کتاب نگاهی به تاریخچه و تفکرات جریانات شبه حجتیهای نوشته رضا اکبری آهنگر، مهدی مسائلی و روح الله راسل جلد چهارم از مجموعه «آنچه گذشت»، به بررسی و تحلیل عقاید، تفکرات و عملکردهای مشترک جریان حجتیه با جریانات شبه حجتیه پرداخته است.
مطالب گوناگونی به طور گسترده دربارهی گروه «انجمن حجتیّه» ثبت شده است. اما به تفکیک صحیح «تشکیلات انجمن حجتیّه» با «تفکرات شبه حجتیّهای» پرداخته نشده است. همانطور که میدانید تشکیلات انجمن حجتیّه از بین نرفته و در قالبهای مختلف به فعالیت خود ادامه میدهد. اما به این معنا نیست که اگر هر فرد یا گروه و یا سازمانی، عقاید، مواضی شبیه به این تشکیلات داشت، بتوان آن را انجمن حجتیه دانست. شاید افرادی وجود داشته باشند که شناختی از گروه انجمن حجتیّه ندارند و یا حتی مواضع انقلابی داشته باشند، اما ناخودآگاه بعضی از عقایدشان، شبیه به افکار انجمنیها عمل کرده باشند. بنابراین هیچوقت نمیتوان ادّعای عضویت در انجمن را دربارهی آنان مطرح کرد. اما مهمتر از اینکه کسی عضو گروهی باشد یا نه، میزان همسویی با آرمانهای آن گروه مهم و قابل بررسی است.
در این کتاب بعضی از این افراد و یا جریانهای شبه حجتیّه را به همراه قسمتی از عقاید غالباً مشترکشان معرفی و مورد بررسی قرار میگیرد.
اثر حاضر در سه مقاله جمعآوری شده که در مقالهی اول، معرفی تفکرات سیاسی مجموعه مدارس علوی تهران و تاریخچۀ ارتباط آنها با انجمن حجتیّه مورد برسی قرار گرفته است.
در مقالۀ دوم به بررسی قسمتی از تفکرات سیّد حسن ابطحی که از آن دسته افرادی بوده که برخی از تفکراتشان به انجمن حجتیّه شباهت داشته پرداخته شده است.
در مقالۀ سوّم نیز حجتالاسلام مهدی مسائلی به موضوع «جریان شیرازیها» که یکی دیگر از جریانهای شبه حجّتیهای هستند که بعضی از تفکرات و عملکردهایشان با انجمن حجتیّه کاملاً همسو و مشترک است، پرداخته است.
در بخشی از متن کتاب نگاهی به تاریخچه و تفکرات جریانات «شبه حجتیّهای» می خوانیم:
دبیرستان علوی تهران در سال 1334ﻫ. ش با هدف تربیت دانشآموزان متخصص و در عین حال متعهد تأسیس شد. انگیزۀ تأسیس این دبیرستان حاصل تجربیّات و مشاوره با افراد گوناگونی بود که از آیتالله العظمی بروجردی تا مهندس بازرگان در بین آنها دیده میشد. اما در عمل اقدامات لازم را دو روحانی و یک فیزیکدان انجام دادند. یکی از این دو روحانی مرحوم شیخ علیاصغر کرباسچیان معروف به علامه بود. ایشان یکی از علمای عامل عصر خویش بود که تهیۀ کتاب توضیح المسائل و ایجاد شیوهای نوین در کتابت احکام فقهی، یکی از بزرگترین خدمات او به جامعۀ تشیع است.
علامه کرباسچیان پس از طی درجات علمی در حوزه علمیه و کسب فیض از محضر اساتید بزرگی همچون علامه شعرانی، شیخ آقا بزرگ ساوجی، آیتالله العظمی بروجردی و... تکلیف خویش را در تأسیس مدرسهای اسلامی دید تا از آن طریق انسانهایی مفید برای جامعه تربیت کند. دومین روحانی مؤثر در این اقدام مرحوم حاج مقدّس بود. ایشان واعظی خود ساخته و مشهور بود که علاوه بر اینکه خود دغدغۀ انسانسازی داشت، به دلیل وجهه و آبرویی که در میان بازاریان تهران داشت، میتوانست مشکلات اقتصادی این طرح را حدّاقل برای شروع برطرف نماید. اما فرد سوم شخصیتی تحصیل کرده و در عین حال متدیّن بود که مدیریت مدرسه را پذیرفته بود. مرحوم استاد رضا روزبه اولین فارغالتحصیل فوق لیسانس فیزیک از دانشگاه تهران بود. به دلیل بروز شایستگیهای فراوان، استادان دانشگاه زمینۀ استفاده از بورس تحصیلی در کشور فرانسه را برای او فراهم ساخته بودند. همۀ مقدمات برای سفر وی فراهم گردیده بود، اما پس از آنکه علامه کرباسچیان با وی ملاقات و انگیزۀ تأسیس دبیرستان را مطرح میسازد، از تصمیم خود منصرف شده و به دعوت علامه لبیک میگوید. بدین سان سنگ بنای تأسیس مدرسۀ علوی آن هم فقط در مقطع اول دبیرستان گذاشته شد. اما به تدریج در سالهای بعد توسعه پیدا نموده و پس از تکمیل مقطع دبیرستان، شعبههای دیگری جهت مقاطع دبستان و راهنمایی افتتاح شد.
بله


















