کتاب امنیت اطلاعات: از آگاهی تا آموزش

کتاب امنیت اطلاعات: از آگاهی تا آموزش نوشتۀ محمد حسن زاده و نرگس جهانگیری، با هدف ارایه دانش مناسبی از امنیت اطلاعات، اهمیت آن، مدل‌ها و مبانی نظری تدوین شده است. سپس با تاکید بر اهمیت آگاهی و کسب آن از رهگذر آموزش چارچوبی برای این مفهوم فراهم می‌آورد.

امروزه کمتر کسی را می‌توان یافت که اطلاعاتی برای از دست رفتن نداشته باشد. همه ما در معرض از دست دادن اطلاعاتی هستیم که ممکن است به دست آوردن آن‌ها دیگر امکان‌پذیر نباشد. از سوی دیگر نوع دیگری از دزدی و ناامنی در محیط‌های کاری رواج یافته است که ریشه در گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات و آسیب‌های همراه آن دارد. آن ناامنی اطلاعاتی است که در گذشته‌های دور بارزترین مصداق آن دانستن جای کلید گاو صندوق بزرگانی بود که گنجینه‌ای نهفته در آن داشتند. اما امروزه همه ما صندوقچه‌ای از اطلاعات گرانبها را در اختیار داریم و معمولاً امکان دسترسی به آن از سوی افراد مختلف به راه‌های گوناگون وجود دارد. حوزه‌ای که این بُعد از زندگی امروزی را تحت پوشش قرار می‌دهد، امنیت اطلاعات است.

بدون شک، شاه بیت امنیت اطلاعات آگاهی است. در صورتی که همه ما از جوانب مختلف امنیت اطلاعات یا ناامنی‌های اطلاعات آگاه باشیم، کمتر دچار ضرر و زیان می‌شویم. البته دردناک‌ترین بُعد ناامنی اطلاعات زمانی است که اطلاعات به یغما رفته تنها اطلاعات فردی و شخصی نیست بلکه مربوط به گروهی از افراد یا یک سازمان و حتی یک کشور است که امکان خرابکاری‌ با مقیاس بزرگ‌تر را فراهم می‌آورد. ساده‌ترین و موثرترین راه برای دستیابی به آگاهی، آموزش است؛ بنابراین آموزش امنیت اطلاعات یکی از مهم‌ترین مباحثی است که باید در سطح فردی، سازمانی و ملی به آن پرداخته شود.

کتاب امنیت اطلاعات: از آگاهی تا آموزش، در وهله اول برای طیف وسیعی تدوین شده که به مبحث امنیت اطلاعات علاقه‌مندند. در وهله دوم برای کسانی است که به صورت حرفه‌ای با فناوری اطلاعات و ارتباطات کار می‌کنند و مسئولیتی در ارتباط با آن در سازمان خود دارند و بنابراین نیازمند یک نگاه جامع (از نظر تا عمل) هستند. در مرحله سوم به صورت ویژه برای دانشجویان رشته‌های علوم کتابداری و اطلاع رسانی، مدیریت فناوری اطلاعات و پژوهشگران حوزه منابع اطلاعاتی سازمان‌ها که به صورت عمقی به دنبال فهم مفهوم امنیت اطلاعات و چارچوب فکری حاکم بر آن هستند، مفید خواهد بود.

در فصل اول کتاب حاضر، کلیات امنیت اطلاعات تبیین شده است، در فصل دوم، مولفه‌های تشکیل دهنده امنیت اطلاعات به همراه مصداق‌ها و واژه‌های بیانگر آن‌ها به تفصیل بررسی شده است. فصل سوم کتاب به مدل‌های امنیت اطلاعات اختصاص یافت و در فصل چهارم، عوامل تاثیرگذار بر امنیت اطلاعات بررسی و بر نقش عوامل انسانی در ارتقای امنیت اطلاعات تاکید شده است. فصل‌های پنجم و ششم به آگاهی از امنیت اطلاعات و آموزش آن اختصاص یافته است تا به صورت توامان دو مفهوم کلیدی این کتاب را تبیین کنند. فصل هفتم نمونه‌ای از یک مطالعه موردی گزارش شده که در یک موسسه مالی به انجام رسیده است. در نهایت، فصل‌های هشتم و نهم کتاب به ارائه راهکارهای عملیاتی در حوزه ارتقای امنیت اطلاعات به تفکیک نقاط آسیب پذیر پرداخته است.

در بخشی از کتاب امنیت اطلاعات می‌خوانیم:

مفهوم و اهمیت ایمنی و امنیت از همان آغاز زندگی بشر وجود داشت، بشر همیشه برای بقا و ادامه زندگی سعی نموده است که برای حفاظت از خود و دارایی‌هایش، آگاهی‌ها و دانش خود را نسبت به محیط و خطرات اطراف افزایش دهد (سادوسکای، 1384). ایمنی و امنیت یک مفهوم ذاتی است که با حفاظت از چیزهای ارزشمند ارتباط پیدا می‌کند؛ و به طور خلاصه، ایمنی به راه‌های ممکن که در آن سلامت یک سیستم بایستی تأمین و دفع نقایصی که در راه حصول به اهداف وجود دارد، تعریف می‌شود.

جهان با گذشت زمان به قول دیوید هاروی (1998) به سوی نوعی فشردگی پیش می‌رود، زمان و مکان درهم آمیخته است، مرکزهای متعالی جای خود را به مرکزهای لرزان و بی‌بات داده است و هویت‌های کدر ناخالص جایگزین هویت‌های ناب و خالص گشته است. از این لحاظ، امنیت نیز مفهوم سنتی و کلاسیک خود را از دست داده است.

از منظر زبان‌ شناسانه دال امنیت به مدلول خاص و ثابتی رجوع نمی‌دهد و در گفتمان‌های گوناگون مصداق‌های متفاوتی به خود می‌گیرد اما حفاظت از اطلاعات به عنوان مهم‌ترین سرمایه سازمان‌ها همیشه مورد توجه قرار داشت، قبل از ظهور عصر شبکه‌ها، اطلاعات به صورت پرونده‌های کاغذی بایگانی می‌شد هرچند این رویه هنوز رایج است با پدید آمدن شبکه‌ها و دسترسی آسان به اینترنت قسمت اعظم اطلاعات از طریق این بستر که فضای تبادل اطلاعات نام دارد در حال انتقال و پردازش است قسمت اعظم اطلاعات به صورت دیجیتالی ذخیره و بازیابی شده و در این فضا سرعت و دقت انتقال اطلاعات خیلی بیشتر است. به موازات گسترش شبکه‌های محلی و سراسری تهدیدات و سرقت و تخریب اطلاعات نیز بیشتر شده به طوری که شاید یکی از مهم‌ترین مسائل در عصر اطلاعات، حفاظت آن‌ها می‌باشد.