کتاب سرچشمه ی حکمت: جستارهایی در باب عقل

پیشگفتار
عقل در قرآن کریم
عقل در اصطلاح
حوزه‌های معنایی عقل در قرآن
مفهوم عقل قرآنی
قلمرو احکام یا کارایی عقل
شناخت‌های اعتقادی به معنای عام
هستی‌شناسی
خداشناسی
امکان معاد
درک و شناخت حقایق
انسان‌شناسی
شناخت آموزه‌ها و پیام‌های قرآن
شناخت بایدها و نبایدها
شناخت اصول و علّت احکام
موانع تعقّل در قرآن
عقل دلیل اعتماد به نقل
فهرست منابع
جایگاه عقل
حقیقت عقل دینی
مقایسه‌ی عقل دینی و غیر دینی
عقل طبع و عقل تجربه و درجات عقل
معانی و کارکردهای عقل
عقل نظری
عقل عملی
عقل ابزاری
ارتباط عقل با اخلاق، دین، علم
فهرست منابع
عقل‌گرایی و نصّگرایی در کلام اسلامی
نگاهی به چگونگی رویارویی متکلّمان مسلمان با مسأله‌ی پردامنه‌ی «عقل» و «وحی»
اهل حدیث و آغاز نصّگرایی
عوامل پیدایش عقل‌گرایی
اشعری و ماتریدی
عقل‌گرایی در ماتریدیه
غزالی در کشاکش عقل و وحی
عقل‌گرایی و نصّگرایی در سده‌های متأخّر
عقل‌گرایی در شیعه‌ی امامیه
عقل‌گرایی در آثار شیخ مفید
قل‌گرایی پس از شیخ مفید
نصّگرایی در دوران متأخّر
سخن آخر
فهرست منابع
بررسی تطبیقی عقل معتزلی و اشعری
معنا و مفهوم عقل
مقایسه‌ی مفهوم و کارکرد عقل در نگاه معتزله و اشاعره
بازتاب عقل در دستگاه کلامی معتزله و اشاعره
1- رابطه‌ی تکلیف سمعی و عقلی
2- اولویت صفت عدالت یا قدرت
3- مبنای حُسن و قُبح
4- مسأله‌ی جبر و اختیار
اصل علّیت
جمع‌بندی و نتیجه‌گیری
فهرست منابع
عقل از دیدگاه ابن سینا
عقل مفارق
خلاصه‌ای از علم النفس ابن سینا
عقل نظری
عقل عملی
فهرست منابع
جایگاه عقل در عرفان اسلامی
مقدمه
عقل در نزد اندیشمندان اسلامی و عارفان
موارد مذمّت عقل
مقایسه معرفت عقلی و قلبی
تمایزات عشق و عقل در عرفان عملی
عقل عشق
استنتاج
الف ـ در حیطه‌ی عرفان نظری
ب ـ در حیطه‌ی عرفان عملی
فهرست منابع
عقل از نظر ملّاصدرا
الف ـ مبانی
مبانی هستی شناسانه
اصالت وجود
وحدت تشکیکی وجود
حرکت جوهری
قوس نزول و صعود
مبانی انسان شناسانه
هستی نفس
تعریف نفس
حدوث و بقای نفس
قوای نفس
ب ـ معناشناسی عقل
عقل مفارق
پیدایش کثرت طولی
عقل انسانی
عقل نظری و عملی
چگونگی تعقّل
ج ـ کاربرد عقل
خدا شناسی
وجود شناسی (نظریه اتّحاد عاقل و معقول)
معرفت شناسی
معاد شناسی
عقل و دین
علم‌شناسی
نتیجه‌گیری
پیوست ـ پیشینه‌ی بحث در مورد عقل در یونان
فیلسوفان پیش سقراطی
افلاطون
ارسطو
افلوطین
فهرست منابع
عقل از دیدگاه اخباریان
1- اهمّیت خردورزی در قرآن و روایات
2- افراط و تفریط درباره‌ی عقل
3- عقل‌گرایی و نصّگرایی در امامیه
4- پیشینه‌ی اخباری‌گری
5- روش اخباریان در احکام و اصول عقاید
6- حجیت عقل از نظر اخباریان
7- حسن و قبح عملی
8- اخباریان و حسن و قبح افعال
فهرست منابع
عقل از دیدگاه میرزای اصفهانی
مقدّمه
عبارات مرحوم میرزا در تعریف عقل
ویژگی‌های عقل از دیدگاه مرحوم میرزا
مستندات لغوی تعریف عقل
تفاوت علم و عقل
شواهد روایی تعریف عقل
حسن و قبح ذاتی
استقلال عقلی
حسن و قبح ذاتی: صفت فعل عاقل مختار
اختلاف درجات عقول
تباین عقل و معقول
تباین عقل و عاقل
تصریحات میرزا بر حجیت عقل
معنای حجّت و حجّیت
ذاتی بودن حجّیت عقل
نتیجه‌ی انکار حجّیت ذاتی عقل
شواهد نقلی بر حجّیت عقل
فهرست منابع