کتاب جامعه پذیری دیوانی

زاخاری اوبرفیلد نویسنده‌ی کتاب جامعه پذیری دیوانی، کلیشه‌های رایج راجع به کارمندان دولت را در هم می‌ریزد و تلاش می‌کند فرآیند شکل‌گیری رفتار و شخصیت یک کارمند را با تحلیل‌های نظری و بر اساس پژوهش‌های صورت گرفته بررسی کند. این اثر که برنده‌ی جایزه‌ی بهترین کتاب سال 2015 از «بخش عمومی و غیرانتفاعی آکادمی مدیریت» شده، به ما خواهد گفت که کارمندان دولت در نهایت با چه الگوهایی، به چه کسانی تبدیل خواهند شد.

درباره‌ی کتاب جامعه پذیری دیوانی

همه‌ی ما به‌طور معمول، تصاویری ثابت از کارمندان بخش دولتی در ذهن داریم؛ افرادی خشک و مقرراتی با رفتارهای شبیه به هم. زاخاری اوبرفیلد (Zachary W. Oberfield) در کتاب جامعه پذیری دیوانی (Becoming Bureaucrats) تلاش می‌کند این تصویر کلیشه‌ای را در ذهن مخاطب بشکند و تحلیل‌های علمی و مبتنی بر شواهد را جایگزین آن کند. نویسنده پرسش‌هایی مهم را پیش می‌کشد: آیا افراد خاصی به کارهای دولتی جذب می‌شوند یا این سازمان‌ها هستند که به کارمندان شکل می‌دهند؟ به زبان ساده‌تر، کارمندان دولت بوروکرات متولد می‌شوند یا بوروکرات ساخته می‌شوند؟

به اعتقاد زاخاری اوبرفیلد، کارمندان نمادهای عینی دولت‌هایی هستند که آن‌ها را استخدام می‌کنند. او در کتاب جامعه پذیری دیوانی مسیر دو دسته از کارمندان دولتی را به شکل موردی بررسی می‌کند: افسران پلیس و مددکاران اجتماعی. نویسنده با این بررسی نشان می‌دهد این نیروها و دیگر نیروهای خط مقدم دولت چگونه از روز اول ورودشان به سازمان، هویت حرفه‌ای، نگرش‌ها و شیوه‌ی کارشان را شکل می‌دهند.

نکته‌ی اصلی کتاب جامعه پذیری دیوانی انتشارات علمی و فرهنگی این است که بوروکراسی فقط مجموعه‌ای از مقررات و فرم‌ها نیست؛ بلکه شکل‌دهنده‌ی افرادی است که در طول زمان، از طریق آموزش، تجربه، فشار سازمانی و تعامل روزمره، یاد می‌گیرند چطور نماینده‌ی دولت خود باشند. نویسنده نشان می‌دهد که این فرایند اجتماعی‌سازی، روی تصمیم‌گیری، رفتار با مردم و درک کارکنان از نقش خودشان تاثیر زیادی دارد.

جامعه پذیری دیوانی و رفتار کارکنان دولت

کتاب جامعه پذیری دیوانی بر پایه‌ی پژوهش و تحلیل شکل گرفته و نویسنده برای رسیدن به نتایج خود از چند روش هم‌زمان بهره می‌گیرد؛ از نظرسنجی و مصاحبه گرفته تا مشاهده‌ی میدانی. زاخاری اوبرفیلد علاوه بر داده‌های پژوهشی، از تجربه‌ی شخصی خود به‌عنوان کارمند بخش مددکاری اجتماعی نیز استفاده می‌کند و همین موضوع به متن، اعتبار و عمق بیشتری می‌دهد.

این اثر در نهایت تاکید می‌کند که اگر بخواهیم سیاست‌های عمومی را بهتر بفهمیم و اصلاح کنیم، باید به فرایندهای جامعه‌پذیری و شخصیت‌سازی کارمندان توجه ویژه‌ای داشته باشیم؛ چون همین فرایندها رفتار و تصمیم‌های آنها را شکل می‌دهند. خرید کتاب جامعه پذیری دیوانی به آن دسته از افرادی که می‌خواهند از نحوه‌ی شکل‌گیری رفتار کارمندان بخش دولتی در بوروکراسی‌های اداری آگاه شوند، توصیه می‌شود.

محمد صفار کار ترجمه‌ی کتاب جامعه پذیری دیوانی را بر عهده داشته و انتشارات علمی و فرهنگی آن را روانه‌ی بازار کتاب کرده و در دسترس علاقه‌مندان به این حوزه قرار داده است.

نکوداشت‌های کتاب جامعه پذیری دیوانی

• این کتاب پژوهشی غنی درباره یکی از جنبه‌های مهم شکل‌گیری خدمات عمومی است. به‌ویژه از این بحث کلی زاخاری اوبرفیلد خوشم آمد؛ او با تکیه بر مطالعه‌ای عمیق از این حوزه و پژوهش‌های اصیل و چندوجهی خود، نشان می‌دهد که نگرش کارمندان به شغلشان و تجربه‌ای که در محل کار به دست می‌آورند، چگونه در کنار هم نیروی کار روزمره‌ی دولتی را می‌سازند. (مایکل لیپسکی، مقام ارشد مؤسسه‌ی Demos)
• این کتاب سهمی مهم در ادبیات خدمات عمومی و سیاست‌ورزی دیوانی دارد. ترکیب منحصربه‌فرد اوبرفیلد از شواهد کیفی و کمی درباره جامعه‌پذیری پلیس‌ها و مددکاران اجتماعی در سازمان‌های خود، این کتاب را به اثری بسیار ارزشمند تبدیل کرده است. (جان برهام، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو)

کتاب جامعه پذیری دیوانی برای شما مناسب است اگر

• دانشجو، استاد یا پژوهشگر در حوزه‌ی علوم سیاسی و جامعه‌شناسی هستید.
• به مباحث سیاست‌گذاری عمومی علاقه‌مندید و می‌خواهید بدانید تجربه‌های شغلی دولتی چه نقشی در شکل‌گیری رفتار و نگرش کارکنان آن دارد.

در بخشی از کتاب جامعه پذیری دیوانی می‌خوانیم

در طول اجرای پروژه، احتمال این بیشتر بود که اقلیت‌های نژادی، با انگیزه‌های حمایت از مردم، حفظ نظم در خیابان‌ها، و رفتار منصفانه با مردم، تحریک شوند. تا پایان سال اول (نوبت چهارم پیمایش)، احتمال اینکه اقلیت‌ها با هرکدام از این دستاوردها تحریک شوند مرتباً افزایش یافت. اما مشاهده می‌کنیم که این احتمال در پایان سال دوم (نوبت پنجم) رو به افول نهاد. با این حال، حتی در این زمان، احتمال اینکه اقلیت‌ها با این انگیزه‌های نوع‌دوستانه تحریک شوند تقریباً 0/75 برابر بیشتر از سایرین بود. به‌علاوه، این نمودار نشان می‌دهد که به‌جز در نوبت چهارم، احتمال تحریک‌پذیری با قدرت شغلی، در مورد اقلیت‌های نژادی بیش از سایرین بوده است. این یافته‌ها از این انتظار خُلقی حمایت می‌کنند که شخصیت اداری جدیدالورودها حداقل تا حدودی پیوند خود را با هویت فراسازمانی آن‌ها حفظ می‌کنند.

سومین نکتۀ مهمی که این تحلیل به ما می‌گوید این است که ارتباط بین عوامل سازمانی و انگیزه به‌مرور ظهور می‌کند. برخی روایت‌ها در ادبیات پلیس می‌گویند که جامعه‌پذیری بلافاصله پس از ورود دانشجویان افسری به دانشکده روی می‌دهد. برای مثال، نقل‌قول یکی از فرماندهان نیروی انتظامی که در فصل دوم آمده است را به خاطر آورید: «روزی که نیروی جدید از درِ دانشکدۀ افسری وارد می‌شود، جامعه را پشت سر می‌گذارد تا وارد حرفه‌ای شود که نه‌تنها به او شغل می‌دهد، بلکه او را تعریف می‌کند» (Van Maanen, 1974: 84). اما تحلیل‌های این پروژۀ مطالعاتی نشان می‌دهد که سه ماه پس از ورود به دانشکدۀ افسری، پیوندهای مستحکم محدودی بین عوامل سازمانی و انگیزه‌های دانشجویان شکل گرفته است (نسبت‌های ترجیحی این متغیرهای سازمانی خرد بودند و اهمیت آماری نداشتند). به عبارت دیگر، دانشجویانی که تحت‌تأثیر آموزش‌های مربیان بودند، آن‌ها که از همتایان خود چیزهایی آموخته بودند، و آن‌ها که تحت‌تأثیر محیط دانشکده بودند، به لحاظ انگیزه، تقریباً همانند کسانی بودند که تحت‌تأثیر هیچ‌کدام از این عوامل نبوده‌اند.