کتاب زمین و خدایان اثر وینسنت وایسیناس از نشر مرکز

شما چه هستید؟ چرا هستید؟ هستی چیست؟ این پرسش‌های پیچیده، در کتاب زمین و خدایان اثر وینسنت وایسیناس مطرح شده‌اند و درآمدی بر درک فلسفه‌ی مارتین هایدگر هستند. دغدغه‌ی هایدگر این است که انسان، هستی را گم کرده است و نمی‌داند چرا هست؟ این حس گمگشتگی مرکزیت فلسفه‌ی هایدگر و نقطه‌ی آغاز اندیشه‌های اوست؛ اندیشه‌هایی که در این کتاب به‌طور جامع و البته با زبانی بسیار ساده‌تر از زبان خود هایدگر شرح داده شده‌اند.

درباره‌ی کتاب زمین و خدایان

هایدگر فقط فیلسوفی پیچیده نیست؛ او فیلسوفی با ذهنی سرشار از دغدغه‌های مختلف و حتی متضاد است. او سیر دگردیسی و فرایند رشد فکری خود را چنان سریع طی کرد که وینسنت وایسیناس در این کتاب نگران است که مبادا ما این فیلسوف آلمانی را نیهیلیست، خردگرا، بی‌خدا، زیبایی‌شناسی‌گرا یا متعلق به هر دسته‌بندی دیگری بدانیم. مارتین هایدگر در هیچ‌یک از این دسته‌بندی‌ها نمی‌گنجد و نمی‌توان او را به یکی از کتاب‌ها یا نظریه‌هایش تقلیل داد.

اگر بخواهیم میزان قابل‌درک بودن اندیشه‌های مارتین هایدگر را برای مخاطبانی که خود فیلسوف نیستند، از یک تا ده نمره بدهیم، منصفانه است که نمره‌ای بین 9 تا 10 به این کتاب اختصاص دهیم. دغدغه‌ی اصلی فلسفه‌ی هایدگر، «بودن» است.

او، برخلاف برخی فیلسوفان آلمانی، نمی‌خواهد مسیر سعادت را بیابد؛ مانند هگل به دنبال یافتن کمال انسان نمی‌رود و مانند مارکس در پی تغییر زندگی بشر نیست، بلکه می‌خواهد خود «هستی» و بودن انسان را از محیط زیست او جدا کند و بشر را فارغ از همه‌چیز بررسی کند. وینسنت وایسیناس در کتاب زمین و خدایان می‌کوشد نشان دهد که اندیشه‌های این فیلسوف، کلیتی به‌هم‌پیوسته دارند و فلسفه هایدگر به زبان ساده را شرح دهد.

دازاین در فلسفه هایدگر در کتاب زمین و خدایان

هایدگر نمی‌خواهد ما را صرفاً انسان خطاب کند. او برای بررسی چیستی و ماهیت انسان، از واژه‌ی دازاین استفاده می‌کند؛ زیرا واژه‌ی «انسان» با حجاب‌ها و حائل‌های فلسفی بسیاری همراه شده است و برای بررسی موجودی که فارغ از تمام این برچسب‌های فلسفی باشد، باید به دنبال واژه‌ای تازه باشیم. کتاب زمین و خدایان نشر مرکز تفاوت دازاین را با سایر موجودات شرح می‌دهد. دازاین تنها موجودی است که درباره‌ی هستی می‌اندیشد و بودن خود را به چالش می‌کشد.

مارتین هایدگر اعتقاد داشت انسان فراموش کرده است که چرا به دنیا آمده و به چه دلیل زندگی می‌کند. او تنها راه کشف هستی را شناخت موجودی می‌داند که قدرت پرسشگری درباره‌ی هستی را دارد؛ موجودی که چیزی نیست جز دازاین. او دازاین را موجودی می‌داند که همواره در ارتباط است؛ ارتباط با خود، با طبیعت و با دیگری.

دازاین ویژگی‌های مشخصی دارد که یکی از آن‌ها پرتاب‌شدگی است. هیچ فردی خود نخواسته است به دنیا بیاید و این به‌دنیا‌آمدن، وضعیتی است که دازاین در شکل‌گیری آن نقشی نداشته است. مرگ یکی از ویژگی‌های قطعی دازاین است. کتاب زمین و خدایان ما را با ارتباط مرگ و دازاین و نیز یکی دیگر از ویژگی‌های او، یعنی «گم‌شدگی در زندگی روزمره»، آشنا می‌کند.

هستی‌شناسی هایدگر؛ راه یافتن حقیقت

مقصر پیدا شد: فلسفه؛ همان دانشی که موجب شده است موجودیت را با «بودن» اشتباه بگیریم. از نظر مارتین هایدگر، این دو مفهوم با یکدیگر تفاوت دارند، اما در تاریخ فلسفه، پس از سقراط و ارسطو، به‌اشتباه یکی تلقی شده‌اند و همین مسئله به فراموشی هستی انجامیده است.

مارتین هایدگر معتقد است دلیل این اتفاق چیزی نیست جز ماهیت خود هستی. هستی مانند صدای دریاست که پس از مدتی مجاورت با آن، دیگر صدایش را نمی‌شنویم. کتاب زمین و خدایان با ترجمه‌ی علیرضا میرزایی به ما نشان می‌دهد که برای رسیدن به ماهیت هستی، باید ابتدا مفهوم دازاین را واسازی کنیم و دوباره به بررسی آن بپردازیم. همچنین باید با نقد روندی که فلسفه تاکنون طی کرده است، مفاهیم نادرست و خطاهای تاریخی فلسفه را کنار بگذاریم.

روایت فلسفی وینسنت وایسیناس از نگاه هایدگر به جهان

مارتین هایدگر زمین را همچون رازی ناشناخته می‌دانست؛ رازی که جهان می‌کوشد بر آن نور بتاباند و آن را کشف کند، اما همواره در این راه ناکام می‌ماند. کتاب زمین و خدایان اثر وینسنت وایسیناس، جایگاه حقیقتی را که طبیعتی زنده و محل روییدن و احیای حیات است، با نگاه استعماری انسان مدرن به طبیعت مقایسه می‌کند.

یکی دیگر از پرسش‌های انسان این است که جهان چیست؟ مارتین هایدگر جهان را همچون نوری می‌داند که بر مجموعه‌ای از چیزهای موجود تابیده می‌شود. هر آنچه در طبیعت و مدرنیته و... وجود دارد، بدون نور جهان قابل‌رؤیت نیست و انسان تنها موجودی است که این اتاق را می‌شناسد و می‌تواند در آن زندگی کند. با خرید کتاب زمین و خدایان اثر وینسنت وایسیناس، با یکی از ساده‌ترین شیوه‌های شرح فلسفه‌ی مارتین هایدگر آشنا می‌شوید و نگاه تازه‌ای به مفهوم هستی و جهان پیدا می‌کنید.

کتاب زمین و خدایان برای شما مناسب است اگر

• به فلسفه‌ی غرب و کتاب‌های فلسفه قاره‌ای علاقه دارید و می‌خواهید با مفهوم فلسفه هستی‌شناسی از طریق کتاب‌های مارتین هایدگر آشنا شوید.
• می‌خواهید با زبانی نه‌چندان دشوار و قابل‌درک، با اندیشه‌های فلسفی مارتین هایدگر آشنا شوید و ارتباط نظریات گوناگون او با یکدیگر را درک کنید.

در بخشی از کتاب زمین و خدایان: درآمدی بر فلسفه مارتین هایدگر می‌خوانیم

برای ارسطو ماده‌ی اولی (اولیه) موجودیت ندارد. آنچه موجودیت دارد جرم منحصربه‌فردی است متشکل از همه‌ی ماده‌های ثانویه ماده‌هایی که تا حد معینی صورت می‌پذیرند و بالفعل می‌شوند. این ماده‌های ثانویه را می‌توان به کار گرفت و شکل‌ داد و دوباره در صورت چیزی دیگر فعلیت بخشید. فوسیس برای نخستین یونانیان پدیداری پویا بود؛ خودِ پویایی بود. فوسیس چیزی بود که دائماً خود را در صورت‌های گوناگون عرضه می‌کرد و هرچیزی در آن آغازیدن می‌گرفت و اتمام می‌یافت. مسئله‌ی زمین برای هایدگر هیچ کاری با ماده ندارد، چراکه اساساً اولیا تر از اصلی بالقوه در نظر گرفته می‌شود. می‌شود آن را هم‌سطح با معنای فوسیس برای نخستین یونانیان تصور کرد.

به‌زعم هایدگر یاری‌جستن از نوع فهم علومی مانند فیزیک و شیمی مدرن از جهان فیزیکی هم برای ورود به مسئله‌ی زمین نمی‌تواند راه‌گشا باشد، چراکه این علوم به بررسی ابژه‌ها یا به عبارتی گروه‌های خاصی از ابژه‌ها می‌پردازند که زمین در معنای هایدگری پیش‌فرض لازم آنهاست. زمین برای هایدگر در سطحی بالاتر، فراتر از سطح هستیدگان یا ابژه‌ها قرار دارد و خود متعلق به‌مراتب هستی است، درست مانند دازاین یا جهان.

پدیده‌ی فوسیس برای یونانیانِ نخستین درکل تاریخ فلسفه تنها جایی است که مسئله‌ی زمین هایدگری را می‌توان از منظری تاریخی بدان ربط داد. در کنار جهان فلسفی یونانیان اولیه، منبعی دیگر هرچند غیرفلسفی که با دیدگاه هایدگر درباره‌ی زمین قرابت دارد و خود او را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار داده، می‌شود ذکر کرد. و آن سروده‌های فردریش هولدرلین است.