کتاب پشت درخت توت

داستانی در مورد آرزوها، رویاها و آرمان‌های یک دوره. کتاب پشت درخت توت در دهه‌ی چهل و در شهر تبریز روایت می‌شود. داستان نویسنده‌ای که قرار است شروع به نوشتن یک رمان کند، اما به‌واقع چه مسیر و ماجراهایی انتظارش را می‌کشند. این رمان خواندنی در باب ایده‌هایی از مقاومت فردی است. احمد پوری در این کتاب تأثربرانگیز بخشی از درون خود را درون روایت بازتاب داده است. این رمان به ما نشان می‌دهد که چگونه هویت‌ درونی در برابر سدهای بازدارنده‌ مقاوت می‌کند.

درباره‌ی کتاب پشت درخت توت

داستان از آنجایی آغاز می‌شود که شخصیت اصلی به‌عنوان یک رمان‌نویس معرفی می‌شود. نویسنده‌ای که قصد دارد رمانی را بنویسد که مدت‌هاست در کنج ذهنش خانه کرده و حال قرار است به یک اثر هنری تبدیل شود. اما آیا نویسنده‌ی داستان می‌تواند از این سیر و فرایند ویرانگر سربلند بیرون آید؟ کتاب پشت درخت توت در شهر تبریز رخ می‌دهد و زمان آن مربوط به دهه‌ی چهل است. داستانِ رمان که در حال نگارش در مورد یک معلم مدرسه است که در شرایط نامتعادلی زندگی می‌کند. دورانی که به‌دلیل شرایط پرآشوب و نابسمان سیاسی، شخصیت معلم از ریتم و حالات عادی زندگی روزمره خارج می‌شود.

شخصیت معلم در داستانی که در حال نگارش است، در وضعیت دشواری قرار دارد. او شخصیتی‌ست که ما را بیش از هر نمود داستانیِ دیگری با شخصیت اصلی داستان، یعنی نویسنده‌، آشنا می‌کند. روایات درون رمان در حال نگارش وقایع انقلاب 57 را پشت‌سر می‌گذارد تا وارد دهه‌ی عجیب و پیچیده‌ی 60 شود. با ورود به این دهه، شخصیت معلم در داستان در حال نگارش، با انواع چالش‌های زیستی و اجتماعی مواجه می‌شود. کتاب در مورد آرمان‌خواهی است، پس بی‌شک شخصیت معلم، به عنوان نمودی از فرهنگ، علم و طبقه‌ی متوسط جامعه، قرار است این ایده‌های آرمان‌خواهی، آرزوهای یک نسل و مصائب این دهه را در قالب روایت تجسد بخشد.

کتاب پشت درخت توت اثری جالب است. چراکه با یک «رمان درون رمانی دیگر» مواجه هستیم. رویکردی که در آن اثر واجد چند سطح روایی و شخصیت‌پردازی می‌شود. در واقع شخصیت نویسنده‌ی داستان اصلی بازتابی از درونیات و باورهای نویسنده‌ی اصلی کتاب یعنی احمد پوری است و معلم درون داستان تجسدی از احوالات و دیدگاه‌های شخصیت نویسنده است. به همین روی، می‌توان گفت احمد پوری در اینجا بیشتر از ساختار رمان‌های غربی کمک گرفته است، آثار نویسندگانی چون مارگریت دوراس، ناتانیل وست و ویلیام فاکنر که تمایل ویژه‌ای به نوشتن چنین رمان‌هایی داشتند. در واقع، در چنین رویکردی با نوعی هویت و واقعیت تکثیر یافته مواجه هستیم که بی‌شک جاذبه‌های هیجان‌انگیزی برای مخاطب ایجاد می‌کند.

اما می‌توان گفت موفقیت رمان پشت درخت توت از توانایی نویسنده در تبدیل این سبک و شیوه‌های روایت‌گری غربی به رویکرد و نوشتار ادبیات بومی است. اینکه چگونه بسترهای زیست اجتماعی، فرهنگی و تاریخی در ایران و مشخصاً اشاراتی که به دهه‌های خاصی از تاریخ ایران و مکانی چون شهر تبریز می‌شود، به بازتابی از روش‌ها و شیوه‌های داستان‌گویی در دید نویسنده تبدیل می‌شوند. باید گفت که رمان پشت درخت بلوط سعی دارد تأثیر ابدی و غیرقابل اجتناب تاریخِ سیاسی و زیست اجتماعی بر فردیت‌گرایی و آرمان‌خواهی‌های درونی را نشان دهد. اینکه فردیت چگونه در برابر نمایه‌ی اجتماعیِ پیش‌رویش متحول می‌شود و دست به انتخاب‌ها و کنش‌های گوناگونی می‌زند.

کتاب پشت درخت توت نوشته‌ی احمد پوری به روش اول شخص مفرد روایت شده است و شخصیت نویسنده‌ی رمان در حال نگارش کسی‌ست که هرآنچه در حال رخ دادن است را برای مخاطب ترسیم می‌کند. در اینگونه روایت‌ها همیشه بخشی از روایت و داستان از دریچه‌ و فیلتر ذهن رد می‌شود. به‌این معنا که ممکن است هرآنچه که از زبان راوی اول شخص می‌خوانیم حقیقت نداشته باشد و صرفاً دریافت یا باور راوی از پدیده‌های پیش‌رویش باشد. به همین روی، رمان پشت درخت توت قصد ندارد در روایت تاریخی‌اش لزوماً به اسناد عینی اتکا کند و دغدغه‌ی اصلی نویسنده بیان درونیات و باورهای شخصی‌اش است.

کتاب پشت درخت توت اثر احمدی پوری توسط انتشارات نیماژ منتشر شده است.

کتاب پشت درخت توت برای چه کسانی مناسب است؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به داستان‌ها و رمان‌های ایرانی پیشنهاد می‌شود.

در بخشی از کتاب پشت درخت توت می‌خوانیم

نسرین به ناهید نگفت دکتر پوراحمد قرار خصوصی با او گذاشته تا درباره‌ی سعید و مریضی‌اش با او بیشتر صحبت کند. ناهید به ناظم بدگمان بود و درباره‌ی دکتر پوراحمد هم که او معرفی‌اش کرده بود چنان مطمئن نبود. این بار حسن بود که تخم بدبینی را در ذهن نسرین می‌کاشت. «ساواک قوی‌تر از این‌ها است که فکر می‌کنی. امکان ندارد پرونده‌ی سیروس را بسته باشند ولی هنوز دنبال او و رابط‌های دیگرند. حتماً باید یک نفر را مدام در ارتباط با تو داشته باشند که به آن‌ها اعتماد کنی و اگر خبری از سیروس شد با آن‌ها در میان بگذاری. این دکتر پوراحمد چطور در اولین دیدار ان‌قدر باز و بی‌پروا درباره‌ی شاه و ظلم پهلوی و سیاست با تو حرف زده؟ بچه که نیست خودش اوضاع را می‌فهمد.»

نسرین به حسن نگفته بود دکتر پوراحمد در توجیه شجاعانه حرف زدنش گفته: «یکی از شگردهای ساواک همین بزرگ‌نمایی‌اش است. کاری کرده است که من و شما واقعاً باور کنیم از همه‌چیز این بیست سی میلیون جمعیت خبر دارد و پر زدن مگس هم از چشمش دور نیست. همین باعث می‌شود که همه‌مان برویم توی لاک خودمان و جرأت تشکل نداشته باشیم. رژیم هم راحت بتواند حکومت کند.»

دکتر پوراحمد قرار را در کافه‌تریای قنادی رکس گذاشته بود. «تو مطب نمی‌شود راحت و بدون مزاحم حرف زد. من باید چیزهایی را درباره‌ی سعید و معالجه‌اش به شما بگویم. احتیاج به جای دنج و راحتی دارم.»