کتاب ابزورد، پوچی یا معنا باختگی: مختصری درباره بکت و آثارش

کتاب ابزورد، پوچی یا معنا باختگی: مختصری درباره بکت و آثارش نوشته سمیه مددی زواره، ضمن مروری بر زندگی و آثار بکت، ویژگی‌ها و مضامین جنبش نمایشی ابزورد را مورد بررسی قرار می‌دهد.

شکل‌گیری مکاتب هنری برگرفته از حوادث تلخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بشر است؛ که در طول تاریخ تاثیرات گوناگون و گاه شگرفی بر افکار، هنجارها و آثار هنری جوامع انسانی داشته است. دهه 1950 را دوره وحشت و دلهره نامیده‌اند، به دلیل آن که جنگ اتمی، پایان دوره زندگی و حیات انسان را بر روی کره خاکی رقم می‌زد. جنگ جهانی اول و به تبع آن جنگ جهانی دوم آبستن شکل‌گیری گونه‌ای از نمایشنامه‌نویسی در تئاتر، به نام ابزورد یا معنا باختگی شد.

تئاتر نیز به شدت تحت تاثیر وحشت‌های جنگ و احتمال وقوع دوباره‌ی فاجعه قرار گرفت. متفکران این دوره درباره‌ی مسئولیت انسان پرسش‌هایی جدی طرح کردند که مایه اصلی نمایشنامه‌های این دوره، از جمله سبک ابزورد که ناشی از همین تحولات سیاسی و اجتماعی بود را اضطراب و احساس گناه تشکیل می‌داد.

مسائله اساسی کتاب  ابزورد، پوچی یا معنا باختگی: مختصری درباره بکت و آثارش (absurdity or meaning felicity: a brif account of beckett and his author works) آن است که پاسخی برای خاستگاه اصلی تئاتر ابزورد یا تئاتر معنا باختگی بیابد، به این دلیل که بسیاری از پژوهشگران و متخصصین و تاریخ نگاران به خصوص در ایران در چگونگی معنای صحیح این واژه و همچنین مفهوم و درون‌مایه اصلی این سبک اتفاق نظر ندارند.

در بخشی از کتاب  ابزورد، پوچی یا معنا باختگی می‌‌خوانید:

همدلی با تماشاگر در آثار ژان ژنه به اندازه آثار بکت نیست. مضمون آثار او نسبت به آثار بکت و یونسکو آشکارتر است. مثلا در نمایشنامه کلفت‌ها (The Maids) هر کلفتی نه تنها از کارفرما و خواهر خودش تنفر دارد بلکه از خودش نیز متنفر است و سعی دارد نقش‌های دیگران را برای نشان دادن این احساس تنفر بازی کند. از نظر ژنه انسان به دلیل توهمات خویش دچار مخمصه شده است و معنا باختگی زندگیش ناشی از این است که تصاویر از هم گسیخته ذهنی خودش را به واقعیت ترجیح می‌دهد.

مضامین در آثار آرتور آدامو بر خلاف نمایشنامه‌های بکت بیشتر با اندیشه کافکایی و اگزیستانسیالیستی نزدیکی دارد و در عین حال از روش‌های تئاتر معنا باختگی نیز استفاده می‌کند. در آثار آدامو شخصیت‌ها نهایتا عاجز از مراوده اما با یکدیگرند به این علت که هر یک از آنان صرفا به نفس خود مدارانه خویش علاقه‌مند است. مثلا در نمایشنامه استاد تاران (Proffessor Taranne) شخصیت اصلی برای اثبات ناروا بودن اتهامی که به اوزده‌اند، عملا در دفاع از خویشتن خود را محکوم می‌کند. از نظر آدامو، انسان در تلاش برای اثبات وجود خویش، به نحو طنز آمیزی عملا ثابت می‌کند که وجود ندارد.

ادوارد آلبی توجه خاصی به بنیان جنسی جامعه دارد و این ویژگی او را از دیگر نمایشنامه‌نویسان معنا باختگی که به روابط جنسی آدمیان نپرداخته‌اند متفاوت می‌سازد. در نمایشنامه داستان باغ وحش (The American Dream) آلبی، دلالت‌های همجنس بازانه نیز آشکار است. در آثار او معقول در برابر نامعقول قرار می‌گیرد.