کتاب عابر هوایی

کتاب عابر هوایی، نمایشنامه‌ای به قلم یکی از تاثیرگذارترین و مهم‌ترین نویسندگان فرانسوی زبان، اوژن یونسکو است. این اثر نیز همچون سایر آثار نویسنده، نگاهی‌ست رندانه به زندگی و موقعیت پوچ انسان در زندگی.

درباره کتاب عابر هوایی:

اصطلاح تئاتر ابزورد که نخستین بار توسط مارتین اسلین به کار برده شد و در زبان فارسی از آن با عنوان تئاتر پوچی نیز یاد شده، عمدتاً برای اشاره به دسته‌ای از آثار نمایشیِ قرن بیستم اروپا به کار می‌رود که در فرم و محتوای آن‌ها نوعی معناباختگی و مفهوم‌گریزی دیده می‌شود.

در این دسته از آثار موقعیت پوچ و تهی از معنای زندگی بشری به صورتی اغراق‌آمیز و به شکلی کمیک ترسیم می‌شود. زبان نمایشنامه‌های ابزورد زبانی شکسته و سرشار از ناهنجاری‌های تعمدی‌ست، و پرسوناژ‌ها غالباً سویه‌های رفتاری غیرعادی و حتی مضحک فراوانی دارند. از نویسندگان مطرح تئاتر ابزورد، می‌توان به ساموئل بکت و اوژن یونسکو اشاره کرد.

کتاب عابر هوایی (Le Piéton de l'air) واجد تمام مشخصه‌هایی‌ست که در فوق بدان‌ها اشاره شد. این نمایشنامه درباره‌ی فردی‌ست به نام برانژه که به انگلستان می‌رود تا به گفته‌ی خود از کار فرار کند و مدتی فرصت استراحت داشته باشد. در این بین اتفاقاتی گرد او به وقوع می‌پیوندد و تحولاتی رخ می‌دهد...

نمایشنامه‌های اوژن یونسکو (Eugène Ionesco) اگرچه برخلاف آثار بکت، سرشار از حادثه و اتفاقند (حتی حادثه‌هایی بعضاً عجیب و بزرگ، مانند تبدیل شدن آدم‌ها به کرگدن، در نمایشنامه‌ای با همین عنوان)، با این حال "حادثه‌محور" نیستند؛ به عبارتی دیگر، کارکرد حوادث و پیرنگ در آثار او تفاوت مهمی با آثار دیگران دارد. برای یونسکو حوادثِ نمایش جنبه‌ای فرعی دارند؛ آنچه برای او اهمیت دارد دستمایه قرار دادن قصه‌ها و رویدادها در جهت ترسیم موقعیت‌های ابزورد، و از این طریق، تأمل در باب ماهیت بشری و سرشت زندگی‌ست.

در کتاب عابر هوایی این امر به خوبی مشهود است. این اثر مملو از دیالوگ‌هایی جدلی و هوشمندانه است که ظاهرا کمک چندانی به پیشبردِ رویدادها نمی‌کنند. با این حال به خودی خود جذاب و حائز اهمیتند، چرا که محصول قلم نویسنده‌ای توانمند و فرهیخته‌اند که سراسر عمر خود را وقف اندیشیدن در باب مسائلی چون معنای زندگی، مرگ، بحران معنوی، فلسفه‌ی اخلاق، رابطه‌ی ادبیات و زندگی و... کرد.

تمام این مسائل، خصوصاً موضوعِ نسبت میان ادبیات و زندگی، در نمایشنه‌ی عابر هوایی نیز مطرح شده‌اند.

کتاب عابر هوایی مناسب چه کسانی است؟

دوست‌داران ادبیات نمایشی از مطالعه‌ی این اثر لذت خواهند برد.

با اوژن یونسکو بیشتر آشنا شویم:

وی نمایشنامه‌نویس رومانیایی‌ یود که به سال 1909 به دنیا آمد و در سال 1994 از دنیا رفت. یونسکو بیشتر عمرش را در فرانسه گذراند، و به سبب خلق آثار ادبی درخشان توانست برنده‌ی جایزه‌ی نوبل شده و به عضویت فرهنگستان فرانسه نیز درآید. او از بارزترین نمایندگان تئاتر پیشروِ فرانسه به شمار می‌رود.

یونسکو اگرچه با نمایشنامه‌هایش به شهرت رسید، با این حال آغاز کار ادبی‌اش با شعر و داستان بود. او در سن چهل سالگی نخستین نمایشنامه‌‌‌های خود را نوشت و در همین اولین آثار تئاتری‌اش نبوغ و خلاقیت خاصش را به بهترین شکل ظاهر ساخت. از آثار مهم اوژن یونسکو، می‌توان به عناوینی چون "کرگدن"، "آوازخوان طاس"، "صندلی‌ها"، "درس"، "آدمکش" و "بازی‌های کشتار همگانی" اشاره کرد.

در بخشی از کتاب عابر هوایی می‌خوانیم:

شاید بشه تصور مبهمی از این دنیا به ذهن آورد، مثلاً وقتی انعکاس برج‌های قصری رو توُ آب می‌بینیم، یا مگسی که رو سقف نشسته و سرش به طرف پایینه، یا یه کلمهٔ مقلوب رو (این قلب را می‌توان با پلاکاردی نشان داد که روی آن چند حرف بزرگ درهم می‌شوند.) یا یه تردست، یا یه آکروبات، یا اشعه‌های خورشید رو که منکسر می‌شن و می‌شکنن و، بعد از گذشتن از یه منشور کریستال، به شکل ذراتی رنگارنگ از هم جدا می‌شن تا دوباره، می‌بینی، روی دیوار، روی این پرده، روی صورتت، جمع بشن مثل نوری درخشان و واحد... و وارونه... جای شکرش باقیه که مرکز دنیای ما با مرکز دنیای لامکان برخورد نمی‌کنه...

مارت: اگه برخورد کنه، چی می‌شه؟
برانژه: اونوقت تلاشی و نابودی متقابل پدید می‌آد. بدبین‌ها معتقدن که شاید تمام دنیاها همدیگه رو ویران کنن. ممکنه قضیه به همچو جاهایی بکشه.
مارت: اینطور فکر می‌کنی؟ وحشتناکه. بعدش چی؟ دیگه هیچی وجود نخواهد داشت؟
برانژه: اون‌وقت همه چی باید از نو شروع بشه.
ژوزفین: می‌دونی عزیزم، فکر می‌کنم مدتیه که تو زیاد از حد مشروب می‌خوری. این مانع کار کردنت می‌شه.