کتاب تاجر مسلمان: نگاهی به گذشته، چراغی روشن برای کامیابی تاجر مسلمان

رسول اکبری با عنایت به موقعیت تجاری و استراتژیک مکه در طول تاریخ، کتاب تاجر مسلمان را تدوین نموده است. تجارت، مفهومی اساسی و با اهمیت است که خداوند متعال 9 بار از آن در قرآن یاد کرده و به همین دلیل این کتاب به بررسی جایگاه تجارت و داد و ستد در دین اسلام می‌پردازد. اثر حاضر اگرچه روند تاریخی مبادلات اقتصادی را مورد توجه قرار می‌دهد اما همچون چراغی پرفروز راه کامیابی در معاملات را برای مسلمانان در همه دوره‌ها روشن نگاه داشته است.

درباره کتاب تاجر مسلمان:

شایسته است مردان بزرگ تجارتی عظیم را در پیش گیرند و همواره در معاملات همانند یک تاجر آگاه و خردمند به دنبال تجارتی با سودی قابل اطمینان، بدون ضرر و همیشگی باشند و نگذارند که تجارت‌های اندک دنیایی آن‌ها را از معنا و فلسفه زندگی دور کند. (نور، آیات 37 و 38)

این آیاتی‌ست که اشاره مستقیم قرآن به مفهوم تجارت را نشان داده و راه یک معامله سالم و پرسود را یادآور ساخته است. کتاب تاجر مسلمان نیز با در نظر گرفتن جنبه‌های تاریخی، موقعیت جغرافیایی و مسائل سیاسی روی مفهوم تجارت تاملی شایسته دارد.

دین اسلام از معدود دین‌هایی است که با برقرار کردن تعادل بین تلاش مادی و سعی معنوی پیروانش را به داشتن یک زندگی شایسته تشویق می‌کند. اگرچه در نظر گرفتن ثواب آخرت در الویت اعمال و رفتار یک مسلمان قرار می‌گیرد اما به دست آوردن روزی حلال و ثروت از راه درست، امری‌ست که در اسلام به آن سفارش شده است. چنانچه پیامبر اکرم شخصی را که از سیاق مشروع برای به دست آوردن مال و در امان بودن از دریوزگی برای اهل خانه‌اش کوشش می‌نماید را از بهترین افراد یاد می‌کند و بشارت می‌دهد که او در روز قیامت همچون ماهی نورانی در محضر خداوند حاضر می‌شود.

اشاعه اسلام و رسیدن آوازه این دین به ممالک دیگر، سایر کشورها را با آداب اسلامی و قوانین اقتصادی که بر پایه انصاف و اخلاق بنا شده‌اند، آشنا کرد. تا جایی که تاجران کشورهایی همچون اندونزی، چین و هند به واسطه ارتباط با تجار مسلمان و توجه به این قواعد منصفانه به دین اسلام گرویدند.

کتاب تاجر مسلمان به واکاوی احکام الهی می‌پردازد که رعایت آن‌ها در دین اسلام برای داشتن مال طیب و پاکیزه لازم و ضروری است. این قوانین طوری تنظیم شده‌اند که حقوق دو طرف معادله در آن رعایت شده باشند و هیچ یک از طرفین در آن ضرر نکنند. این احکام به مواد و تبصره‌هایی تقسیم می‌شوند تا از لغزیدن فرد مومن در دام ربا، حرام‌خواری و تضیع مال دیگران جلوگیری کنند.

رسول اکبری در این اثر تلاش کرده تا تاجران، کاسبان و همه مسلمانان با فراگیری دستورات دین اسلام به قواعد خمس، زکات مال دست یابند و با توجه به مباحث این کتاب پرهیز از احتکار و غش در معامله را جزئی از برنامه زندگی خود قرار دهند.

خواندن کتاب تاجر مسلمان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

علاقمندان به متون مذهبی، تاریخی و اقتصادی از این کتاب مطالب مفیدی می‌آموزند.

در بخشی از کتاب تاجر مسلمان می‌خوانیم:

در صدر اسلام است که می‌توان قدیمی‌ترین جلوه از آن رویکردِ به‌کلی متمایزِ اقتصادی به سازمان‌دهی اجتماعی را شناسایی کرد، و این‌که پیش از اسلام هیچ نشانی از چنان رویکردی در هیچ جامعه‌ی دیگری وجود ندارد.

در نتیجه، محمد ابن عبدالله، بنیان‌گذار اسلام، شایسته‌ی آن است که به مثابه نخستین مصلح اقتصادی و اجتماعی‌ شناخته شود که رویکردش به سازمان‌دهی اجتماعی متضمنِ بهره‌گیری از انگیزه‌های اقتصادی برای بالا بردن سطح رفاه و تولید ثروت بود. پیامبر اسلام از تأثیر انگیزه‌های بازار بر رفاه اجتماعی آگاه بود، و این رویکردی است که در روزگار پیش از ‌اسلام مطلقاً غایب است.

مقایسه‌ رویکرد پیامبر در تحلیل‌ اقتصادی با آن‌چه پیش از او در جریان بود، نوآورانه بودنِ رویکرد او را روشن می‌سازد. برای مثال، ارسطو در باب هدف وجودی پول حرف چندانی برای گفتن نداشت. برای ارسطو پول صرفاً وسیله‌ی مبادله بود؛ نه این‌که تلاش برای تحصیل‌اش انگیزه‌بخش به فعالیت انسان‌ها باشد (چنان که نظم اجتماعی بر مدار آن شکل گیرد).

آشکارا رویکردِ ارسطو نمی‌توانست موجب پیشرفت جامعه‌ای شود که از راه سرمایه‌گذاری خلق ثروت می‌کند. وقتی به دیدگاه‌های اقتصادی عیسی نظر می‌افکنیم، مردی را می‌یابیم که در یک خانواده‌ی نجار در یکِ قریه‌ی کوچک بزرگ شده و در دوره‌ی جوانی‌اش هرگز با زیر و بم‌های سرمایه‌گذاری و مخاطره‌پذیری کارآفرینانه مواجه نشده بود.