کتاب بازجویی از صدام

جان نیکسون مأمور اطلاعاتی آمریکا (سیا) در کتاب بازجویی از صدام، تصویر بی‌طرفانه‌‌ی یکی از قدرتمندترین حاکمان بدنام عصر ما را به خوبی نشان می‌دهد که در جلسات متعدد بازجویی پس از دستگیری او به دست آمده است.

صدام به دلیل عزم و اراده‌ی کامل، تیزهوشی سیاسی و اهرم نه‌ چندان بی‌اهمیت خدعه و فریبکاری به بالاترین مدارج قدرت در عراق رسید. به‌ رغم این، او در برخی جنبه‌ها آدمی بی‌اطلاع، دست‌پرورده‌ی دوران فقر جوانی و فاقد تحصیلات رسمی بود. او صدها هزار نفر از مردمش را کشت و جنگی را علیه ایران شروع کرد که جان هفتصد هزار نفر را گرفت که یکصد هزار نفر از آن‌ها غیرنظامی بودند. او بدون هیچ دغدغه‌ای از سلاح‌های شیمیایی استفاده کرد و لایق عنوان «قصاب بغداد» بود. با وجود این، پیچیده‌تر از آن بود که در ظاهر نشان می‌داد. مهم است بدانیم که این آدم کیست و چه انگیزه‌هایی داشته است. مطمئناً افرادی شبیه او را دوباره در این منطقه از جهان خواهیم دید.

کتاب بازجویی از صدام (The Interrogation of Saddam Hussein) به گفته‌ی مؤلف آن، می‌تواند اطلاعات جدید و بسیار متفاوتی را درباره‌ی زندگی و نگاه صدام حسین، دیکتاتور گذشته‌ی عراق به خوانندگان منتقل کند. بسیاری از خاطره‌نویسی‌هایی که با موضوع سازمان سیا منتشر می‌شوند، محافظه‌ کارانه و به شدت سانسور شده‌اند؛ اما این کتاب یک استثنا می‌باشد.

جان نیکسون (John Nixon)، که پیش از حمله به عراق، کارشناس وضعیت عراق و خاورمیانه بود؛ پس از دستگیری صدام در یک پناهگاه زیرزمینی، مأموریت تعیین هویت او را بر عهده گرفت. نیکسون از اولین بازجویی‌ها در مقابل صدام حضور داشت. نیکسون در این کتاب، طبق توضیح روند بازجویی از صدام که آن را با اصطلاح «تخلیه‌ی اطلاعاتی» به کار می‌برد، دیدگاه و موضع سیاسی صدام نسبت به مردمش، کشورهای دیگر، اقوام و گروه‌های مذهبی و سیاسی کشورش را بیان و تحلیل می‌نماید.

در بخشی از کتاب بازجویی از صدام می‌خوانیم:

صدام تلاش کرده بود طوری عمل کند که گویی قضیۀ ایران - کنترا خللی در نظرش نسبت به ایالات متحده به‌ وجود نیاورده است. مع‌هذا، معلوم بود که عمیقاً به خاطر آنچه رفتار دوگانۀ آمریکایی‌ها با دشمنش در جنگی خونین می‌دانست، ناخرسند است. سال‌ها بعد، در یک جلسۀ اطلاع‌رسانی در لانگلی، چارلز دولفور، جستجوگر سلاح‌های کشتار جمعی، سعی کرد مرا قانع کند که ایران کنترا اهمیتی برای صدام نداشته است. او یک جدول زمانی با نقاط‌ عطف مشخص دربارۀ رابطۀ صدام با ایالات متحده تهیه کرده بود. پرسیدم، چرا 1986، سالی که قضیۀ ایران - کنترا فاش شد، در این فهرست نیست. وقتی این قضیه را گوشزد کردیم، مشخص بود که دولفور پریشان شده است.

باب رابطۀ آمریکا با ایران در اواسط دهۀ 1980 باز شد، یعنی سال‌هایی که اتفاق مشابهی درخصوص رابطه با بغداد رخ داده بود. ایالات متحده اعتبارات و وام‌هایی در اختیار صدام قرار داده بود، اطلاعاتش را از تحرکات نیروهای نظامی ایران در اختیار صدام می‌گذاشت و در سال 1984 سفارتش را در بغداد بازگشایی کرد. (خاطرات مربوط به بحران گروگانگیری سفارت آمریکا در تهران بین سال‌های 1979 تا 1981 همچنان تازه بود. ایران به عنوان دشمن افراطی سرسختی دیده می‌شد که نمی‌توانست از جهان خارج اعتبار دریافت کند و در طول جنگ ناچار بود که برای خرید سلاح پول نقد بپردازد). در گزارش مربوط به قضیۀ ایران - کنترا که در سال 1987 منتشر شد، صدام فهمید که یکی از شروط ایران برای مذاکره این بود که واشنگتن برای سقوط رژیم عراق به تهران کمک کند. این نخستین اشاره به تغییر رژیم در عراق بود، پانزده سال پیش از آنکه جرج دبلیو بوش آن را به عنوان سیاست رسمی ایالات متحده اعلام کند. در سال 2011، دیدگاه من دربارۀ اهمیت ایران - کنترا برای صدام با انتشار اسناد محرمانه کشف شده از سوی ارتش ایالات متحده پس از حمله به عراق تأیید شد. این اسناد شامل یادداشت‌های جزئی جلسات شورای فرماندهی انقلاب بود که در آن‌ها صدام قضیۀ ایران - کنترا را به بحث گذاشته بود. آن‌گونه که مایکل گوردون در نیویورک‌تایمز نوشته است، ثابت شد که ایران - کنترا به‌طور خاصی برای آقای (صدام) حسین و دستیارانش تلخ بود و آن‌ها هفته‌ها تقلا می‌کردند تا آن را هضم کنند. علاوه بر بقیۀ مسائل، آن‌ها نمی‌توانستند درک کنند چرا دولت ریگان در سال 1986 علیه لیبی دست به اقدام نظامی ‌زد ولی بعد به دنبال ایران راه می‌افتد، حال آنکه آقای حسین گفته است، «ایران نقش بزرگ‌تری در تروریسم بازی می‌کند».