کتاب مارکی شرور

کتاب مارکی شرور متشکل از دو مقاله‌ی بلند از پی یر کلوسوفسکی در مورد مارکی دوساد و اندیشه و افکار اوست. کلوسوفسکی یکی از اولین متفکران قرن بیستم بود که به سراغ ساد رفت و سعی کرد فلسفه و زبان او را تحلیل کند. این مقالات حاصل بیش از سه دهه مطالعه و تحقیق نویسنده است.

درباره‌ی کتاب مارکی‌ شرور

مارکی دوساد از مناقشه برانگیزترین چهره‌های فرهنگی و فلسفی غرب است. این آتئیست قرن هجدهمی فرانسوی، نزدیک به 32 سال از زندگی‌اش را در زندان به سر برد. حکومت‌های فرانسه او را حیوانی شرور می‌دانستند و بسیاری از آثارش را سوزاندند. اما او در تمام این چند قرن، درعین‌حال که انکار شده، جذابیت مقاومت‌ناپذیری هم داشته و بسیاری را مجاب کرده تا او را جدی بگیرند. در قرن بیستم و مخصوصاً بعد از وقوع جنگ‌های وحشتناک جهانی و ظهور فاشیسم و نازیسم، علاقه‌ی اندیشمندان به افکار او و نگاهش به مفهوم شر بیشتر شد. از روان‌شناس و فیلسوف تا جامعه‌شناس و فمینیست همه سعی کردند فلسفه‌ی او را تحلیل و با نگاهی جدید و پس از تجربه‌های شرارت‌بار قرن بیستم بازخوانی کنند: فروید، لکان، فوکو، دلوز، لیوتار، آدورنو، هورکهایمر، دو بوآر و ... تنها چند متفکر برجسته و مهم معاصر هستند که دست به این کار زدند. یکی از اولین کسانی که به مارکی دوساد علاقه نشان داد و به‌شدت در او دقیق شد، پی یر کلوسوفسکی (Pierre Klossowski) بود. نقاش و مترجم و متفکر فرانسوی که شدیداً به ساد و نیچه علاقه داشت. تحلیل‌های او بر آثار این دو فیلسوف چنان دقیق و روشن بود که منبع الهام متفکر مهمی همچون فوکو شد. کلوسوفسکی بیشتر از سی سال از عمرش را صرف شناخت و درک نگاه ساد کرد. حاصل آن چندین مقاله بود که آن‌ها را در کتاب مهمی به نام «همسایه‌ام ساد» منتشر کرده.

کتاب مارکی‌ شرور (The Vilain Marquis) متشکل از دو مقاله‌ی مهم کلوسوفسکی است. مقاله‌ی اول از کتاب همسایه‌ام ساد برداشته شده. هر کدام از این مقالات به یکی از وجوه دستگاه فکری ساد می‌پردازند. مقاله‌ی اول به مسأله‌ی زبان او اختصاص یافته و تلاش دارد به تعبیری، نازبان متمرد و ناهنجار سادی را در برابر زبان قاعده‌مند و منضبط کلاسیک قرار دهد و آن را کشف کند. در مقاله‌ی دوم مفهوم شرِ سادی مطرح می‌شود. از نظر پی یر کلوسوفسکی برای ساد هیچ خیری در کار نیست. ساد دو نوع شر در دنیا می‌شناسد: شر سادی که در برابر‌ یا کنار شر طبیعت قرار می‌گیرد. منظور او از شر سادی این نیست که یک شخص با آزار رساندن به بقیه لذت می‌برد، بلکه به خصیصه‌ای رفتاری و عاطفی اشاره دارد. کتاب با اینکه فقط محدود به چند مقوله است ولی تلاش می‌کند نگاهی جامع نسبت به ساد داشته باشد و تصویر فلسفی و خردمندانه‌ای را از او ارائه دهد. مفاهیم مطرح شده در این مقالات روی ژیل دلوز خیلی تأثیر گذاشته و از آن‌ها در نوشته‌هایش بهره برده.

پیر کلوسوفسکی در کتاب مارکی‌ شرور سعی دارد از بحث‌های سطحی در مورد این چهره‌ی جنجالی گذر کند و چهره‌ای عمیق‌تر از او نشان دهد. این کتاب را میثم غلامی ترجمه و نشر چمشه منتشر کرده است.

کتاب مارکی‌ شرور برای چه کسانی مناسب است؟

اگر به شخصیت مارکی دوساد علاقه دارید و یا از مطالعه‌ی کتاب‌های فلسفی لذت می‌برید، خواندن این کتاب به شما توصیه می‌شود.

با پی یر کلوسوفسکی بیشتر آشنا شویم

پی‌یر کلوسوفسکی (1905-2001) نقاش، نویسنده، مترجم و متفکر فرانسوی-لهستانی است. او بیشتر با نوشته‌هایش در مورد مارکی دوساد و نیچه شناخته می‌شود. کلوسوفسکی کتاب‌های نیچه، کافکا، والتر بنیامین، هولدرلین و هایدگر را به فرانسوی ترجمه کرده است. او از دوستان و نزدیکان ژرژ باتای بود و در جلسات گروه آسِفال شرکت داشت. کتاب «نیچه و دور باطل» او به شدت روی فوکو، ژیل دلوز و ژان فرانسوا لیوتار اثر گذاشت. پی‌یر کلوسوفسکی نقاش سرشناسی بود و در این هنر تا حد زیادی تحت‌تأثیر افکار ساد بود. او در سینما هم حضور داشت و در فیلم بالتازار روبر برسون و دو اثر از رائول روئیز بازی کرده. در فیلم سالوی پازولینی هم بارها به کتاب «همسایه‌ام ساد» او ارجاع داده می‌شود.

در بخشی از کتاب مارکی شرور می‌خوانیم

اکنون نیاز به سرپیچی، به شکلی متناقض‌نما با پیامدِ دوگانه‌ی آته‌ئیسم در تضاد قرار می‌گیرد زیرا سلبِ مالکیت از اِگوِ جسمانی و اخلاقی، که مقدم بر روسپیگری همگانی است، هنوز می‌تواند برقرار شود به همان معنای اتوپیایی فوریه از جامعه‌ی کوچک و مستقلِ اشتراکی که بر «برهم‌کنشِ اشتیاق‌ها» استوار است. همین که ادغام اشتیاق‌ها رخ دهد، دیگر تنشِ ضروری برای تخطی وجود نخواهد داشت و سادیسم از هم خواهد پاشید مگر این‌که دانسته قوانینی برای شکسته شدن ایجاد شود، و این همان «بازی» است (آن‌طور که به‌واقع در جوامع مخفیِ مورد تصور ساد انجام می‌شود).

سرپیچی، به منظور انباشت آن انرژی که به خودِ سرپیچی ضرورت می‌بخشد، نظم موجود یا حفاظت ظاهری از هنجارها را پیش‌فرض می‌گیرد. بدین‌سان، روسپیگری همگانی فقط در خدمت تملکِ اخلاقی یک بدن فردی معنا دارد. بدون چنین انگاره‌ای از مالکیت، روسپیگری جاذبه‌اش را از دست می‌داد و تخطی امری بیهوده می‌بود مگر این‌که در حالت روسپیگری نهادینه‌شده، تخطی همان تحمیلِ مالکیتِ ذاتی یک بدن بر فردی مفروض باشد که از ادغامِ کلی یا همگانی حذف شده است. انحراف، یا همان نافرمانیِ کارکردهای حیاتی، همچون هیولاوشی یکپارچه به منزله‌ی ضدعمومیت نهفته در عمومیت موجود، ارزشِ سرپیچی‌گرانه‌اش را از اعمالی (به‌خصوص عمل سدومی) می‌گیرد که فقط از دوامِ هنجارها (مثلاً تفاوت‌گذاری هنجارگذار جنس‌ها) ملهم می‌شود.