کتاب روزهای بلند، شب‌های کوتاه

حیدر شجاعی در کتاب روزهای بلند، شب‌های کوتاه، به گوشه‌هایی از زوایای مخفی زندگی دیکتاتور عراق، صدام حسین می‌پردازد.

وی که یکی از اعضای برجستهٔ حزب بعث عراق محسوب می‌شد، نقشی کلیدی در کودتای سال 1968 داشت که منجر به حکومت دراز مدت حزب بعث شد. مبانی نظری این حزب بر نوسازی اقتصادی و سوسیالیسم استوار بود. صدام به عنوان نائب رئیس تحت فرمان دایی خود، ارتشبد احمد حسن البکر، توانست به سختی کشمکش‌های بین دولت و نیروهای مسلح را در زمانی که گروه‌های بسیاری توانایی براندازی دولت را داشتند کنترل کند. او این کار را با تشکیل نیروهای امنیتی سرکوبگر و تحمیل نیروی خود به دولت انجام داد وبا ایجاد رعب وحشت در ملت حکومت را تماماً به دست گرفت.

صدام به عنوان یک رئیس‌جمهور دیکتاتور کیش شخصیت فراگیری برای خود در بین مردم به وجود آورد. او دولتی به شدت مستبد تشکیل داد و توانست در طول جنگ ایران و عراق (1988–1980) و جنگ خلیج فارس (1991 میلادی) که هر دو عامل کاهش استانداردهای زندگی و وضع حقوق بشر در عراق شدند، قدرت را حفظ کند. دولت صدام تمام جنبش‌هایی را که به باور خود تهدید کننده تلقی می‌کرد، به ویژه آن‌هایی را که برآمده از گروه‌های دینی یا قومی بودند و خیال استقلال یا خود مختاری داشتند سرکوب کرد. هفته‌نامهٔ اکونومیست او را یکی از بزرگ‌ترین دیکتاتورهای انتهای سده 20 و روزنامهٔ نیویورک تایمز او را یکی از بی‌رحم‌ترین حاکمان خودکامه در تاریخ معاصر توصیف کرده است.

در این اثر نقاط عطفی که در تکوین شخصیت این خونخوار مستبد مهم می‌نماید؛ و نیز پاسخی به بسیاری از سؤال‌هایی که می‌تواند در ذهن هر خواننده ایجاد شود، بررسی می‌شود. از جمله: چرا صدّام در دوران جوانی به مصر گریخت و در آن جا چه می‌کرد و با چه کسی یا کسانی در ارتباط بود؟ هدف آمریکا و انگلیس برای سرنگونی عبدالکریم القاسم پس از آگاهی از نقشه‌ی او برای اشغال کویت و انتخاب حزب بعث به منظور قتل عام کمونیست‌ها و جلوگیری از گسترش عقاید چپ و تضعیف شوروی در منطقه؟! راز سقوط بغداد به دست اشغالگران و مخفی شدن گارد ریاست جمهوری و تسلیم آسان بغداد! چرا صدّام بر خلاف پیش‌بینی اکثر سیاستمداران، در هنگام سقوط بغداد به دست اشغالگران و حتی هنگام دستگیری، دست به خودکشی نزد؟ سرنوشت اموال و دارایی‌های صدّام؟ صدّام در زندان و در دادگاه و تا لحظه‌ی اعدام چه گفت و چه در سر داشت؟ و نیز بسیاری از اسناد پنهان او و حزب بعث...

در بخشی از کتاب روزهای بلند، شب‌های کوتاه می‌خوانیم:

آنان که صدّام را به هیتلر تشبیه می‌نمودند، پیش‌بینی می‌کردند که او عاقبتی همچون هیتلر خواهد داشت؛ و پس از سقوط بغداد به دست اشغالگران دست به خودکشی خواهد زد.

در این باره طه یاسین رمضان به وکیل لبنانی بشری الخلیل در آخرین جلسات دادگاه در بغداد گفت که صدّام حسین در هنگام سقوط بغداد قصد خودکشی را داشت! با او در یکی از پناهگاه‌های واقع در منطقه‌ی الاعظمیه بغداد بودم و گفتم: هنوز عراق به ما نیاز دارد. لذا او را از این کار منع کردم. آنگاه با هم خدا حافظی کردیم و تا موقع دادگاه دیگر وی را ندیدم.

به نظر می‌رسد که طه یاسین رمضان برای اینکه رئیس خود را در محافل تبلیغاتی بزرگ جلوه دهد و اعضای حزب را افرادی مبارز و از خود گذشته نشان دهد، چنین حرفی را زده است. زیرا او در همان مصاحبه به تناقض‌گویی می‌پردازد و درباره‌ی وقایع دستگیری‌اش در موصل می‌گوید که او نیز می‌خواست خودکشی کند اما مبارزان کُرد، پسرش را گرفته و تهدیدش کردند که اگر دست به خودکشی بزنی فرزندت را به قتل می‌رسانیم.

پس از دستگیری صدّام، موفق ربیعی از او پرسید: چرا به وعده‌ات عمل نکردی و دست به خودکشی نزدی؟! صدّام با لهجه‌ای تمسخرآمیز گفت: تو هنوز نمی‌دانی سیاست و بازی بزرگ سیاست چیست؟ سیاست، سفره‌ای نیست که موساد آن را در خانه‌ات پهن کرده‌اند. صدّام از مرگ نمی‌ترسد و تاریخ این موضوع را به اثبات خواهد رساند.