کتاب یک چاه و دو چاله

این قلم از سال 1323 تا به‌ حال دارد کار می‌کند. گاهی مرتب و گاهی نه به ترتیبی؛ گاهی به فشاری درونی و الزامی، و اغلب بنابه عادت؛ گاهی گول، ولی بیشتر موظف یا به‌گمان ادای ‌وظیفه‌ای؛ اما نه‌هرگز به‌قصد نان‌خوردن. آنکه صاحب این قلم است فکر کرده‌بود که هرچه پدرش از راه کلام خدا نان خورد بس است و دیگر او نباید از راه کلام نان بخورد؛ چراکه سرورکار او با کلام خلق است.

و شاید به همین‌دلیل معلم شد؛ در 1326. اما همین صاحب قلم مخفیانه به من گفته‌است که با همه‌ی دعوی باهوشی، دو‌سه‌بار پایش به چاله رفته که یک‌بارش خود چاهی بود. و گرچه بابت این دو‌سه لغزش آنچه باید شلاق خورده که: بله، این تو هم تخم دو زرده‌ای نیست و الخ... تو هم ته همان کرباسی هستی که دیگران سرش و غیره... اما من می‌دانم که هنوز بابت این دوسه لغزش، «او» به خودش سرکوفت می‌زند.

و حالا آمده مرا شاهد گرفته و خودش کناری نشسته و قلم را سپرده دست من؛ همچو شلاقی. (و این یعنی مازوخیسم؟ بگذار روانکاوان توی دلشان قند آب کنند.) می‌دانیم که صاحب این قلم عادت دارد که در سفرهای ناهنجار گاهی شلاقی به تن خود بزند. و این‌بار در سفری بسیار کوتاه و سخت به‌هنجار و بر صفحه‌ی نرم این کاغذ؛ و شلاق؟ همین قلم.