق می‌کنید.
در بخشی از کتاب صوتی اخلاق ناصری می‌شنویم
همچنان که در علم طب ازالت مرض به ضد کنند، در طب نفوس ازالت رذایل هم به اضداد آن رذایل باید کرد. و ما پیش از این اجناس فضایل حصر کرده‌ایم و اجناس رذایل که به مثابت اطراف آن اوساط است برشمرده. و چون فضایل چهار است و رذایل هشت، و یک چیز را یک ضد بیش نبود، چه ضد آن دو موجود باشند در غایت بُعد از یکدیگر، پس بدین اعتبار رذایل را اضداد فضایل نتوان گفت الا به مجاز. اما هر دو رذیلتی که از یک باب باشند و یکی در غایت افراط بود و دیگر در غایت تفریط، ایشان را ضد یکدیگر توان گفت.
و بباید دانست که قانون صناعی در معالجت امراض آن بود که اول اجناس امراض بدانند، پس اسباب و علامات آن بشناسند، پس به معالجه‌ی آن مشغول شوند. و امراض انحرافات امزجه باشد از اعتدال، و معالجات آن رد آن با اعتدال به حیلت صناعی.
و چون قوای نفس انسانی محصور است در سه نوع، چنان که گفتیم: یکی قوت تمییز و دیگر قوت دفع و سوم قوت جذب، و انحرافات هر یک از دو گونه صورت بندد: یا از خللی که در کمیت قوت باشد، یا از خللی که در کیفیت قوت افتد. و خلل کمیت یا از مجاوزت اعتدال بود در جانب زیادت، یا از مجاوزت اعتدال بود در جانب نقصان. پس امراض هر قوتی از سه جنس تواند بود: یا به حسب افراط، یا به حسب تفریط، یا به حسب ردائت.
