کتاب فرهنگ به روایت چشم: جستارهایی در مطالعات فرهنگی بصری

پژوهشی درباره‌ی اینکه چگونه می‌توان از راه چشم به شناخت جامعه رسید. کتاب فرهنگ به روایت چشم ویراسته‌ی هال فاستر و سرپرستی، گزینش و ترجمه‌ی حامد طاهری کیا به ما کمک می‌کند تا از مسیر مطالعات بصری که شاخه‌ای از مطالعات فرهنگی است، پنجره‌ای تازه به ارزیابی و مطالعه‌ی جامعه‌ی ایرانی باز کنیم.

درباره کتاب فرهنگ به روایت چشم

چگونه دیدن یا بهتر بگوییم چگونه نگریستن انسان به جهان همواره یکی از دغدغه‌های متفکران جهان مدرن به عنوان یکی از راه‌های شناخت جامعه بوده است؛ چرا که همواره هویت و سایر موضوعاتی که برای جامعه ارزش محسوب می‌شود با چگونه تصویر شدن آن جامعه نسبتی مستقیم و غیرقابل انکار دارد.

کتاب فرهنگ به روایت چشم که مجموعه‌ای از مقالات درباره‌ی مطالعات بصری به گزینش و ویراستاری هال فاستر (Hal Foster) است، به دنبال روشن کردن این واقعیت است که آنچه بشر به عنوان مشاهده‌گر اجتماع می‌بیند، چگونه باعث رشد و تکامل یافتن شاخه‌های مختلف دانش و به عبارت دیگر، انقلاب فکری در فهم انسان نسبت به جهان پیرامون خود شده است.

حامد طاهری کیا و همکارانش به عنوان مترجمان کتاب فرهنگ به روایت چشم تلاش کرده‌اند تا با گزینش مقالاتی، نقش تصویر را در ارتباط با حوزه‌های متنوع جامعه مانند جنسیت، هویت، شهر و جوانان مشخص کنند؛ چراکه از نظر متفکران مطالعات فرهنگی هر آنچه به عنوان تصویر شناخته می‌شود، به نحوی با حوزه‌های علوم انسانی در ارتباط است.

مجموعه‌ی مقالات کتاب فرهنگ به روایت چشم، به سه جنبه از پرسش‌ها در زمینه‌ی شناخت جامعه پاسخ می‌دهد. در مرحله‌ی اول بسترهای تاریخی امر بصری در جامعه، در گام دوم تحلیل مطالعات فرهنگی بصری، و در مرحله‌ی آخر طرح جستارهایی درباره‌ی مطالعات بصری در ایران.

همچنین این کتاب می‌کوشد در کنار تشریح مطالعات بصری در جامعه‌ی ایرانی، از منظر متفکران بین‌المللی به بررسی نظام‌های دیداری فرهنگ غرب و ارتباط آن با علم نیز بپردازد و از مسیر دانش بینارشته‌ای و تجربه‌ی غرب، وضعیت و تحولات جامعه‌ی ایرانی را در حوزه‌ی فرهنگ بصری روشن‌تر کند.

کتاب فرهنگ به روایت چشم برای چه کسانی مناسب است؟

اگر به مطالعات فرهنگی و دستاوردهای جدید علوم اجتماعی علاقه‌مند هستید، کتاب فرهنگ به روایت چشم یک انتخاب خوب برای مطالعه است. همچنین علاقه‌مندان به فرهنگ و هنر به ویژه هنرهای تصویری و دیداری می‌توانند با مطالعه‌ی این کتاب، اطلاعات تازه‌ای کسب کنند.

با هال فاستر و حامد طاهری کیا بیشتر آشنا شویم

هارولد فاس (هال فاستر)، متولد سال 1955، منتقد هنری و تاریخ‌نگار آمریکایی است. او تحصیلاتش را در دانشگاه‌های پرینستون، کلمبیا و نیویورک تا مقطع دکترا ادامه داده است. تمرکز او بیشتر بر تفکر انتقادی در آوانگاردیسم و هنر پست مدرن بوده و در دانشگاه‌های آمریکا به تدریس مشغول است.

حامد طاهری کیا که پژوهش و گزینش مقالات کتاب فرهنگ به روایت چشم را بر عهده داشته، متولد سال 1358، دارای دانشنامه‌ی دکترا در رشته‌ی سیاست‌گذاری فرهنگی از پژوهشکده‌ی مطالعات فرهنگی و علوم اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است و در حال حاضر به عنوان عضو هیئت علمی در همین پژوهشکده مشغول به فعالیت است. از این پژوهشگر تا کنون کتاب‌هایی همچون «مطالعات فرهنگی میدان کوانتوم و روش پساکیفی»، «ایران به سوی جمهوری اسلامی»، «وضعیت دیجیتال و نظام دانش» و «فرهنگ بصری جنسیت لایق» منتشر شده است.

در بخشی از کتاب فرهنگ به روایت چشم می‌خوانیم

تاریخ بصری جهان را باید روی غارهای لاسکو، در فرانسه، جست‌وجو کرد که روی دیوارهای آن نقش‌هایی بر جا مانده از انسان اولیه مشهود است. برای تاریخ حیات فرهنگی انسان نقش زدن جهان پیرامون همواره با چگونه نگریستن به آن همگام بوده است. این مسئله تا آنجایی اهمیت می‌یابد که تاریخ تحول بشر از تفکر دینی به سوی تفکر با محوریت عقل را باید در تنظیم سازوکارهای چگونه دیدن جهان پیدا کرد. چشم‌ها قدرت این را داشتند که جهان را در قالب موضوعی برای شناخت، کشف و بررسی تبدیل و از پی آن امکان شکل‌گیری دانش را تولید کنند. به همین سبب، شیوه‌های نگریستن به جهان به شیوه‌های زیستن و تولید فرهنگ منجر شد.

شیوه‌های زیستن معادل با شیوه‌های فهم جهان است. اگر قدرت بینایی وجود نداشت، چگونه بشر نسبت به جهان کهکشان آگاه می‌شد؟ جهان کهکشان را نمی‌شود لمس کرد، بویید، یا چشید، بلکه فقط باید دید. به همین سبب، ابزار دیدن جهان همانند دوربین‌ها، لنزها‌، و تلسکوپ‌ها به وجود آمد. ابزار دیدن جهان که برای مسلح کردن چشم به کار گرفته شده، هیچ حواس دیگر انسانی را برجسته نکرده است.

گذار تاریخ مدرن بشر از نسبت دادن تمام علل به قدرت ماورایی تا جست‌وجوی علل در دامن طبیعت و یافتن قواعد حالت‌های جهان مبتنی بر چگونه دیدن جهان بوده است. در میان حواس بشر، حس دیدن تبدیل به موردی برای بحث شد تا چگونه استفاده از آن تبدیل به حرفه و ضابطه‌مند شود. مدرسه‌های معرفت‌شناسی همگی درباره‌ی چگونه دیدن جهان دارای نظر است. بحث آن‌ها این است که داده‌های جمع‌آوری شده از دریچه‌ی نگریستن چگونه باید پردازش شود.