بله
مجموعه‌حکایتی از نسخه‌ای گمنام و از مؤلفی ناشناخته از دل برگه‌های گم‌شده‌ی تاریخ. شهاب‌الدین عباسی با انتشار تصحیح تازه‌ای از کتاب مانند دل‌های پیغمبران کوشیده است مسیر روان‌تری برای مخاطبان حکایت‌های عرفانی و اخلاقی به سوی کشف معنا بگشاید.
درباره‌ی کتاب مانند دل‌های پیغمبران
کتاب مانند دل‌های پیغمبران عنوان مجموعه‌ای از حکایات اخلاقی و عرفانی است که با تصحیح شهاب‌الدین عباسی در دسترس مخاطبان قرار گرفته است. پیش از این، در سال 1357 در بنیاد فرهنگ ایرانی، جلال متینی برای اولین بار تصحیحی از این نسخه‌ی گمنام ارائه کرد و اگرچه در پیشانی این نسخه، عنوانی باقی نمانده است، با تکیه به تعبیر خود مؤلف در متن مقدمه، از عنوان پند پیران برای نامیدن اثر استفاده شد.
مؤلف این اثر اعتراف می‌کند در عصری خالی از اخلاق و سرشار از فساد و تباهی زندگی می‌کند و معتقد است باید کوشید تا راه‌های انسانی و معنوی پیش روی انسان‌ها قرار بگیرند. هدف او از نگارش این کتاب استفاده از قصه برای راهنمایی انسان‌ها به سمت مسیرهای منتهی به سعادت و بهروزی است. مؤلف گمنام این مجموعه‌حکایات، در مقدمه‌ی اثر خود از دو راهه‌ی طاعت و معصیت در پیش روی آدمی سخن می‌گوید و باور دارد پرهیزگاری باید انتخاب انسان باشد تا از عذاب اخروی در امان باشد و به بهشت جاودانی برسد. او تجربه‌ی پیشینیان را در این مسیر مؤثر می‌داند: «هرکه پند و حکایت پیران نشنود، دین را زود بر باد دهد. پس علاج دین در پند پیران شنیدن است».
کتاب مانند دل‌های پیغمبران بر اساس تقسیم‌بندی اولیه‌ی نسخه، شامل بیست باب است، هر باب نیز چندین حکایت را به‌صورت جداگانه در بر می‌گیرد. ازجمله موضوع‌هایی که حکایات و قصه‌های این باب‌ها به آن‌ها پرداخته‌اند، می‌توان به این موارد اشاره کرد: روزی حلال، ریاضت نفسانی، رنج در راه خدا، ترسیدن از خدا، نگه داشتن زبان، توبه، کرامات مردان راه خدا، دعاهای مستجاب شده، توکل بر خدا، بخشیدن، بزرگداشت فقر، خواب بزرگان و...
اغلب حکایت‌ها به حالت‌های عرفانی زاهدان و عارفان نامداری نظیر ابراهیم ادهم، بشر حافی، شقیق بلخی، حسن بصری، رابعه و... پرداخته است و فضایل و کرامات آن‌ها در دل حکایت گنجانده است. بر اساس دلایل و مستنداتی مصحح کتاب مانند دل‌های پیغمبران باور دارد این کتاب مربوط به سده‌های آغازین است. نخست این‌که این اثر، بیش از هر چیز ناظر بر بخش عملی تصوف است و مؤلف اصلی قصد تدوین اثری نظام‌مند برای تبیین اصول تصوف را ندارد. این نگاه و همچنین آخرت‌گرایی غالب بر آن در میان صوفیان سده‌های نخستین، بسامد بالایی داشته است. علاوه بر آن نوع نثر نیز بر این صحه می‌گذارد. نثر کتاب بسیار شاخص است و می‌تواند از نظر سبکی میان نثر ساده و مرسل و سبک مصنوع و فنی قرار بگیرد، به این معنا که سبک مرسل را به اوج رسانده و نشانه‌های بروز نثر فنی را در خود دارد. یکی دیگر از مشخصه‌های سبکی این کتاب، توجه به آرایه‌های ادبی و تمرکز روی ظاهر و موسیقی نثر است.
البته مخاطبان باید این را در نظر داشته باشند که برای تأمل در حکایات به دقت عقلانی برای کشف معنای فراسوی ظاهر کلمات نیاز دارند چون در برخی از حکایات اغراقی وجود دارد که به نظر مخاطب ناآشنا با جهان متون عرفانی، غیرمستند و باورنکردنی محسوب می‌شود.
این اثر در ژانر تصوف و عرفان توسط انتشارات مازیار به چاپ رسیده است.
کتاب مانند دل‌های پیغمبران برای چه کسانی مناسب است؟
زندگی اخلاقی و عرفانی در عصر حاضر بیش از پیش با پرسش‌ها، تردیدها و ابهام‌ها سروکار دارد. در این موارد تجربه‌ی پیران و مرشدان راه، می‌تواند گره‌گشا باشد. قصه‌هایی که از پیران طریقت در حافظه‌ی تاریخ و در دل همین برگه‌های گم‌شده باقی مانده، می‌تواند چراغ راه مخاطبانی باشد که به معانی عرفانی و اخلاقی علاقه دارند و در جست‌وجوی رویکرد بزرگان به موضوعات گوناگون در زندگی، کلمات را زیرورو می‌کنند.
در بخشی از کتاب مانند دل‌های پیغمبران: قصه‌های پند پیران می‌خوانیم
113
رابعه و صومعه
خواجه حسن بصرى و ذوالنون مصرى، رحمه‌الله علیهما، به زیارت رابعه آمدند به صحرا به لب دریا صومعه‌اى کرده بود و آن جا نشسته، چهل سال در آن جا خداى، عزّ و جلّ، را عبادت مى‌کرد. چون از نزدیک وى بازگشتند، مولاگان او را بخواندند و ملامت کردند که «چرا کدبانوى خود را تعهد نکنید، او را در آن صحرا ضایع بگذاشته‌اید.»
مولاگان آمدند و گفتند: «اى کدبانو، این صومعه تو تنگ است و تباه است، و نیز شب‌ها باشد که تو را از ددگان رنج رسد. چه زیان دارد اگر دستورى دهى تا تو را خانه‌اى سازیم؟»
دستورى داد.
رفتند و خانه‌اى ساختند و او را به خواهش بسیار بردند به آن خانه. چون شب درآمد، درِ خانه بر بست چون بامداد شد، درخانه بگشاد. پس اندیشید که مرا هر روز چنین باید کردن و هر روز باید بستن، من چنین کار دنیا نتوانم کردن. خانه بگذاشت و برِ آن صومعه باز شد و هر روز هزار رکعت نماز بکردى و شب همه شب نماز کردى و بگریستى و مناجات مى‌کردى.
