کتاب آزمون سازی و سنجش در مشاوره‌ی مدرسه

کتاب آزمون سازی و سنجش در مشاوره‌ی مدرسه نوشته مرضیه ملکی‌ها، اکرم اسماعیلی و مژگان رفیعی، شامل مجموعه‌ای از آزمون‌های روانشناسی در ارتباط با اضطراب، خودشناسی و وضعیت تحصیلی دانش‌آموزان است.

سنجش همواره جزء لاینفک فعالیت‌های یک مشاور بوده است. به موازات تغییرات گسترده‌ای که در مبانی، اصول، رویکردها و نظریه‌های مشاوره در ابعاد مختلف اتفاق افتاده است، فعالیت سنجش هیچ‌گاه از زمره فعالیت‌های یک مشاور حذف نشده است.

اهمیت سنجش در مشاوره به عنوان یک فرآیند، ناشی از آن است که سنجش اطلاعات لازم و دقیق را جهت تشخیص، صورت‌بندی و انتخاب شیوه درمانی مناسب در اختیار مشاور قرار می‌دهد. نتایج حاصل از سنجش می‌تواند به شیوه‌های گوناگونی مورد استفاده قرار گیرد.

در طی مشاوره، مراجعان درگیر فرآیند خودکار یادگیری درباره خود، محیط، فعالیت در زمینه تصمیم‌گیری و حل مسئله می‌شوند. از سویی دیگر سنجش همواره زیربنای فرآیندهای تغییری است که در مشاوره اتفاق می‌افتد. شاکله این تغییر مقایسه خود با سایرین یا ارزشیابی جنبه‌های مختلف خود و آگاهی بیشتر از نیازها، ارزش‌ها یا چهارچوب شخصی است.

رسالت سنجش در دنیای مدرن مشاوره، آگاهی رساندن به مشاوره در خصوص ماهیت، علل و بعضاً پیشایندها و پیامدهای مشکلی است که مراجع با آن مواجه شده و به خاطر آن به مشاوره مراجع کرده است؛ اما در دنیای پست‌مدرن، رسالت سنجش، فرصت ایجاد تأمل در مراجع جهت بازبینی مجدد جایگاه خود در زندگی و جایگاهی است که می‌خواهد به سمت آن حرکت کند.

کتاب حاضر نه تنها به معرفی نحوه ساختن یک آزمون می‌پردازد بلکه مجموعه‌ای از پرکاربردترین آزمون‌ها در حوزه مشاوره تحصیلی و مدرسه را معرفی می‌نماید. امید است که این کتاب راه‌گشای مشاوران و درمانگران در حوزه مشاوره تحصیلی باشد.

در بخشی از کتاب آزمون‌سازی و سنجش در مشاوره مدرسه می‌خوانیم:

روایی دارای سه نوع است: روایی محتوا، روایی سازه و روایی ملاکی. روایی محتوایی به این مطلب اشاره می‌کند که نمونه سوال‌های مورد استفاده در یک آزمون تا چه حد معرف کل جامعه سوال‌های ممکن است که می‌توان از محتوا و یا موضوع مورد نظر تهیه کرد. روایی سازه، نوع دیگر روایی است. چنانچه سوالات آزمونی به سنجش مفاهیم و یا سازه‌هایی که آزمون به خاطر آن طراحی شده است بپردازد آن آزمون دارای روایی سازه است. برای مثال آزمون امید در صورتی دارای روایی سازه است که نمرات حاصل از اجرای این آزمون به سنجش میزان امید بپردازد. برای تعیین روایی سازه ابتدا باید سازه مورد نظر را تعریف کرد و در ادامه می‌توان از راه‌های مختلف برای سنجش میزان این روایی استفاده کرد:

1- تعیین همبستگی آزمون با سایر آزمون‌های دارای روایی: در این روش همبستگی بین نمرات آزمون مورد نظر با آزمونی که دارای روایی است و به سنجش همان سازه می‌پردازد محاسبه می‌شود. اگر بین دو آزمون همبستگی زیادی وجود داشته باشد فرض می‌شود که این دو آزمون سازه‌ی یکسانی را می‌سنجد لذا آزمون جدید دارای روایی خواهد بود. اگر ضریب همبستگی بین دو آزمون مورد نظر با آزمونی که سازه‌ای مشابه با سازه‌ی مورد نظر را می‌سنجد محاسبه شود و ضریب همبستگی به دست آمده مثبت باشد به این نوع روایی همگرا می‌گویند. اگر آزمون مورد نظر با آزمون‌های دیگری که سازه‌های متفاوتی را اندازه می‌گیری می‌کنند همبستگی منفی داشته باشد به این روایی، روایی واگرا می‌گویند.

2- تحلیل عوامل: در این روش تعداد و ماهیت متغیرهایی را که یک آزمون اندازه می‌گیرد مشخص می‌شود. این روش روابط درونی میان داده‌های مورد تحلیل را تعیین کرده و حجم زیادی از متغیرها را به خوشه‌ها یا عوامل کاهش می‌دهد و در ادامه به نام گذاری این خوشه‌ها و عوامل نام گذاری می‌پردازد.

3- همسانی درونی: در این روش همبستگی بین نمرات خرده آزمون‌ها یا نمره کل آزمون محاسبه می‌شود. هر کدام از خرده آزمون‌ها که همبستگی کمی داشته باشند از آزمون حذف می‌شوند. سوالی که در اینجا مطرح است این است که آیا خرده آزمون‌ها باید با یکدیگر همبستگی زیادی داشته باشند یا خیر؟ پاسخ به این سوال منفی است زیرا در چنین حالت فرض می‌شود که همۀ خرده آزمون‌هایی که یک ویژگی واحد را اندازه می‌گیرند، تکراری‌اند. روش دیگر محاسبه ضریب همبستگی هر یک از سوالات آزمون با نمره کل آزمون است. در این روش سوالاتی که دارای ضریب همبستگی با نمره کل نمی‌باشند حذف می‌شوند و تنها سوالاتی باقی خواهند ماند که دارای ضریب همبستگی قابل قبولی با نمره کل آزمون داشته باشند.