کتاب داستان نویسی: نگارش و نقد

صحبت از نویسندگی و به‌خصوص نگارش داستان که به میان می‌آید، همواره سیلی از نظریات گوناگون بر سر نویسنده آوار می‌شود. آماندا بولتر در کتاب داستان نویسی به تحلیل و بررسی نظریه‌های متنوع درمورد داستان در طول تاریخ ادبیات پرداخته و مختصات داستان‌نویسی به لحاظ فرم و محتوا را در این نظریه‌ها، مورد بررسی و پژوهش قرار داده است. اگر در پی ارتقای مهارت‌های نویسندگی خود هستید این کتاب برای شما است.

درباره‌ی کتاب داستان نویسی

وارد کردن رویکرد خلاقانه و رهاسازی اندیشه حین نگارش داستان، و در سر دیگر طیف، داشتن نگاه نقادانه و تحلیلی به اثر خود، دو شیوه‌ی داستان‌نویسی است که همواره صاحب‌نظران این حوزه را به بحث و جدل بر سر ارجحیت یکی بر دیگری کشانده است. کتاب داستان نویسی (Writing Fiction: Creative and Critical Approaches) اثر آماندا بولتر (Amanda Boulter) مطالعه‌ای مفصل در رابطه با رویکردهای مختلف نگارش داستان است که با نگاهی بی‌طرفانه و پژوهشی، به بررسی نقاط قوت و ضعف هر نظریه پرداخته و نمود آن‌ها در آثار معروف ادبیات جهان را شناسایی و تحلیل کرده است. به کارگیری ضمیر خودآگاه و ناخودآگاه به طور همزمان برای نگارش اثری منسجم و ارزشمند، در این کتاب امری ایدئال و تعادل‌آفرین تلقی می‌شود که به راحتی اتفاق نمی‌افتد و تبصره‌ها و قوانین خاص خودش را دارد. هدف آماندا بولتر در این رساله، بررسی عناصر تشکیل‌دهنده‌ی داستان و تطبیق دادن آن‌ها با نظریات ادبی معروفی است که در مسیر شناخت ساختار زبان و داستان، راهنمایی قابل‌اتکا به حساب می‌آیند.

نویسنده در کتاب داستان نویسی با مبانی نگارش و انواع خوانش‌هایی که می‌توانیم از یک داستان داشته باشیم سخن خود را آغاز کرده و سپس از خلل آن مبحث فرم و ساختار که از مهم‌ترین موضوعات در رابطه با داستان‌نویسی است را مطرح می‌کند. هنگامی که صحبت از فرم داستان به میان می‌آید، یادآوری و مرور آرای ارسطو در کتاب فن شعر ضروری است؛ به همین جهت نویسنده عنصر گفتار و زبان که از عناصر تراژدی است را با عناصر فرمیک داستان پیوند داده و به مقایسه‌ی قصه و پیرنگ پرداخته است. این مقایسه تا تحولات قصه گویی قرن بیستم ادامه یافته و مختصات پی‌رنگ داستان کوتاه و رمان را از هم تمیز می‌دهد. در این بخش آماندا بولتر با مطالعه‌ی موردی داستان‌های خوش پرداخت، به خواننده در درک بهتر مفاهیم کمک کرده است.

هنگامی که به شناخت درستی از فرم داستان رسیدیم، زمان آن است که مداقه‌ای درمورد موضوع داشته باشیم. در این بخش نظریات ولادیمیر پراپ درمورد قصه‌های عامیانه، آرای جوزف کمبل و مفهوم سفر قهرمان، نظریات کریستوفر وگلر و سفر نویسنده مورد بررسی قرار گرفته و ریشه‌های موضوعی داستان در مرحله‌ی پیش نگارش تحلیل شده‌اند. کتاب داستان نویسی سپس در ادامه به صدای شخصی، سبک‌های داستانی و پایه‌های داستان پرداخته و در پایان بخش اول تمرینات مؤثر مختص هر عنصر داستانی را به تفصیل شرح داده و توصیه کرده است.

ورود به بخش دوم کتاب داستان نویسی شاید ورود به آن مرحله‌ی دشواری باشد که بسیاری از نویسندگان را به وحشت می‌اندازد و آسایش را از آنان می‌گیرد. آماندا بولتر در این بخش سه مرحله‌ی داستانی فرانک اسمیت یعنی پیش نگارش، نگارش و بازنویسی را مرور کرده و چالش‌های احتمالی‌ای که در هر مرحله متوجه نویسنده است را بررسی کرده است. مصیبت خیره شدن به صفحه‌ی سفید کاغذ یا لپ‌تاپ و توقف ذهن آزاردهنده حین نوشتن، مسئله‌ی پرتکراری است که برای تمام نویسندگان اتفاق می‌افتد. مطالعه‌ی این بخش از کتاب به شما کمک می‌کند در مواجهه با چنین وضعیتی واکنشی سازنده داشته باشید و نه تنها ناامید نشوید، بلکه متوجه جرقه‌های الهام‌بخش جدید باشید. نویسنده با تحلیل دقیق و مفصل مباحث مربوط به شخصیت‌پردازی، دیالوگ، زاویه دید، فرم‌های نوین قصه‌گویی و دیگر عناصر دخیل در شکل‌گیری داستان، پژوهشی عمیق در باب گونه‌های متفاوت داستان‌نویسی ارائه کرده و راهنمای بی‌نظیری در اختیار نویسندگان تازه‌کار قرار داده است.

جهان داستان‌نویسی جهانی بسیط و بی‌انتها است با چالش‌هایی اجتناب‌ناپذیر؛ کتاب داستان نویسی از جمله منابعی است که با بررسی نظری تمام مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده‌ی داستان و تحولات ادبی از گذشته تا به امروز، راهنمایی پویا در اختیارتان می‌گذارد و مسیر نوشتن را تا حد مطلوبی برایتان هموار می‌سازد.

این کتاب توسط انیسا رئوفی ترجمه شده و به همت انتشارات علمی و فرهنگی در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.

کتاب داستان نویسی برای چه کسانی مناسب است؟

اگر در پی ارتقای مهارت‌های نویسندگی خود هستید، مطالعه‌ی این کتاب ارزشمند را در اولویت قرار دهید. این کتاب برای نویسندگان، اساتید داستان‌نویسی و پژوهشگران این حوزه مناسب است.

در بخشی از کتاب داستان نویسی: نگارش و نقد می‌خوانیم

سفر نویسنده

نقد کریستوفر وگلر، سفر نویسنده، که خلاصه و ساده‌شده‌ی ‌مطالعات مفصل کمبل درباره‌ی اسطوره‌شناسی است و به شکل یکی از کتاب‌های «چگونه ...» برای نویسندگان تهیه شده است می‌تواند نمونه‌ و مثال گویایی باشد. وگلر که با شرکت دیسنی همکاری ‌می‌کرد خلاصه‌ای از تیپ‌های شخصیتی و الگویی از سفر قهرمان (به شکل یک فیلم‌نامه‌ی سه‌پرده‌ای) تهیه کرد. اما با انجام دادن این کار نشان هالیوود را بر پژوهشی نشاند که در غیر این صورت یک پژوهش جدی التقاطی محسوب می‌شد. او در‌ چاپ دوم کتاب، که در آن به نقدهای کتاب اول پاسخ داده‌ شده است، درباره‌ی تفاوت‌های فرهنگی که بر مفهوم داستانی قهرمان تأثیر می‌گذارند نکات جالبی را مطرح می‌کند. او می‌گوید: «استرالیایی‌ها به جذابیت فضیلت قهرمانی باور ندارند.» علت این بدبینی میراث استعماری آن‌هاست که شاهد جنگیدن «قهرمانان» جوان زیادی در جنگ‌های انگلستان بوده است. همچنین معتقد است آلمانی‌ها هم به دلیل خطابه‌های مهلک و مرگ‌آور نازیسم مفهوم قهرمان را «لکه‌دارشده» می‌دانند. او اعتراف می‌کند «امپریالیسم فرهنگیِ» نامحسوس او را به این مسیر هدایت کرده است که «پایان خوش و راه‌حل‌های تروتمیز را ترجیح دهد و به نمایش قهرمان‌های تحسین‌برانگیز و پاک‌دامن که با تلاش فردی بر اهریمن غلبه می‌کنند تمایل داشته باشد» چیزی که در الگوی اصلی کمبل وضعیت همیشگی نیست.

به گمان من، سفر قهرمانِ کمبل به مراتب انعطاف‌پذیرتر از آن چیزی است که بازنویسیِ ولگر در ابتدای امر پیشنهاد می‌کند، زیرا سفر قهرمان، همانندِ کهن‌الگوهای یونگ، تنها یک موضوع بالقوه است، موضوعی که می‌تواند نتایج متعدد و متفاوتی را به بار آورد و تنها زمانی معنادار می‌شود که محیط‌ اجتماعی و فرهنگ خاص خوانندگان یا شنوندگانش را متبلور سازد.