کتاب چه شد که دوستم داشتند

کتاب چه شد که دوستم داشتند هم‌زمان که با اشعار کودکانه و تصاویر رنگی و زنده کودک را سرگرم می‌کند و خنده بر لبانش می‌آورد، آموزش مهمی در باب مسئله‌ی نظافت به او می‌دهد. این اثر به تألیف ساموئل مارشاک و ترجمه‌ی احمد شاملو، پسرک کروکثیف و شلخته‌ای را نشان می‌دهد که حمام نرفتنش سبب دوری دیگران از او شده است. کودکان با نگاه به او به‌عنوان الگویی منفی، در رعایت نظافت کوشش بیشتری خواهند کرد.

درباره‌ی کتاب چه شد که دوستم داشتند

آموزش مهارت‌ها و موضوعات مختلف به کودکان همواره دغدغه‌ی بزرگی برای مربیان و والدین بوده است. نظافت یکی از مواردی است که باید رعایتِ آن را از سنین کم به کودک گوشزد کرد و اهمیت آن را یادآور شد. کتاب چه شد که دوستم داشتند (What happened that they loved me?) را ساموئل مارشاک (Samuil Marshak) نگاشته و احمد شاملو (Ahmad Shamlou) ترجمه کرده است.

این کتاب مصور که به زبان شعر نوشته شده، داستان پسرکی را روایت می‌کند که به‌خاطر عدم رعایت نظافت، تمام اشخاص و وسیله‌ها از او فرار می‌کنند! او دیگر حتی نمی‌تواند دفتر، سماور و پتویش را لمس کند. آن‌ها گویی بال درمی‌آورند و از پنجره فرار می‌کنند. اشعار این کتاب آن‌قدر خوب ترجمه شده‌اند که گویی از ابتدا به زبان فارسی سروده شده‌ بودند. احمد شاملو از پسِ برگرداندن واژه‌ها و عبارات و حفظ وزن و قافیه به‌خوبی برآمده است.

برای نمونه بخشی از شعر را شاهد می‌گیریم: « به ‌شمع گفتم بیداری؟ پر زد رو پیش‌بخاری / دستم پی دفتر رفت / آن هم ز دستم دررفت / دفتر چرک و پاره / انگار از من بیزاره ...»

شعر، قالب مرسومی برای انتقال یک مفهوم به کودکان یا حتی سرگرم کردن آن‌هاست. شعر ازآن‌رو که آهنگین است بهتر در ذهن می‌ماند. برای همین است که کودکان چندین شعر را حفظ‌اند، اما در به‌یادسپاری یک داستان و نقل کردن آن دچار مشکل می‌شوند. گویی شعر در ذات خود به امکاناتی مجهز است که یادآوری‌اش را راحت و ساده می‌کند. گرچه تکرار و ایجاز در این روند عامل مهمی است. یکی از ویژگی‌های شعر موجز و گزیده بودن کلمات است. شاعر از آن جهت کارش سخت است که نمی‌تواند از کوچک‌ترین حروف چشم‌پوشی کند و یک حرف الفبا کارش را زیرورو می‌کند. بنابراین انتخاب واژگان آن هم وقتی پای کودکان در میان است، خطیرترین کاری است که یک شاعر باید انجام دهد. اما تمامِ این‌ها آن‌قدر تأثیرگذار نخواهند بود تا زمانی که شعر با تصویر همراه نشده است. تصویر راه مؤثر دیگری برای انتقال مطالب به کودکان است. کودک نقاشی‌ها را می‌بیند و به کمک آن‌ها واژگان و اشعار را رمزگشایی می‌کند. کتاب چه شد که دوستم داشتند از حیث تصویرپردازی نیز موفق عمل کرده است. سبک ایرانی نقاشی‌‌ها برای کودکان فارسی‌زبان آشنا و هم‌دلانه به نظر می‌رسد.

کتاب‌های زیادی درمورد نظافت و پاکیزگی برای کودکان نگاشته شده که در اغلب آن‌ها آموزش این مطلب از روشی معکوس صورت می‌گیرد. برای مثال در داستان قدیمی «حسنی نگو بلا بگو» نیز پسرکی کروکثیف الگو قرار می‌گرفت تا حمام نرفتنش و تنهاییِ متعاقب از آن، درس عبرتی برای دیگر بچه‌ها باشد. در کتاب چه شد که دوستم داشتند نیز تغییر پسربچه‌ای را از ناپاکیزگی به سوی پاکیزگی و همچنین تغییر رفتار دیگران را با او شاهد هستیم.

انتشارات کتاب چ این کتاب شعر کودکانه را با ترجمه‌ی احمد شاملو به چاپ رسانده است.

کتاب چه شد که دوستم داشتند برای چه کسانی مناسب است؟

کودکان 3 تا 8 سال از این کتاب شعر، آموزش‌های مفیدی دریافت خواهند کرد.

در بخشی از کتاب چه شد که دوستم داشتند می‌خوانیم

پا به‌ فرار گذاشتم
همه را بیکار گذاشتم
تو کوچه،‌ تو خیابان
تو چارراه، تو میدان
دویدم و دویدم
به‌ پارک شهر رسیدم
پریدم از دیوارچه
یک جست زدم تو باغچه
اما لیف عقب‌سرم کرد
چسبید و منترم کرد
تمساح رسید به ‌دادم
اگر نه جون می‌دادم
تمساح می‌رفت به ‌گردش
آقازاده‌هاش به‌ گِردش
می‌رفت و پابه‌پایش
می‌رفتند بچه‌هایش
تمساح که لیف را دید
دهان را واکرد و خندید
می‌دانید برام چه‌کار کرد؟
لیف را یک لقمه‌ خام کرد!
بعدش به‌ من نگاه کرد
فکش را جابه‌جا کرد
چشم‌هاش را تابه‌تا کرد
نوک دمشو هوا کرد