کتاب ماتریالیسم هوشمند: مقالاتی درباره هگل و دیالکتیک

کتاب ماتریالیسم هوشمند: مقالاتی درباره هگل و دیالکتیک اثری در باب فلسفه‌ی هگل است که به قلم فیلسوف و کارشناس سرشناس این حوزه، اوالد آیلینکو به رشته‌ی تحریر درآمده است. با مطالعه‌ی این کتاب، از منظر مارکسیستی با زوایای گوناگون آنچه «دیالکتیک» هگلی خوانده می‌شود آشنا می‌شویم.

درباره‌ی کتاب ماتریالیسم هوشمند

اوالد آیلینکو (Evald Ilyenkov) نویسنده‌ی کتاب ماتریالیسم هوشمند: مقالاتی درباره‌ی هگل و دیالکتیک (Intelligent Materialism: Essays on Hegel and Dialectics)، فیلسوف مارکسیست روسی بود و از صاحب‌نظران برجسته در حوزه‌ی دیالکتیک هگلی - مارکسی به شمار می‌رفت. او از منتقدان سرسخت فلاسفه‌ی آکادمیک بود و اعتقاد داشت که مبحث پویای دیالکتیک در پس درسنامه‌های مکانیستی و ناتورالیستی آن‌ها مدفون شده است. او همواره تلاش می‌کرد تا دیالتیکی که مورد تایید هگل و مارکس بوده را زنده نگه دارد و در این راه بهای زیادی هم داد؛ تا آنجا که به او اتهام پیروی از فلسفه‌ی ایده‌آلیسم زدند و از انتشار آثارش جلوگیری کردند. عمر ایلینکوف کفاف این را نداد که موفقیت آثارش را ببیند. بعد از مرگش، فلاسفه‌ی بزرگی همچون روزنتال به بررسی آثارش پرداختند و همین باعث شد تا این متون اجازه‌ی انتشار پیدا کنند.

در توضیح کتاب ماتریالیسم هوشمند این‌طور می‌توان گفت که ایلینکوف می‌کوشد تا میراث هگل را که در اندیشه‌ی مارکس حیاتی دیگر به خود دیده، دوباره احیا کند تا به واسطه‌ی آن بتواند موجب رونق نظریات کلاسیک مارکسیستی شود و در این راه با بررسی جنبه‌های درست آن در مقابل نظریات فلاسفه غربی به ویژه نئوپوزیتویست‌ها و گینلوست‌ها، از آن دفاع کند.

این کتاب برای خواننده حجتی است تا بداند در پس نظریات و جملات پرهیاهوی فلاسفه‌ی جدید غربی، چیزی جز خودنمایی و هیاهو برای هیچ وجود ندارد. نویسنده خود را فیلسوفی اخلاق‌گرا معرفی می‌کند که هیچ‌وقت از حد انصاف خارج نمی‌شود و از همین رو به اشتباهات درسنامه‌های مارکسیستی متداول که از طرف حزب کمونیست رواج یافته بود نیز اشاره می‌کند و از پژوهش‌گران جوان دعوت می‌کند تا نظریات اصیل و درست هگل و مارکس را دوباره بررسی و بازتعریف کنند.

اوالد آیلینکو در کنار این روش‌شناسی نقادانه، چشم‌اندازی از آینده‌ی منطق دیالتیک را نیز بررسی می‌کند تا بتواند رابطه‌ی آن را با پیشرفت و تکامل علوم در قرن حاضر حفظ کند. ایلینکوف در کمال انصاف و احترام از نظریات غلطی که در پی نظریات مارکس و هگل و لنین به وجود آمده نیز انتقاد می‌کند.

به نسبت دیگر متون مرتبط با هگل، سبک نوشتاری ایلینکوف در کتاب ماتریالیسم هوشمند برای مخاطب آسان و قابل فهم است. البته ایلینکوف در پی ساده‌سازی ایده‌های مورد مطالعه نبوده، بلکه دور بودن از خشکی و تکلف فضای آکادمیک باعث روانی و گیرایی متون او شده است.

کتاب ماتریالیسم هوشمند در شش فصل تدوین شده و شامل سرفصل‌هایی چون: «هگل امروز»، «هگل و چالش موضوع منطق»، «اوج و پایان و حیات نوین دیالتیک هگل و پایان فلسفه‌ی محض»، «علم منطق هگل»، «هگل و هرمنوتیک ومسئله‌ی ایده‌آل در فلسفه‌ی تاریخی و منطقی» است. این کتاب توسط انتشارات گویش نو به چاپ رسیده و کار ترجمه‌ی این اثر به عهده‌ی بهمن اصلاح‌پذیر بوده است.

کتاب ماتریالیسم هوشمند برای چه کسانی مناسب است؟

کتاب ماتریالیسم هوشمند: مقالاتی درباره هگل و دیالکتیک اثر اوالد آیلینکو به علاقه‌مندان حوزه‌ی فلسفه و منطق پیشنهاد می‌شود.

در بخشی از کتاب ماتریالیسم هوشمند: مقالاتی درباره هگل و دیالکتیک می‌خوانیم

تمام رازگونگی مفهوم هگل را از اندیشیدن در این نکته می‌توان یافت. در نظر گرفتن تنوع اشکال فرهنگی انسان به عنوان نتیجه‌ی عیان شدن قوه‌ی فعال انسان برای اندیشیدن، یعنی، به عنوان مصالحی که او به عنوان یک منطق‌دان طرح‌های عینی تحقق‌یافته‌ی اندیشه را در آن‌ها کشف می‌کند. وی فرصت پاسخ گفتن به این پرسش را پیدا نمی‌کند این استعداد و قوه‌ی بی‌نظیر با طرح‌ها و قواعد خود از کجا می‌آیند؟

هگل با ارتقاء بخشیدن به اندیشه به سطح نیرو و انرژی مقدس (الهی) که از درون موجب خلاقیت تاریخی انسان می‌شود، به سادگی از پاسخ گفتن به این سؤال منطقی و پاسخ ممکن به آن سرباز می‌زند.

از نظر هگل اندیشه در آدمی پای به عرصه نمی‌گذارد، بلکه فقط در وی بیدار می‌شود، پیش از این تولد در او چون یک رویای نهفته است، بدون آگاهی و بدون خودآگاهی...