در کتاب تاریخ مختصر اقتصاد توسعه نوشتۀ سید فاخر علوی، سعی شده به اصلیترین نکات تاریخچه علم اقتصاد توسعه پرداخته شود و به صورت مختصر آنها را مرور نماید. این کتاب میتواند مورد استفاده دانشجویان رشتهها و گرایشهای مختلف علوم اقتصادی و همچنین علاقمندان به مباحث توسعه اقتصادی قرار گیرد.
هرچند از ایجاد علم اقتصاد توسعه زمان زیادی نمیگذرد اما در این مدت این علم شاهد نظریهها و مکاتب مختلفی بوده و مراحل گوناگونی را پشت سر گذاشته است. برای شناخت بیشتر از هر علم بررسی تاریخی آن مفید بوده و شاید ضروری باشد.
مطالعه توسعه اقتصادی یکی از شاخههای اقتصاد و اقتصاد سیاسی است. مطالعه منظم توسعه اقتصادی در جهان سوم از حدود سال 1960 آغاز شده است. اقتصاد توسعه یک رشته مطالعه است که سریعاً در حال تکمیل ساخت نظری و روش شناختی خود است. اقتصاد کشورهای فقیر با جهتگیریهای متفاوت ایدئولوژیکی، زمینههای متنوع فرهنگی و مسائل بسیار پیچیده اقتصادی همواره نیاز به اندیشههای جدید و روشهای نو دارد.
اقتصاد سنتی به تخصیص منابع تولیدی کمیاب که دارای حداکثر کارایی و حداقل هزینه باشند و به رشد این منابع در طول زمان برای تولید رشته وسیعتری از کالا و خدمات مربوط میشود. اقتصاد سیاسی فراتر میرود و به رابطه بین سیاست و اقتصاد با تاکید خاص بر نقش قدرت در تصمیمگیریهای اقتصادی میپردازد.
اقتصاد توسعه دامنه وسیعتری دارد. این علم علاوه بر پرداختن به تخصیص کارای منابع تولیدی کمیاب و رشد مستمر آنها در طول زمان، با مکانیسمهای اقتصادی، اجتماعی و نهادی که لازمه بهبود سریع و وسیع سطح زندگی مردم فقیر آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین است، سروکار دارد. اقتصاد توسعه بیشتر از اقتصاد سنتی و اقتصاد سیاسی به جریانات اقتصادی و سیاسی میپردازد و به این ترتیب نقش دولت و ضرورت برنامهریزی اقتصادی و سیاستهای جامع اقتصادی داخلی و بینالمللی به عنوان اجزاء لاینفک اقتصاد توسعه درنظر گرفته میشود.
اقتصاد توسعه عبارت از بررسی و تجزیه و تحلیل انواع مشکلات اجتماعی پیش روی توسعه اقتصادی کشورهای توسعه نیافته جهان است. در سالهای دهه 1940 و سالهای بعد از جنگ دوم جهانی، زمانی که تعداد زیادی از کشورهای توسعه نیافته استقلال سیاسی پیدا کردند، توجه بیشتری به این رشته در علم اقتصاد صورت گرفت. توسعه اقتصادی به بررسی مشکلات کشورهای توسعه نیافته میپردازد و رشد اقتصادی به بررسی مسائل کشورهای پیشرفته صنعتی. اقتصاد توسعه در چارچوب نظام اجتماعی یعنی ارتباط بین عوامل اقتصادی و غیراقتصادی بررسی میشود. افزایش تولید ملی، بالابردن سطح زندگی و ایجاد امکانات اشتغال، به همان اندازه که نتیجه تحت تاثیر قراردادن متغیرهای اقتصادی مانند پسانداز، سرمایهگذاری و نرخ ارز خارجی است، تابع ارزشها، انگیزهها، طرز تفکرات، اعتقادات و ترتیبات نهادی و قدرت جامعه است.
در بخشی از کتاب تاریخ مختصر اقتصاد توسعه (A short history of development economics) میخوانیم:
نظریه وابستگی و نظام جهانی، باور اصلی نظریهپردازان مکتب وابستگی این است که بررسی توسعه جوامع جهان سوم به عنوان موضوعی جدا از توسعه جوامع پیشرفته کم ارزش است. نظریهپردازان وابستگی برخلاف نظریات نوسازی معتقدند که جوامع توسعه نیافته جزئی از یک نظام اجتماعی جهانی هستند. آنان اعتقادی به توسعه در طی مراحل متوالی ندارند و بر این باورند که این جوامع در مرحلهای که جوامع توسعه یافته امروزی قبلاً از آن گذشتهاند، به سر نمیبرند.
توسعه نیافتگی محصول ویژگیهای اقتصادی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی یک جامعه نیست، بلکه تا حد زیادی نتیجه تاریخی ارتباط گذشته و مناسبات مداوم اقتصادی میان کشورهای توسعه نیافته و توسعه یافته است. بنابراین مسائل عمده در کشورهای توسعه نیافته مسائل بیرونی است. آندره گوندر فرانک و پل باران از نظریهپردازان این مکتب هستند. باران توسعه نیافتگی را به عملکرد نظام سرمایهداری در بخشهای کمتر توسعه یافته جهان نسبت میدهد. فرانک نیز نظریه خود در خصوص توسعه و توسعه نیافتگی در نظام سرمایهداری را بر همین مبنا و تحت تأثیر باران تدوین کرد.
نظریه وابستگی برخلاف نظریه نوسازی الگوی توسعه برونزا را میپذیرد. این الگو منشأ و جهتگیری خارجی دارد. در این الگو به اوضاع درونی جامعه کمتر توجه میشود و با ملاک قراردادن الگوهای نظام سرمایهداری در جهت رسیدن به توسعه غربی گام برداشته میشود.
ایمانوئل والرشتاین، یکی از صاحبنظران این مکتب است که دیدگاه نظام جهانی را بهعنوان شکل تکامل یافته نظریه وابستگی مطرح میکند. او با اجتناب از تمایز بین توسعه یافتگی و توسعه نیافتگی معتقد به وجود یک نظام سرمایهداری جهانی است. از نظر او بایستی توسعه ناهمگون سرمایهداری را در ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی شناخت و تکامل تاریخی هر کشور یا منطقه را در چارچوب زمانی جهانی ملاحظه کرد.
بله




















باشناختی که ازشما داشته ودر این مدت کتب منتشره شما دنبال کردهام بسیار امید دارم که شما با ادامه این روند بتوانید فارغ از جنجالهای بازاری و تجربه نابی که از انجام امورات توسعه در نظام اداری و پژوهشی کشوراندوخته اید شاهد انتشار کتب توسعه دربعد بومی ودرون نگر باشیم. موفق باشید