کتاب نمادشناسی تطبیقی 2: جانوران

کتاب نمادشناسی تطبیقی 2: جانوران اثر حیدر شجاعی، جلد دوم از مجموعه شش جلدی نمادشناسی تطبیقی است. این جلد از مجموعه به نمادشناسی جانوران از منظر اساطیری، خواب و رویا و ادیان و عرفان و ادبیات پرداخته است.

پیرامون ما، جانداران بسیار گوناگونی زندگی می‌کنند؛ به طوری که در روی زمین میلیون‌ها نوع جانور و صدها هزار نوع گیاه وجود دارد.

از نظر روانکاوان، حیوانات اغلب هیولایی هستند که در ما وجود دارند؛ به عنوان یک نمونه و نشانۀ لایه‌های عمیق ضمیر ناخودآگاه و غریزه است. حیواناتی که اغلب در رؤیاها و نقّاشی‌ها دیده می‌شوند، تا حدّی نشانۀ همذات پنداری با انسان هستند و جنبه‌ها و تصاویری از طبیعت پیچیدۀ انسان را نشان می‌دهند و مانند آینه‌ای در برابر گرایش‌های عمیق رام یا وحشی غرایز انسانی هستند. بنابراین هر یک از این حیوانات با بخشی از ما در ارتباط است؛ آن‌ها با وحدت هماهنگ شخص منضم یا در حال انضمام به آن هستند.

استفاده از حیوانات برای ایجاد جهان از درون به بیرون است و بازگشت از عمق رؤیا به واقعیّت. به همین علّت است که شما می‌بینید که در برخی متون نقش این جانوران دگرگون می‌شود و موجودی مانند عنکبوت تبدیل به موجودی می‌شود که علیرغم نظم هندسی تارهایش به دلیل سستی که بر بی‌اعتباری جهان صحّه می‌گذارد و خانۀ عنکبوت خانه سست و بی‌بنیان یا همان جهان فانی می‌شود. آنچه نقش جانوران را در ادبیات به وجود می‌آورد قوّۀ تخیّل انسان و نوع رفتار خاصی است که آن جانور به آن منتصب می‌شود.

در بخشی از کتاب نمادشناسی تطبیقی 2: جانوران می‌خوانیم:

اژدها (تنّین)
اژدرها، مار بسیار بزرگ افسانه‌ای که از دهانش آتش بیرون می‌آمده و آن را با بال‌های بزرگ و چنگال‌های قوی و دُم دراز مانند دُم مار تصویر می‌کرده‌اند. جانوری اساطیری به شکل سوسماری عظیم دارای دو پَر، آتش از دهان می‌افکند و پاس گنج‌های زیر زمین دارد. به عنوان مظهر شرّ تلقّی شده است. تعبیری از کشمکش انسان ابتدایی برای نیل به خودآگاهی است. مقام او قعر دریاست؛ در آن‌جا که منشأ امواج متلاطم و سحاب متراکم است. جنود و اعوان او نهنگ و کوسج و دلفین و سرطان و اصناف حیوانات بحری که عدد آن را جز باری‌تعالی نداند.