کتاب ارتباطات توسعه: کتاب اول مجموعه دانشنامه موضوعی بین المللی ارتباطات

کتاب ارتباطات توسعه اولین جلد از مجموعه‌ی دانشنامه موضوعی بین‌المللی ارتباطات است که توسط ولفگانگ دونزباخ به نگارش درآمده است. این اثر جامع در حوزه‌ی علوم ارتباطات، در هر مدخل به موضوعات و مفاهیم پرکاربرد این عرصه می‌پردازد و به شکلی کاملاً غنی و پربار هر موضوع را به شرح می‌گذارد تا مخاطب خود را بیش از پیش با دنیای گسترده‌ی علوم ارتباطات آشنا سازد.

درباره‌ی کتاب ارتباطات توسعه

در عرصه‌ی علوم اجتماعی، رشته‌ی علوم ارتباطات از فراگیرترین عرصه‌ها محسوب می‌شود که با توجه به رشد اینترنت، رایانه و رونق ارتباطات بین‌المللی روزبه‌روز توسعه‌ی بیشتری پیدا کرده است. یکی از مهم‌ترین اقداماتی که تاکنون در حوزه‌ی علوم ارتباطات صورت گرفته است، پدید آمدن دانشنامه‌ی موضوعی بین‌المللی ارتباطات (The International Encyclopedia of Communication) است که ولفگانگ دونزباخ (Wolfgang Donsbach) برای عملی کردن آن پیشگام شده و هزاران اندیشمند و پژوهشگر دیگر نیز برای به ثمر رساندن آن تلاش کرده‌اند. کتاب ارتباطات توسعه به‌عنوان اولین جلد از این مجموعه‌ی دوازده‌جلدی است که هر یک از مدخل‌های آن موضوعات شایان توجهی را تشریح می‌کند.

اولین بخش این کتاب اصطلاح رسانه‌های مبارز را به شرح می‌گذارد و آن را اعم از رادیو، تلویزیون و سایر اشکال رسانه تعریف می‌کند که با هدف تأثیرگذاری بر جامعه و ایجاد تحولات اجتماعی به فعالیت می‌پردازند. پس از آن به سراغ شرح و تبیین رسانه‌های شهروندان می‌رود. در فصول بعدی جلد اول این دانشنامه نیز به مباحثی مثل ارزیابی‌پژوهی ارتباطات برای توانمندسازی، فناوری ارتباطات و توسعه، رسانه‌های جماعتی، نظریه‌های وابستگی، گفتمان توسعه، نهادهای توسعه، جنبش دموکراسی رسانه‌ای و... پرداخته می‌شود. ولفگانگ دونزباخ همچنین بررسی ارتباطات توسعه در آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه را نیز از یاد نمی‌برد و از ارتباطات مشارکتی و پیکارهای جمعیتی نیز سخن به میان می‌آورد. این‌ها تنها گوشه‌ای از مباحث مهم و کاربردی کتاب ارتباطات توسعه، به‌عنوان اولین جلد این دانشنامه‌ی سترگ محسوب می‌شود.

دانشنامه‌ی موضوعی بین‌المللی ارتباطات در سراسر جهان مرجعی جامع و معتبر در عرصه‌ی میان‌رشته‌ای و پویای علوم ارتباطات شناخته می‌شود که 1339 مدخل اصلی را در خود جای داده است. دانشنامه‌ای مشتمل بر پژوهش‌ها که با نگاهی عمیق به حوزه‌ی پرشمار و قابل توجهی نظیر نظریه و فلسفه‌ی ارتباطات، ارتباطات میان‌فردی، ارتباطات میان‌گروهی و میان‌فرهنگی، روزنامه‌نگاری، تأثیرات رسانه، سیاست‌گذاری رسانه و ارتباطات، ارتباطات و فناوری و موضوعاتی از این دست می‌پردازد.

آنچه این دانشنامه را از دانشنامه‌های پیشین خود متمایز می‌سازد، گستره‌ی موضوعی وسیع آن است که علاوه‌بر پرداختن به موضوعات دانشنامه‌های قبلی، مدخل‌های جدید و مطالب تازه‌ای را مطرح ساخته است. این مجموعه‌ که در سال 2008 اولین نسخه‌ی ویراسته‌ی آن منتشر شد، چهارهزار پژوهشگر از هفتاد کشور برای تدوین و تکمیل آن تلاش کرده‌اند. به همین خاطر است که می‌توان کتاب ارتباطات توسعه و به طور کلی دانشنامه‌ی موضوعی بین‌المللی ارتباطات را اثری مهم و شایسته‌ی توجه دانست که می‌تواند دانش محدود این حوزه را به شکل قابل توجهی بهبود ببخشد.

کتاب ارزشمند و خواندنی ارتباطات توسعه با ترجمه‌ی حسین حسنی و با تلاش انتشارات علمی و فرهنگی روانه‌ی بازار کتاب ایران شده است.

نکوداشت‌های کتاب ارتباطات توسعه

• این دانشنامه واقعاً قابل توجه، چشمگیر و نسبت به سایر آثار مشابه برتر است. گستردگی موضوعات، ساختار درست و منطقی، وسعت بین‌المللی و نگاه بی‌طرفانه به موضوعات، آن را به اثری جذاب و انتخابی ضروری برای کتابخانه‌های تخصصی در حوزه‌ی منابع مرجع تبدیل کرده است. (رفرنس ریویز)
• در مقام مقایسه، سایر آثار مشابه به عمق علمی این دانشنامه نمی‌رسند. این یک اثر معتبر و پژوهش‌محور است که برای کتابخانه‌ی دانشگاهی بزرگ و کوچک توصیه می‌شوند. (لایبرری ژورنال)
• دانشنامه‌ی موضوعی بین‌المللی ارتباطات با داشتن فهرستی چشمگیر از مؤلفان و مدخل‌های جامع، مرجعی ضروری برای پژوهشگران عرصه‌ی ارتباطات محسوب می‌شود. (مایکل ایکس. دلی کارپینی، استاد ارتباطات سیاسی و رسانه)
• این دانشنامه‌ی جامع و گسترده تا دهه‌ها یک کتاب مرجع مهم برای پژوهشگران حوزه‌ی ارتباطات خواهد بود. (استبان لوپز اسکوبار، استاد دانشگاه ناوارا)

کتاب ارتباطات توسعه برای چه کسانی مناسب است؟

اهالی دنیای پژوهش و دانشجویان رشته‌های مرتبط با علوم ارتباطات و همچنین تمامی علاقه‌مندان به این عرصه با مطالعه‌ی مفاهیم و آموزه‌های مهم این کتاب به نگاه تازه‌ای نسبت به این دانش کاربردی دست پیدا خواهند کرد.

در بخشی از کتاب ارتباطات توسعه: کتاب اول مجموعه دانشنامه موضوعی بین المللی ارتباطات می‌خوانیم

ارتباطات برای توسعه فرایندهای ارتباطی رسانه‌ای و نیز← ارتباط بین فردی را برای ترویج هدف‌هایی که برای جامعه سودمندند به کار می‌گیرد. مشکلات توسعه را، که اغلب از طریق این پروژه‌ها مورد توجه قرار می‌گیرند، می‌توان در بهداشت، کشاورزی، حکمرانی، جمعیت، تغذیه، توسعۀ پایدار و بخش‌های دیگر مشاهده کرد. این پروژه‌ها هدف‌های مختلفی را همانند تسهیل پیوندهای میان مصرف‌کنندگان و بازرگانان، ترویج حکمرانی شفاف، تصریح هویت‌ها و کردارهای فرهنگی و خلق فضاهای اجتماعی برای مبادله بین فردی و گفت‌وشنود جماعتی دنبال می‌کنند.

فناوری‌های رسانه‌ای و ارتباطی عبارت‌اند از رادیو، تلویزیون، فیلم، چاپ، مخابرات، تلفن‌های همراه، رایانه‌ها و غیره. اشکال بین فردی ارتباطات باید به شکل بحث‌های گروهی، رسانه‌های قومی، نمایش و مصاحبۀ شخصی و نیز رویکردهای دیگر ظاهر شوند. پروژه‌های رادیو برای توسعه در این زمینه و به‌ویژه در مورد جمعیت‌های روستایی و بی‌سواد کاملاً رایج‌اند (← رادیو برای توسعه). اولین پروژه‌های رادیویی که به نحو تاریخی همراه با این زمینه رشد کردند برای هموارکردن مسیر نوسازی طراحی شده بودند، درحالی‌که پروژه‌های اخیرتر بیشتر با مسائل مرتبط با دسترسی و گفت‌وشنود سروکار دارند. تلویزیون نیز در پروژه‌های توسعه به کار گرفته شده که هدف اولین کوشش‌های صورت‌گرفته انتشار اطلاعات به‌واسطۀ برنامه‌های ماهواره‌ای بوده است. در دوران اخیرتر نیز← دفاتر خدمات ارتباطی به‌منظور فراهم‌کردن دسترسی عموم مردم به اطلاعاتی که از طریق فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی ارائه می‌شوند مورد حمایت قرار گرفته‌اند. بسیاری از پروژه‌ها از سایر فناوری‌های ارتباطی نیز استفاده می‌کنند که گاهی با شیوه‌های پخش رادیو تلویزیونی هماهنگ است. مداخلۀ ارتباطات برای تغییر اجتماعی می‌تواند به برانگیختن حمایت، خلق آگاهی، تسریع هنجارها، تحریک تغییر رفتار، تأثیر در سیاست‌گذاران یا حتی تغییر قالب‌های مسائل اجتماعی کمک کند. بر پایۀ رویکرد اساسی که برای توسعه اتخاذ می‌شود هدف‌ها نیز تغییر می‌کنند.