کتاب اروس و تصویر: گفت و گو با آلن رب گری یه درباره فیلم‌هایش

کتاب اروس و تصویر به قلم آنتونی فراگولا و روش اسمیت نوشته شده است. این کتاب که حاصل‌ گفت‌وگوهایی با آلن رب‌گری‌یه است، منبع راهگشایی برای کشف سینمای هنرمندانه‌ و کمتر شناخته‌شده‌ی او، برای علاقه‌مندان هنر، فلسفه، سینما و ادبیات قلمداد می‌شود.

درباره‌ی کتاب اروس و تصویر

کتاب اروس و تصویر، با نام فرعیِ گفتگو با آلن رب‌گری‌یه درباره‌ی فیلم‌هایش (The Erotic Dream Machine: Interviews with Alain Robbe-Grillet on His Films) اثری مشترک از آنتونی فراگولا (Anthony Fragola) و روش اسمیت (Roch Smith) است.

آلن رب‌گری‌یه (Alain Robbe-Grillet) در ابتدا با تأثیر گرفتن از محیط پیرامون و پدر و مادرش به رشته‌ی مهندسی کشاورزی علاقه‌مند شد و آینده‌ی تحصیلی خود را در این رشته دید. سپس در بیست و یک سالگی در جنگ جهانی دوم در اردوگاه کار اجباری در نورنبرگ به‌عنوان مکانیک به کار گرفته شد. بعد از آزاد شدن فرانسه به دست متفقین او به فعالیت در رشته‌ی مهندسی کشاورزی ادامه داد و مطالعاتش در بذرشناسی، او را به مارتینیک مراکش هدایت کرد. پس از این سال‌ها آلن رب‌گری‌یه به ترتیب فعالیت خود را در رشته‌های رمان‌نویسی، فیلمنامه‌نویسی، کارگردانی و بازیگری آغاز کرد.

او در سال 1953 با رمانی به نام «پاک‌کن‌ها» در محافل ادبی مطرح شد و نظر و تحسین افرادی نظیر رولان بارت را به خود جلب کرد. آثار او عموماً تناسبی با واقع‌بینی طبیعت‌گرایی ندارند و رگه‌هایی از سورئالیسم را می‌شود در آن‌ها احساس کرد. رب‌گری‌یه سبک مخصوص خود را دارد که در مقدمه‌ی این کتاب، مهندسی‌گونه و هندسه‌وار خوانده شده. دو ویژگی برجسته‌ی آثار رب‌گری‌یه را تکرار رویاگونه‌ی جزئیات اشیا و ساختار غیرخطی تلقی می‌کنند. او یکی از سردمداران جریان رمان نو نیز هست.

رب گری‌یه بعد از رمان به دنیای سینما ورود کرد و فیلم‌های مبتکرانه‌ای ساخت که تجربه‌گرایانه‌اند و با تکنیک‌های ساختاری، روند غیرخطی را به صورتی مطلوب به نمایش می‌گذارند. درباره‌ی فیلم‌های او می‌توان گفت که به نوعی ادامه‌ی‌ رسالتش در حرفه‌ی نویسندگی هستند. با این وجود، رب‌گری‌یه همچنان نیز، چنانکه باید بین هنردوستان مشهور نیست. این کتاب با دو مقدمه‌ی خوب نویسندگان و مترجم، در ابتدا می‌تواند باعث آشنایی مختصر و مفیدی شود و در ادامه مخاطب را به شکل عمیقی با سینمای آلن رب‌گری‌یه آشنا کند.

آنتونی فراگولا و روش اسمیت در مقدمه، اندکی به کندوکاو و تحلیل جامع آثار آلن رب‌گری‌یه می‌پردازد و سپس بخش اصلی یعنی مصاحبه‌ها را به مخاطب عرضه می‌کنند. در این مصاحبه‌ها سعی شده تا وجه پنهان و کمتر دیده‌شده‌ی رب گری‌یه از سوی خود او شناخته شود و آثارش از دید خود پدیدآورنده به نمایش گذاشته شوند تا مخاطب بتواند با عمق بیشتری از ذهنیت هنریِ پشت آثار این نوینسده و کارگردان آشنا شود. هرچند شاید کتابی در این حجم مختصر، نتواند شمایلی کامل و کلی را از هنر رب‌گری‌یه به نمایش بگذارد.

گفتنی است که گفت‌وگوهای موجود در کتاب اروس و تصویر مربوط به اواخر دهه‌ی هشتاد میلادی هستند و از این جهت، صرفاً به آثاری که تا این تاریخ از آلن رب گری‌یه به انتشار رسیده توجه دارند. این کتاب به قلم ابراهیم برزگر ترجمه شده و توسط انتشارات افکار به چاپ رسیده است.

در نکوداشت کتاب اروس و تصویر

• رب‌گریه در کتاب اروس و تصویر در بهترین حالتش است: شوخ، جنجالی و زیرک. حتی منتقدان او نیز مجذوب زیرکی‌اش خواهند شد، زیرا چیزهای جدیدی را درباره‌ی فیلم‌های مختلف او درخواهند یافت. او در این کتاب نظریه و عمل را باهم می‌آمیزد و بینشی انتقادی را درباره‌ی فیلم‌هایی که غیرقابل نفوذ به نظر می‌رسند، ارائه می‌دهد. (چویس)

کتاب اروس و تصویر برای چه کسانی مناسب است؟

کتاب حاضر برای علاقه‌مندان، دانشجویان و فعالان رشته‌های مرتبط با سینما مناسب است. همچنین علاقه‌مندان آثار رب‌گری‌یه می‌توانند از این کتاب بهره ببرند.

در بخشی از کتاب اروس و تصویر: گفت و گو با آلن رب گری یه درباره فیلم‌هایش می‌خوانیم

سپس، در انتهای تابستان فرصتی برای سفر به جنوب تونس پیدا کردم؛ ناحیه‌ای کاملاً خشک که در پایان تابستان هیچ سرسبزی در آن نبود. بلافاصله متوجه شدم که از رنگ سبز ایستمن کالر متنفرم (بر ایستمن کالر تأکید می‌کنم؛ چرا که رنگ سبزی که شما در فیلم می‌بینید، رنگ طبیعت نیست، بلکه رنگ فیلم است.) از ساخت فیلم رنگی مردی که دروغ می‌گوید سر باز زدم. آن رنگ سبز باعث تهوع من می‌شد. اما در دنیا جایی بود که رنگ شن سفید، خاک قرمز، دریا و آسمان آبی بود. خانه‌های سفید درها و پنجره‌های کرکره‌ای سفید داشتند. در آن‌زمان، در جزیره‌ی جربه رژیم حاکم استفاده از هر نوع رنگی به‌جز سفید و آبی، رنگ‌های سنتی آنجا، را ممنوع کرده بود. من به یاد موندریان که از رنگ سبز نفرت داشت، افتادم. تصمیم گرفتم فیلم رنگی را بسازم. با خودم گفتم فیلمی در اینجا خواهم ساخت که علایق بصری الهام‌بخش آن خواهند بود.

عدن و پس از آن ارجاعات فراوانی به نقاشی و به‌خصوص بازسازی زنده‌ی نقاشی معروف مارسل دوشان، برهنه‌ای از پله‌ها پایین می‌آید، شماره‌ی دو دارد. در ابتدای فیلم صحنه‌ی متحرکی هست. صحنه‌ی کافه عدن که اساساً با نقاشی‌های موندریان، البته اغراق‌آمیز، ساخته شده است. شخصیت اصلی فیلم، «غریبه»، دوشمین نام دارد که دگردیسی از نام دوشان است. او نیز نقاش است. تمامی فیلم تحت تأثیر دل‌مشغولی‌های بصری است.

عدن و پس از آن اولین فیلمم است که بیشتر دکوپاژها اصلاً نوشته نشده بود. در این فیلم از تعداد مشخصی از بازیگران شناخته نشده استفاده کردم، چون نمی‌توانستم از بازیگران مطرح بخواهم که بدون فیلم‌نامه به ایفای نقش بپردازند. بازیگرانی که استخدام کردم، تنها می‌دانستند که قرار است یک ماه در چکسلواکی و یک ماه در جربه باشند.