کتاب دنیا تا دیروز: آنچه از جوامع سنتی می‌آموزیم

جرد دایموند، محقق و دانشمند برجسته‌ی آمریکایی، در کتاب دنیا تا دیروز به ارائه‌ی شواهدی تاریخی پرداخته که ما را مجاب به تغییر دیدگاهمان نسبت به جوامعِ پیشامدرن می‌سازد. او در این اثر خواندنی و تحسین‌شده، بی‌آن‌که در دامِ نوستالژی‌گرایی بیفتد، میراث باشکوه تاریخ بشری را پیش چشمان مخاطبین خود ترسیم نموده است. گفتنی است که اثر حاضر یکی از عناوین منتخب گودریدز به شمار می‌رود.

درباره کتاب دنیا تا دیروز

در باب گذشته‌ی جوامع بشری، دو نگاه متمایز و متضاد وجود دارد: یکی نگاهِ «گذشته‌ستیزانه» و دیگری، نگاه «گذشته‌گرا». آنان که تاریخ بشر را آکنده از حماقت‌ها و دنائت‌ها می‌بینند، آن را از بیخ‌وبن بی‌ارزش و پوچ می‌انگارند، و سبک زندگی انسان‌ها در دوران پیشامدرن را به دیده‌ی تحقیر و تمسخر می‌نگرند، پیرو نگاه گذشته‌ستیزانه به تاریخند. در نظر ایشان، انسان، در عصر مدرن بود که برای اولین بار به خودآگاهی اخلاقی و بلوغ فکری رسید؛ حال‌آن‌که پیش از آن در دریای حماقت‌ و پستی دست و پا می‌زد!

در مقابل، قائلان به نگاهِ گذشته‌گرا را داریم که به تعبیر عامیانه، از آن سوی بوم می‌افتند! اینان با چشم بستن بر روی تمام پیشرفت‌های فکری و دستاوردهای مادیِ انسانِ مدرن، جاهلانه به تقدیس گذشته مبادرت می‌ورزند و این‌گونه، خود را در گرداب نوستالژی‌های غیرواقع‌گرایانه غرق می‌سازند. اغلبِ گذشته‌گرایان بر این باورند که انسان، پس از سه انقلابِ صنعتی، فناورانه و تکنولوژیک، به مرور از ذات خویش دور و دورتر شد و این‌چنین، خویشتن را دستخوشِ انواعِ بحران‌های وجودی ساخت. (گویی انسان‌های پیشین هرگز دچار چنین بحران‌هایی نمی‌شدند!) البته شکی نیست که در این نگاه، همچون نگاه پیشین، شمّه‌ای از حقیقت نهفته است. اما واقعیتِ محرز و مسلم آن است که هر دوِ این گرایشات، در نهایت افراطی و نادرست به نظر می‌رسند. آنچه در کتاب دنیا تا دیروز (The World Until Yesterday)، اثر جرد دایموند، خواهید خواند، نقدی است بر این‌گونه از پیش‌داوری‌های متعصبانه نسبت به دیروز و امروزِ بشر.

دایموند در کتاب پیش رو، ضمن تأکید بر ارزشِ دستاوردهای گوناگونِ مدرنیته در حیطه‌های علمی، اقتصادی، بهداشتی و فرهنگی، با بررسی داده‌های متنوع تاریخی، از نکات آموزنده‌ای سخن می‌گوید که می‌توانیم از گذشتگانِ نوعِ خویش بیاموزیم.

کتاب دنیا تا دیروز را می‌توان سفری اکتشافی به اعماق تاریخ دانست؛ سفری به نیتِ آموختن و آگاه شدن. در این سفر راهنمایی را همراهِ خویش می‌بینیم که برای سال‌ها در منابع گوناگون تاریخی و علمی تأمل نموده و از طریق مطالعات پردامنه، بی‌وقفه بر دانش خویش افزوده است. حال، این راهنما بر آن شده تا دانش عمیق خویش را در قالب مطالبی خواندنی با ما در میان بگذارد. به راستی چه چیز بهتر از این؟...

مخلص کلام: کتاب دنیا تا دیروز برخلاف اغلب نوشته‌های تاریخی، ابداً متنی کسل‌کننده و ملال‌آور نیست. خواندن این اثر، چنان‌که گفتیم، به سیر و سیاحتی جذاب در تاریخ باشکوه انسانی می‌مانَد. سیر و سیاحتی که علاوه بر افزودن بر عمقِ بینش ما در باب جوامع پیشین، شناختمان را از زمانه‌ای که در آن به سر می‌بریم نیز، بیشتر می‌کند. زیرا این نکته‌ی مهم و اساسی را یادمان می‌دهد که بسیاری از دستاوردهایی که خاصِ خود می‌پنداریم، ریشه در ایثارها و نوآوری‌های پدران و مادرانمان دارد؛ همان‌ها که اگرچه در زمان و مکانی بس دور از ما می‌زیستند، در برخورداری از درایت، عاطفه و اراده‌ی انسانی، با ما سهیم بودند...

در پایان بد نیست بار دیگر اشاره کنیم که اثر حاضر پس از انتشار در سال 2012، یکی از آثار منتخب گودریدز لقب گرفت.

کتاب دنیا تا دیروز (با عنوانِ فرعیِ آنچه از جوامع سنتی می‌آموزیم) به همت علی مجتهدزاده به فارسی ترجمه شده و از سوی نشر کتاب پارسه به انتشار رسیده است.

نکوداشت‌های کتاب دنیا تا دیروز

- جرد دایموند در این کتاب ارزشمند به ما در باب نکاتی می‌گوید که می‌توانیم از پیشینیان خویش بیاموزیم. (Christian Science Monitor)
- کتاب دنیا تا دیروز یکی از بهترین آثار دانشمند و نویسنده‌ی بزرگ، جرد دایموند، است. (Diane Ackerman)
- کتابی خواندنی و چالش‌برانگیز. (Minneapolis Star Tribune)
- سیری روشنگر در اعصار پیشین. (Barry Hewlett)

کتاب دنیا تا دیروز مناسب چه کسانی است؟

علاقه‌مندان به مباحث تاریخی، مخاطبین اصلی این کتاب ستوده‌شده‌ و آموزنده‌اند.

با جرد دایموند بیشتر آشنا شویم

جرد دایموند (Jared Diamond)، نویسنده و پژوهشگر نام‌آشنای آمریکایی، در سال 1937 دیده به جهان گشوده است. مشهورترین اثر او کتابی است با عنوان «اسلحه، میکروب و فولاد». «آشوب» و «دنیا تا دیروز» نیز دو عنوان برجسته‌ی دیگر در کارنامه‌ی این محقق برجسته‌اند. دایموند در آثار نام‌برده، با مدنظر قرار دادن داده‌های تاریخی، بصیرت‌هایی درخشان در باب زندگی اجتماعی انسان در طول اعصار به دست داده است.

گفتنی است که جرد دایموند یکی از نویسندگان پرفروش و پرافتخارِ حوزه‌ی خویش به شمار می‌رود. آثار او علاوه بر سود مالی فراوان، جوایزی مهم از قبیل «پولیتزر» را نیز برای خالق خود به ارمغان آورده‌اند.

مایه‌ی مسرت است که بگوییم اغلب آثار جرد دایموند به فارسی ترجمه شده‌‌اند و در دسترس علاقه‌مندان قرار دارند.

در بخشی از کتاب دنیا تا دیروز می‌خوانیم

آخرین جریانی که در کشورهای امروزی وجود دارد، وجود انواع بیمه‌های بازنشستگی است که افراد در زمان جوانی با پرداخت و خرید آن‌ها، دوران پیری و افتادگی‌شان را بیمه می‌کنند. در آلمان از زمان بیسمارک پرداخت حقوق بازنشستگی تقریباً اجباری شد و این روند به همه کشورهای جهان راه یافت. در آمریکا هم این کار از 1935 اجباری شد و برایش قانونی هم نوشتند و البته حرف من هم این است که پرداخت اجباری حق بازنشستگی منافعی چندگانه و چندسویه دارد.

بسیاری از آدم‌ها که به سن بازنشستگی می‌رسند تازه در اوج شکوفایی و فایده‌مندی‌اند ولی اشکالی هم ندارد که به دلخواه خودشان از کار کناره بگیرند و حقوقی هم دریافت کنند که به‌سادگی روزگارشان را بگذراند. ولی این ایراد را هم می‌توان دید که با گسستن بندهای روابط کاری در فرد، او هرچه بیشتر در ورطه تنهایی از اجتماع بیفتد و مشکلات خاص برآمده از نومکانی و جابجایی بر گرفتاری‌هایش خواهد افزود.

یکی دیگر از پدیده‌هایی که ما در جوامع خودمان برای کاستن از مشکلات خانواده‌ها ساخته‌ایم، نهادهای خاص نگهداری از سالمندان است که از همان آغاز پیدایش خودشان بدل به مشکلات جدی‌تری هم شده‌اند. البته وجود مکان‌های این‌چنینی در تاریخ هم سابقه دارد اما نخستین خانه سالمندان را در روزگار ماریا ترزا به سال 1740 در اتریش ساختند و بعد از آن سر این کار به جاهای دیگر جهان باز شد و به آن اسامی مختلفی هم داده‌اند. این واکنشی است به دگرگونی جمعیتی حال حاضر جهان و افزایش شمار آدم‌های سالمند که فرزندان آن‌ها یا در دسترس نیستند یا آن‌قدر گرفتاری دارند که به نگهداری آن‌ها نمی‌رسند.

اگر این سازمان و نهاد به‌درستی عمل کند می‌تواند در عوض روابطی که هر فرد با ورود به آنجا از دست داده، شماری از روابط تازه و کارآمد را به او هدیه کند. ولی معمولاً آدم‌ها با آمدن به خانه‌های سالمندان تنها می‌شوند و نیازهای جسمانی آن‌ها کم‌وبیش برآورده می‌شود اما نیازهای اجتماعی نه، چون دست‌کم این‌جور که من در میان آشنایان خودم می‌بینم فرزندان‌شان گاهی یک بار در روز به آن‌ها سر می‌زنند و گاهی یک هفته، یک ماه، یک سال و بیشتر بین این دیدارها فاصله می‌اندازند و گاه دیگر هرگز به آن‌ها سر نمی‌زنند.