کتاب اگر اشتباه کرده باشیم چه؟: تصور حال در قالب گذشته

کتاب اگر اشتباه کرده باشیم چه؟ به قلم چاک کلاسترمن، از عناوین پرفروش نیویورک‌تایمز در سال 2016، به شما کمک می‌کند طوری به زمان حال بنگرید که گویی زمان گذشته، تا شاید بتوانید کمی بیشتر به اشتباهات خود پی ببرید و دیگر هر چیزی را چشم بسته نپذیرید.

با نگاهی کوتاه به جلد کتاب اگر اشتباه کرده باشیم چه؟ (But What If We're Wrong?: Thinking About the Present As If It Were the Past) که در سال 2016 چاپ شد می‌توان دریافت که قرار است این کتاب چه اعجوبه‌ای باشد. پایه و اساس این کتاب بر مبنای اشتباه بودن است: اشتباه کردن انسان‌ها درباره‌ی درک همۀ چیزهایی که شاید پیوسته آن‌ها را به عنوان معیارهایی استاندارد و فرضیاتی بدیهی در زندگی قبول کرده بودند.

امکان ندارد این کتاب را مطالعه کنید و زمانی که شب روی تخت دراز کشیده‌اید افکارتان به ایده‌های قلقلک‌آمیزش مشغول نشود. نویسنده از تاریخ نظریه‌های علمی گرفته تا درک شما از نوابغ تاریخی و همچنین علاقه‌ی جمعی به سرگرمی و ورزش‌های حرفه‌ای همه‌ را با طنزی کم نظیر به چالش می‌کشد و دقیقا لحظه‌ای که فکر می‌کنید در اشتباه بودید، شما را به همان پله‌ی نخسست بازمی‌گرداند.

شما در فرهنگی زندگی می‌کنید که مملو از اطمینانِ موقتی است. فارغ از اینکه تیرِ این اطمینان هر چند مدت یک بار به سنگ می‌خورد، وضعیت همیشه به همین صورت بوده است. با اینکه هیچ نسلی نمی‌پذیرد دیگر چیزی برای یاد گرفتن باقی نمانده است، اما هر نسلی ناخودآگاه فرض می‌کند چیزی که از پیش تعریف شده و مورد اقبال قرار گرفته قرار است تا ابد به چشم یک واقعیت دیده شود.

حال در نظر داشته باشید که زمان گذراست؛ نظرها تغییر می‌کنند؛ عقاید برمی‌گردد؛ آن چیزی که زمانی به نظر معقول می‌آمده و ارزش محسوب می‌شده، نهایتاً چیزی جز پوچی نخواهد بود. و جای خود را به دیدگاه‌های مدرنی خواهد داد که حتی انکار ناپذیرتر و قابل ‌اطمینان‌تر به نظر می‌رسد، البته تا جایی که بالاخره روزی آن‌ها هم دیگر چنین نباشند.

کتاب اگر اشتباه کرده باشیم چه؟ جهان معاصر را به صورتی به شما نشان می‌دهد که انگار سال‌های بسیار دور را به تصویر می‌کشد. نویسنده در این کتاب سؤالاتی را مطرح می‌کند که ظاهری ساده، اما مفهومی بسیار عمیق دارند. سوالاتی مانند: تا چه میزان نسبت به درک خود از نیروی جاذبه اطمینان دارید؟ تا چه حد نسبت به درک خود از زمان اطمینان دارید؟ 500 سال آینده چه خاطره‌ای از موزیک راک به جا می‌ماند؟ تا چه حد باید نسبت به درکمان از محتوای خواب‌هایی که می‌بینیم جدی باشیم؟ و...

با چاک کلاسترمن بیشتر آشنا شویم:

چاک کلاسترمن (Chuck Klosterman) نویسنده و مقاله‌نویس مشهور امریکایی، تا به امروز برای بسیاری از مجلات مطرح جهان همچون نیویورک تایمز و اسکوائر مطلب نوشته است. او علاوه بر آثار غیر داستانی‌اش به نگارش دو رمان نیز پرداخته است. او در این کتاب دامنه‌ی وسیعی از مضامین مختلف را دربرمی‌گیرد.

در بخشی از کتاب اگر اشتباه کرده باشیم چه؟ می‌خوانیم:

وقتی جان هورگان کتاب خود را تحت عنوان پایان علم در 1996 چاپ کرد، ده سالی می‌شد که برای ژورنال Scientific American مطلب می‌نوشت. یک سال بعد، او از این مجله اخراج شد. به گفته‌ی هورگان، کارفرمایان او گفته بودند کتابش باعث کاهش درآمد تبلیغاتی این مجله شده است. چنین ادعایی غیر قابل باور است، اما نه بعد از این‌که توصیف خود هورگان در مورد کتابش را بشنوید.

او از خانه‌ی خود در هابوکن این‌طور به من می‌گوید: «استدلال من از پایان علم این است که علم خود را قربانی موفقیت خود کرده است. علم چیزهای مختلفی را کشف می‌کند و بعد از کشف یک‌ سری چیز حال به سراغ کشف چیزهای دیگر می‌رود. و اینگونه است که نظریه‌ی خورشید مرکزی را داریم و نیروی جاذبه را کشف کردیم و نیروهای بنیادی، اتم‌ها و الکترون‌ها و کلی سرهم‌بندی‌های دیگر را پیدا کردیم...

سیر تکاملی و ژنتیک و جهان DNA را هم دیگر نگویم و حال به سرحد علم رسیده‌ایم؛ جایی که هنوز کلی راه برای کشف چیزهای جدید مانده است. چیزهایی که شاید هیچ وقت قادر به کشفشان نباشیم. و خیلی چیزهای دیگر که قرار است کشف کنیم فقط شرح تفصیلی همان چیزهایی‌اند که از پیش کشفشان کرده بودیم. کشف‌هایی که دیگر چندان ذوق کردنی هم ندارند.

اعتقاد من بر این است که عمر کشفیات غافلگیر کننده در طبیعت به سر رسیده است. دیگر نباید انتظار داشته باشیم در آینده به کشفیات شگرف دست پیدا کنیم. من از این جهت ژورنالیست علمی شدم که فکر می‌کردم علم بی‌نظیرترین کاری است که بشر در طول موجودیتش در جهان انجام داده است. پس اگر باورت این باشد که مهم‌ترین چیز این زندگی، جست‌ و جوی دانش است، اگر بفهمی چنین دانشی دیگر چیز جدیدی برای ارائه ندارد چه حسی به تو دست خواهد داد؟»