کتاب شکل دهی آینده انقلاب صنعتی چهارم: راهنمایی برای خلق جهانی بهتر

کتاب شکل دهی آینده انقلاب صنعتی چهارم نوشته‌ی کلاوس شواب و نیکلاس دیویس، تحولات بزرگ تکنولوژیک قرن اخیر را که به انقلاب صنعتی چهارم معروف است، مرور می‌کند و فرصت‌ها و تهدیدهای آن را توضیح می‌دهد. شواب، اقتصاددان و بنیان‌گذار مجمع جهانی اقتصاد، دوازده فناوری مهم و تحول‌آفرینی که احتمالاً در این انقلاب شکل می‌گیرند را پیش‌بینی می‌کند و از این می‌گوید که چطور می‌توان این روند را تحت کنترل داشت و از آن به بهترین شکل بهره برد.

درباره‌ی کتاب شکل‌دهی آینده‌ی انقلاب صنعتی چهارم

در اواسط قرن هجدهم بود که ماشین ریسندگی و بافندگی ابداع و به دنبال آن صنعت نساجی متحول شد. این مکانیزه شدن اما محدود به این صنعت نماند و به‌مرور پایه‌گذار اتفاقات دیگری هم شد؛ از جمله موتور بخار در همین زمان به وجود آمد. به دنبال آن مناسبات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیز دستخوش تغییر شدند و عملاً بشر وارد مرحله‌ی دیگری از حیات خود شد. این برهه که تقریباً 120 سال طول کشید به انقلاب صنعتی معروف گشت. اما این تنها تحول بزرگ صنعتی تاریخ نبود. کلاوس شواب (Klaus Schwab)، اقتصاددان برجسته‌ی آلمانی، به همراه نیکلاس دیویس (Nicholas Davis) در کتاب شکل‌دهی آینده‌ی انقلاب صنعتی چهارم (Shaping the Future of the Fourth Industrial Revolution) از انقلاب‌های دیگری هم نام می‌برد و می‌گوید این تحولات همچنان ادامه دارند. به زعم او، در اواخر قرن نوزدهم و با ابداع و گسترش برق، موج تحولات دیگری به راه افتاد. برق به تولید وسایل الکترونیکی منجر شد. از سوی دیگر با ساخت سیستم موتور احتراق داخلی، تولید ماشین و هواپیما هم شروع شد. شواب و دیگر محققان این دوره را که از 1870 تا 1950 طول کشید، به نام انقلاب صنعتی دوم نام‌گذاری کرده‌اند.

پس از جنگ‌جهانی، بشر گام بلند دیگری برداشت. این بار انسان توانسته بود ابزارهای محاسباتی و پردازش را ابداع کند که در دهه‌های بعدی به تولید کامپیوتر، تلفن‌های همراه، ربات‌ها، اینترنت و در نهایت به سفر به ماه انجامید. این اتفاقات چنان بر زندگی تأثیرگذار بودند که لاجرم این چند دهه، معادل انقلاب صنعتی سوم در نظر گرفته شد. از اوایل قرن بیست‌ویکم، به یمن ابرکامپیوترها و اینترنت، فناوری به شکل سرسام‌آوری رشد پیدا کرد. در طول حدود دو دهه، انسان توانسته به تکنولوژی‌های مهمی دست یابد؛ همانند هوش مصنوعی، ربات‌های خودکار، اینترنت اشیا یا وسایل سایبر فیزیکی. برخی از این فناوری‌ها، مثل هوش مصنوعی همین حالا هم وارد عرصه‌ی عمومی شده‌اند، تا جایی‌که پیش‌بینی می‌شود چندی دیگر خیلی از مناسبات اقتصادی و شغلی را تغییر خواهد داد. به خاطر همین است که محققین عصر تازه را انقلاب صنعتی چهارم می‌دانند. بله، اتفاقی که در شرف رخ دادن است دست‌کمی از ابداع ماشین ریسندگی، موتور بخار، نیروی برق و اینترنت ندارد. بشر قرار است دوباره تحول بزرگی را تجربه کند.

کتاب شکل‌دهی آینده‌ی انقلاب صنعتی چهارم بر روی همین تحول اخیر متمرکز می‌شود و می‌کوشد این انقلاب بزرگ و تبعات آن را توضیح دهد. کلاوس شواب در این اثر، پیش‌بینی‌هایی از تکنولوژی‌های آتی ارائه می‌کند و از مزایا و نکات مثبت و همین‌طور تهدیدها و معایب آن‌ها سخن خواهد گفت. او که بنیان‌گذار و مدیر مجمع جهانی اقتصاد است، بیشتر از جنبه‌ی اقتصادی این موضوع را بررسی می‌کند و تأثیر این فناوری‌ها را بر صنعت و اقتصاد جهانی تحلیل می‌نماید.

کلاوس شواب هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، مواد پیشرفته و رایانش کوانتومی را چهار مؤلفه‌ی اصلی انقلاب چهارم صنعتی می‌داند و معتقد است این‌ها هستند که فناوری آینده را شکل می‌دهند. اما نباید اشتباه کرد؛ همه‌ی این فناوری‌ها ادامه‌ی تدریجی تکنولوژی امروز نیستند، بلکه احتمالاً بخشی از محصولات آن‌ها کاملاً جدید و غافلگیرکننده بوده و حتی می‌توانند نظم زندگی را برهم زنند. برای مثال محصولات زیست‌فناوری چیزهایی نیستند که امروز تماماً در دسترس ما باشند، ولی در آینده‌ی نزدیک احتمالاً نقش مهمی در دنیا ایفا خواهند کرد. این مسائل ممکن است باعث نگرانی شوند، اما شواب اعتقاد دارد ما در مراحل اولیه‌ی این انقلاب هستیم و می‌توانیم آن را تحت کنترل داشته باشیم. او بخش قابل‌توجهی از کتاب شکل‌دهی آینده‌ی انقلاب صنعتی چهارم را به این موضوع اختصاص داده و سعی کرده توضیح بدهد که چطور می‌توان این فناوری‌ها را سامان داد. چگونه می‌توان به نفع انسان از آن‌ها بهره برد، اجازه نداد که محیط‌زیست را تخریب کنند یا به نابرابری و تبعیض دامن بزنند.

کلاوس شواب کتابش را در دو بخش تدوین کرده: بخش اول به ماهیت این انقلاب صنعتی مدرن می‌پردازد و در بخش دوم با کمک متخصصان و دانشمندان، از دوازده فناوری آینده می‌گوید و آن‌ها را بررسی می‌کند؛ تکنولوژی‌هایی همچون زنجیره‌ی بلوکی، عصب‌فناوری، مهندسی اقلیم، فضافناوری‌ها، چاپ چندبعدی، رباتیک و فناوری‌های رایانشی.

کتاب شکل‌دهی آینده‌ی انقلاب صنعتی چهارم را نشر آریاناقلم با ترجمه‌ی علی و محسن ربیعی منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب شکل‌دهی آینده‌ی انقلاب صنعتی چهارم

• خواندن این کتاب برای درک کردن چالش‌های مهمی که تغییرات سریع فناوری به وجود آورده، بسیار مهم است. (روبرتو آزوِدو، مدیر سازمان تجارت جهانی)

• کلاوس شواب در این کتاب به ما نکته‌ی مهمی را یادآوری می‌کند: پیش از این‌که فناوری اجباراً آینده‌مان را تعیین کند، باید خودمان آن را متحول کنیم. همین الان دست‌ به‌ کار شوید! (جک ما، مدیر اجرایی گروه علی‌بابا)

کتاب شکل‌دهی آینده‌ی انقلاب صنعتی چهارم برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب به مدیران و رهبران سازمان‌ها، فعالین اقتصادی و اساتید دانشگاه توصیه می‌شود.

در بخشی از کتاب شکل دهی آینده انقلاب صنعتی چهارم: راهنمایی برای خلق جهانی بهتر می‌خوانیم

انقلاب صنعتی اول با‌ اینکه موجب گسترش استعمار و تنزل زیست‌محیطی شد، اما در ثروتمندتر کردن جهان هم موفق بود. قبل از سال 1750، حتی ثروتمندترین کشورها - یعنی بریتانیا، فرانسه، پروس، هلند و مستعمره‌های آمریکای شمالی- به‌طور میانگین سالی حدود 2/0 درصد رشد داشتند و حتی این نرخ هم بسیار شکننده بود. نابرابری از امروز بدتر بود، و درآمد سرانه به مقداری بود که امروزه آن را فقر به حساب می‌آوریم. در سال 1850، به ‌لطف تأثیر فناوری‌ها، نرخ رشد سالانه در همین کشورها به 2 تا 3 درصد رسید و درآمد سرانه با نرخی ثابت در حال رشد بود.

در فاصلۀ بین سال‌های 1870 تا 1930، موج جدیدی از فناوری‌های درهم‌تنیده نرخ رشد و فرصت‌های حاصل از انقلاب صنعتی اول را چندبرابر کرد. رادیو، تلفن، تلویزیون، لوازم‌خانگی و چراغ‌های روشنایی نشانگر قدرت تحول‌آفرین برق بودند. اختراع موتور احتراق داخلی به پیدایش خودرو، هواپیما و نهایتاً اکوسیستم‌های آن‌ها، شامل مشاغل تولیدی و زیرساخت‌های جاده‌ای، منجر شد. پیشرفت‌هایی نیز در شیمی حاصل شد و جهان به موادی جدید نظیر پلاستیک‌های گرماسخت و نیز فرایندهایی جدید دست یافت: فرایند هابر-بوش با ترکیب‌ کردن آمونیاک راه را برای تولید کودهای ارزان‌قیمت نیتروژن باز کرد، اتفاقی که «تحول سبز» دهۀ 50 و دلیل جهش جمعیت انسان بود. از اصول بهداشتی گرفته تا سفرهای هوایی بین‌المللی، انقلاب صنعتی دوم آغازگر جهانی نوین بود.