کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی اثر دیوید پیتر استرو از نشر آریاناقلم

کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی نوشته‌ی دیوید پیتر استرو، راهنمایی کاربردی برای فهم و حل مسائلی است که با یک راه‌حل ساده برطرف نمی‌شوند. نویسنده نشان می‌دهد که چرا نیت‌های خوب همیشه به نتایج مطلوب منجر نمی‌شوند و چگونه می‌توان با شناخت روابط میان عوامل مختلف، پیامدهای ناخواسته را کاهش داد. این کتاب با تمرکز بر کاربرد تفکر سیستمی در مدیریت و مسائل اجتماعی، به مدیران و فعالان اجتماعی کمک می‌کند آگاهانه‌تر برای تغییر اقدام کنند.

درباره‌ی کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی

دیوید پیتر استرو در کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی به یکی از چالش‌های مهم مدیریت و تغییر می‌پردازد: چرا بعضی راه‌حل‌ها در کوتاه مدت موثر به نظر می‌رسند اما در ادامه مشکل تازه‌ای ایجاد می‌کنند؟ از نگاه نویسنده بسیاری از مسائل اجتماعی و سازمانی نتیجه‌ی تعامل چند عامل با یکدیگرند و نمی‌توان آن‌ها را جدا از ساختاری که در آن شکل گرفته‌اند، دید. به همین دلیل کاربرد تفکر سیستمی فقط در پیدا کردن علت یک مشکل نیست، بلکه به شناخت روابط و الگوهایی نیاز دارد که رفتار یک سیستم را در طول زمان شکل می‌دهند.

یکی از نکات مهم کتاب، فاصله گرفتن از نگاه خطی به مسائل است. در یک نگاه خطی معمولا یک علت خاص به یک مشکل نسبت داده می‌شود و برای آن راه‌حلی ارائه می‌شود اما در مسائل پیچیده، هر تصمیم می‌تواند بر بخش‌های دیگر سیستم تاثیر بگذارد و خود این تاثیرات دوباره به مسئله‌ی اول بازگردد و تشدیدش کند. دیوید پیتر استرو با استفاده از نظریه‌ی سیستم‌ها تلاش می‌کند این روابط متقابل را قابل مشاهده کند و به ساختاری توجه کند که آن مشکل را به وجود می‌آورد و تداوم می‌بخشد.

تفکر سیستمی در مدیریت و دیدن مسائل پشت پرده

دیوید پیتر استرو در کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی نشان می‌دهد که تفکر سیستمی در مدیریت زمانی اهمیت پیدا می‌کند که چندین واحد و گروه در شکل‌گیری آن نقش دارند. اگر فروش یک شرکت کاهش پیدا کند، ممکن است واحد فروش مشکل را به قیمت‌گذاری نسبت دهد، واحد بازاریابی تبلیغات را مقصر بداند و واحد تولید از محدودیت منابع صحبت کند. تفکر سیستمی کمک می‌کند این عوامل کنار یکدیگر دیده شوند تا بتوانند تمام واقعیت را نشان دهند و تصویر کاملی از سیستم ارائه کنند.

کاربرد تفکر سیستمی در کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی فقط به شرکت‌ها و سازمان‌ها محدود نمی‌شود. در یک مدرسه ممکن است افزایش غیبت دانش‌آموزان به بی‌انگیزگی نسبت داده شود در حالی که فشار درسی، شرایط خانوادگی و کیفیت ارتباط با معلمان نیز بر آن اثر دارد. یا در یک سازمان دولتی ممکن است یک سیاست برای کاهش آسیب اجتماعی اجرا شود اما به دلیل واکنش گروه‌های مختلف نتیجه‌ای متفاوت از هدف اولیه ایجاد کند.

چنین نگاهی در مدیریت تغییر کاربرد مستقیم دارد و آن را از ارائه‌ی دستورهای مشخص فراتر می‌برد. نویسنده در این کتاب بر اهمیت گفت‌وگو با ذی‌نفعان، ایجاد درک مشترک و آشکار شدن برداشت‌های متفاوت از یک مسئله تاکید دارد. نقشه‌برداری سیستمی یکی از ابزارهایی است که در این مسیر به کار می‌آید؛ ابزاری که کمک می‌کند روابط میان عوامل مختلف یک مسئله دیده شود. به این ترتیب، مدیر می‌تواند پیش از انتخاب راه‌حل، ساختاری که قرار است در آن مداخله کند را بهتر بشناسد.

تفکر استراتژیک؛ انتخاب نقطه‌ای که بیشترین اثر را دارد

کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی برای آینده بدون درک ساز و کارهای سیستم می‌تواند نتیجه‌ای کوتاه‌مدت و یا حتی معکوس داشته باشد. دیوید پیتر استرو در بحث تفکر استراتژیک، بر شناسایی نقاط اهرمی، ارتباط میان عوامل موفقیت و شکل دادن یک نظریه‌ی سیستمی برای تغییر تاکید می‌کند. چنین نگاهی به مدیر کمک می‌کند که میان اقدام‌های کوتاه‌مدت و اهداف بلندمدت ارتباط برقرار کند و اثرات احتمالی تصمیم‌های خود را بهتر بسنجد.

یکی دیگر از ویژگی‌های کتاب توجه به یادگیری مستمر است. تغییر یک سیستم با اجرای یک برنامه به پایان نمی‌رسد؛ نتایج باید بررسی شوند و در صورت نیاز به بهبود، اصلاح شوند. به همین دلیل ارزیابی در نگاه دیوید پیتر استرو بخشی از فرایند تغییر است و نه مرحله‌ای جدا از آن. این رویکرد برای کسانی که با مسائل پیچیده‌ی اجتماعی، سازمانی و مدیریتی سر و کار دارند و نمی‌توانند نتیجه‌ی قطعی را پیشبینی کنند، اهمیت بالایی دارد.

با خرید کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی با ترجمه‌ی علیرضا خاکساران از انتشارات آریاناقلم، با راهنمایی کاربردی برای شناخت مسائل پیچیده و طراحی تغییر روبه‌رو می‌شوید. دیوید پیتر استرو در این اثر تلاش می‌کند تفکر سیستمی را از یک مفهوم نظری به ابزاری برای تصمیم‌گیری، مدیریت تغییر، برنامه‌ریزی و حل مسئله تبدیل کند. رویکردی که برای مدیران، مشاوران، فعالان اجتماعی و کسانی که با مسائل پیچیده‌ی سازمانی و اجتماعی درگیرند، کاربرد دارد.

نکوداشت‌های کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی

• اینکه تلاش‌های پراکنده و جزئی برای حل مشکلات پیچیده ناکارآمدند، برای بسیاری از افراد قابل درک است؛ اما ارائه‌ی رویکردهای عملی برای جایگزین کردن این روش‌ها، مسئله‌ی دیگری است. دیوید استرو پس از نزدیک به چهار دهه استفاده از ابزارهای کاربردی تفکر سیستمی در محیط‌های گوناگون، راهنمایی دقیق و روشن درباره‌ی آنچه واقعا کارآمد است ارائه کرده است. پژوهش‌های انجام‌شده درباره‌ی کودکان خردسال نشان می‌دهد که آن‌ها به‌طور طبیعی از تفکر سیستمی برخوردارند. این کتاب کمک می‌کند این توانایی‌های شهودی دوباره جان بگیرند و در مواجهه با دشوارترین مسائل ما پرورش پیدا کنند. (پیتر سنگه، نویسنده‌ی کتاب پنجمین فرمان)
• بیش از پانزده سال پیش، دیوید استرو در معرفی تفکر سیستمی نقش مهمی داشت و از ابزارهایی استفاده کرد که کارآمدی آن‌ها در بهبود اثربخشی فعالیت‌های ما به اثبات رسیده است. کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی منبعی ارزشمند برای حوزه‌ی ماست؛ راهنمایی ضروری برای همه‌ی متخصصانی که به دنبال روشی کاربردی و قابل فهم برای استفاده از تفکر سیستمی در تحلیل تعارض و برنامه‌ریزی راهبردی با هدف دستیابی به نتایج بهتر هستند. (دیانا چیگاس، استاد و مدیر CDA Collaborative Learning Projects)
• این کتاب مفصل می‌تواند برای بسیاری از فعالان حوزه‌ی سازمان‌های غیرانتفاعی واقعا سودمند باشد... استرو نکته‌ی ارزشمندی را مطرح می‌کند: تبدیل شدن به متفکری سیستمی و موثرتر، صرفا یک فرایند تحلیلی نیست، بلکه فرایندی عاطفی، جسمانی و در نهایت معنوی نیز هست. برای کسانی که به اندازه‌ی کافی برای دنبال کردن ایده‌های استرو پشتکار داشته باشند، این کتاب نقطه‌ی شروعی ارزشمند خواهد بود. (Publishers Weekly)

کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی برای شما مناسب است اگر

• با مسائل پیچیده‌ی مدیریتی و اجتماعی سروکار دارید و می‌خواهید به جای راه‌حل‌های کوتاه‌مدت، ساختار شکل‌دهنده‌ی مسئله را بشناسید.
• می‌خواهید کاربرد تفکر سیستمی را در برنامه‌ریزی، استراتژی مدیریت و ایجاد تغییر پایدار بهتر بشناسید.
• به کتاب‌های مدیریت، تفکر استراتژیک و نظریه‌ی سیستم‌ها با رویکرد کاربردی علاقه دارید

در بخشی از کتاب تفکر سیستمی و تغییرات اجتماعی می‌خوانیم

مشکلِ حجم بالای کار مختص افرادی نیست که خودشان را متعهد به انجام مأموریت‌های اجتماعی می‌کنند.‌ با این حال، همین ماهیت آرمان‌های والا و منابع محدود و دشوار بودن سنجش میزان پیشرفت در نهایت به این می‌انجامد که سازمان‌های غیرانتفاعی علاوه بر انگیزه بخشیدن به افراد آنها را فرسوده هم می‌کنند. این طور به نظر می‌رسد که هر تلاشی بکنیم کار پیش می‌رود، بنابراین بدون کوچک‌ترین توجهی به تمرکز استراتژیک و انرژی پایدار، همه کاری که در توانمان باشد انجام می‌دهیم. تمایل به تلاش بیش از حد زمانی دوچندان می‌شود که خیّران انتظارات بالای غیرواقع‌بینانه دارند و سازمان‌های خیریه هم به دلیل رقابت برای دریافت کمک مالی به این انتظارات تن می‌دهند. در نتیجه اهداف دست‌نیافتنی شکل می‌گیرد، اولویت‌ها زیاد می‌شود و تغییر می‌کند، کیفیت پایین می‌آید، و وقتی افراد نمی‌توانند وظایفی را که پذیرفته‌اند عملی کنند تنش بالا می‌گیرد.

خبر خوب این است که سیستم‌ها نه در نتیجۀ ایجاد تغییرات زیاد، بلکه با تمرکز مستمر روی فقط چند تغییر در بلندمدت، دچار دگرگونی می‌شوند. به این تغییرات نقاط اهرمی می‌گوییم، چون مثل اهرم عمل می‌کنند و می‌توانیم از منابع محدود برای ایجاد حداکثر تأثیر بلندمدت بیشترین بهره را ببریم. به جای تلاش بیشتر و دستاورد کمتر، سازمان‌هایی که سراغ چنین مداخلات اثرگذاری می‌روند با تلاش کمتر به نتایج بهتری دست می‌یابند. وقتی افراد برایشان روشن است که جایگاه فعلی‌شان چیست و آگاهانه متعهد به تحقق خواستۀ واقعی‌شان می‌شوند (با درک اینکه در راه رسیدن به مقصدشان باید دست به مبادله‌هایی بزنند)، آمادۀ شناسایی نقاط اهرمی برای کاهش فاصلۀ بین انتظارات و نتایج و ایجاد فرایندی برای یادگیری مستمر و گسترش‌اند.