بله
کتاب آفرینش نابرابری یکی از مهم‌ترین و جامع‌ترین پژوهش‌ها در حوزه‌ی انسان‌شناسی اجتماعی، باستان‌شناسی تطبیقی و ریشه‌های تاریخی نابرابری است؛ اثری که می‌کوشد بزرگ‌ترین پرسش علوم اجتماعی را پاسخ دهد: اینکه چگونه جوامع بشری از ساختارهای برابر ابتدایی به سوی سلطه، طبقه‌بندی اجتماعی، برده‌داری و دولت‌های پیچیده حرکت کردند؟ کنت فلانری و جویس مارکوس، دو باستان‌شناس برجسته، با تکیه بر بیش از پنجاه سال تحقیق میدانی در آمریکای مرکزی، خاورمیانه، آفریقا و اقیانوس آرام، در صدد پاسخ به این پرسش برمی‌آیند.
درباره‌ی کتاب آفرینش نابرابری
ریشه‌ی نابرابری یکی از بزرگ‌ترین و پرسش‌برانگیزترین معماهای تاریخ بشر است. همه‌ی ما از نیاکان شکارچی‌ای برخاسته‌ایم که زندگی‌شان بر پایه‌ی همکاری و برابری بنا شده بود؛ اما امروزه تقریبا همه‌ی ما، از دهقانان و کارگران ساده تا شهروندان جوامع صنعتی و مدرن، در شرایطی زندگی می‌کنیم که نابرابری اقتصادی و قدرت‌طلبی، بخش جدایی‌ناپذیر آن است. چرا انسان‌ها، با وجود این تفاوت‌های عمیق، غالبا حاضر به پذیرش سلطه‌ی رهبرانی مرفه و قدرتمند هستند، چه رؤسای جمهور دموکراتیک و چه دیکتاتورهای نظامی؟
در کتاب آفرینش نابرابری: چگونه اجداد ما زمینه ظهور سلطنت، برده‌داری و امپراطوری را فراهم کردند (The Creation of Inequality: How Our Prehistoric Ancestors Set the Stage for Monarchy, Slavery, and Empire)، باستان‌شناسان برجسته کنت فلانری (Kent Flannery) و جویس مارکوس (Joyce Marcus) با تلفیق داده‌های باستان‌شناسی و انسان‌شناسی اجتماعی، نگاهی فراگیر به تاریخ 10000 ساله‌ی جوامع انسانی در سراسر جهان می‌اندازند و نشان می‌دهند چگونه ساختارهای سیاسی و اقتصادی به تدریج شکل گرفتند و نابرابری را تثبیت کردند.
سازوکارهای پیدایش نابرابری
با گذشت زمان و هم‌زمان با پیدایش کشاورزی و انباشت مازاد، اقتدار فردی جای خود را به اقتدار نهادی داد و زمینه برای شکل‌گیری مقام‌های موروثی، سازمان‌یافتگی سیاسی و کنترل دائمی منابع ایجاد شد. این گذار که در سراسر جهان با الگوهای مشابهی رخ داد، به‌تدریج راه را برای ظهور سلطنت، گسترش برده‌داری و شکل‌گیری نخستین امپراتوری‌ها هموار کرد.
کتاب با رویکردی تطبیقی، داده‌هایی از بیش از سی فرهنگ را کنار هم قرار می‌دهد؛ از قبایل شمال آمریکا و اقیانوس آرام تا تمدن‌های بین‌النهرین، مصر، چین و آمریکای مرکزی. نویسندگان با بهره‌گیری از مدل‌های نظری مهم و الگوهای تحول اجتماعی در فلات ایران و دشت دهلران، توضیح می‌دهند که چگونه افزایش تنوع منابع غذایی، گذار به سکونتگاه‌های نیمه‌دائمی و تحولات تکنولوژیک، به پیچیده‌تر شدن روابط قدرت و افزایش نابرابری کمک کرده است.
آفرینش نابرابری اثری است که نگاه ما به تاریخ سیاسی بشر را بازتعریف می‌کند. این کتاب با نشان دادن اینکه ریشه‌های سلطه، طبقه‌بندی و نابرابری اجتماعی در دل رفتارهای فرهنگی و انتخاب‌های جمعی جوامع اولیه نهفته است، امکان فهم عمیق‌تری از جهان امروز را فراهم می‌سازد. برای دانشجویان و پژوهشگران علوم اجتماعی، تاریخ، مطالعات مردم‌شناسی، کتاب حاضر یک منبع تحلیلی و ابزاری مهم برای فهم عمیق‌تر سازوکارهای تولید و بازتولید نابرابری در جهان معاصر است.
کتاب آفرینش نابرابری با ترجمه‌ی سوده افتخاری از سوی انتشارات ندای تاریخ به چاپ رسیده و در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.
نکوداشت‌های کتاب آفرینش نابرابری
- این اثر تأمل‌برانگیز احتمالاً سهم مهمی در ادبیات انسان‌شناسی اجتماعی و سیاسی خواهد بود و بینش‌های فراوانی درباره‌ی جوامع مختلف در گذشته‌ی اخیر و پیشاتاریخ ارائه می‌دهد… شاهکار فلانری و مارکوس… این یک دستاورد بسیار تأثیرگذار و قابل تحسین است. (استیون میتِن، London Review of Books)
- فلانری و مارکوس دو تن از برجسته‌ترین باستان‌شناسان انسان‌شناسی در جهان هستند. کتاب آفرینش نابرابری حاصل یک عمر کار پژوهشی در زمینه‌ی منشأ و تکامل جوامع پیچیده در سراسر جهان باستان است و این اثر به‌طور جمع‌بندی شده و خواندنی ارائه شده و فوق‌العاده جذاب است. (چارلز استانیش، مدیر موسسه‌ی باستان‌شناسی Cotsen و استاد انسان‌شناسی، UCLA)
- کنت فلانری و جویس مارکوس کار شگفت‌آوری در ترکیب دو رشته‌ی کلیدی انسان‌شناسی اجتماعی و باستان‌شناسی انجام داده‌اند و کتاب آنها پیشرفت مهمی در درک ما از تکامل جوامع پیچیده به شمار می‌رود. (پیتر تورچین، Times Literary Supplement)
کتاب آفرینش نابرابری برای شما مناسب است اگر
- به مطالعه‌ی تطبیقی فرهنگ‌ها، قبایل و تمدن‌های باستانی علاقه‌مندید.
- به ریشه‌های تاریخی و انسان‌شناختی مفاهیمی چون قدرت، طبقات اجتماعی و نابرابری علاقه دارید.
- در حوزه‌های انسان‌شناسی، باستان‌شناسی، جامعه‌شناسی، تاریخ یا علوم سیاسی مطالعه یا پژوهش می‌کنید.
- به دنبال منبعی برای نگارش مقاله، پایان‌نامه یا پژوهش دانشگاهی در حوزه‌ی علوم اجتماعی هستید.
- می‌خواهید بدانید که ساختارهای نابرابر امروز چگونه شکل گرفته‌اند و چه ریشه‌هایی در گذشته‌ی دور دارند.
در بخشی از کتاب آفرینش نابرابری: چگونه اجداد ما زمینه ظهور سلطنت، برده داری و امپراطوری را فراهم کردند می‌خوانیم
اکنون اجازه دهید منابع نابرابری در میان اقوام اورایبی کهن را در نظر بگیریم. این نابرابری‌ها اساساً در زمینه رهبری آیینی و براساس توالی ورود طوایف مختلف بود. از آنجا که قهرمان آنها ماچیتو زودتر از همه به اورایبی رسیده بود؛ در نتیجه طایفه خرس که او عضوی از آن بود نسبت به طوایف دیگر برتری آیینی داشت. در زمان اقامت تیتیف طایفۀ پیکیاس بعد از خرس‌ها و در رتبه دوم قرار گرفته بود.
قدرت آیینی لزوماً به قدرت غیرمذهبی تبدیل نمی‌شد. رئیس دهکده که همیشه از طایفه خرس بود، می‌توانست رفتار مناسب را ترغیب و ترویج داده و سران 21 طایفه که به عنوان مشاوران وی خدمت می‌کردند نیز می‌توانستند با او هم‌رای باشند. رهبر جنگ می‌توانست هر نافرمانی را مجازات کند اما در برخورد نهایی هیچ انحصار نیرو و قدرتی برای اجرای دستورات او وجود نداشت. از آنجا که بالاترین مقام متعلق به رهبران آیینی بود مجازات نهایی برای عملی نادرست مجازاتی فراطبیعی محسوب می‌شد.
حتی در داخل یک بالاطایفه نیز روابط بین طوایف به قدری ضعیف بود که اختلافات بومی همیشه وجود داشت. به عنوان مثال در سال 1934 میلادی طوایف پیکیاس و پاتکی (هر دو بخشی از بالاطایفه 8) با یکدیگر شروع به مشاجره کردند. پاتکی اعتقاد داشت به دلیل مالکیت برگزاری یکی از مراسمات نسبت به پیکیاس از لحاظ آیینی برتر است. در حقیقت آنها مدعی بودند که اجداد پیکیاس دیرتر به منطقه آمده و تِوازبانانی از روستای هانو محسوب شده و بنابراین «هوپی واقعی» نیستند. این نزاع تاییدی بر یک پیشگویی باستانی بود که به پیکیاس هشدار می‌داد از پاتکی حذر کند.
