بله
جیمز موریه در کتاب سرگذشت حاجی بابای اصفهانی زندگانی جوانی در اصفهان را شرح می‌دهد که به دربار قاجار راه پیدا می‌کند. این کتاب با ترجمه‌ی میرزا حبیب اصفهانی و ویرایش جعفر مدرس صادقی، آینه‌ی اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران در اوایل قرن نوزدهم میلادی است و به سبب ترجمه‌ی آزاد از متن اصلی اثری ویژه در ادبیات فارسی محسوب می‌شود.
درباره‌ی کتاب سرگذشت حاجی بابای اصفهانی
کتاب سرگذشت حاجی بابای اصفهانی اثری منحصربه‌فرد از جیمز موریه است. میرزا حبیب اصفهانی، این کتاب را با ترکیب کردن دانش زبانی فارسی و با ذوق شخصی خود ترجمه کرده است. برگردان این اثر به فارسی نخستین بار در سال 1905 میلادی در کلکته چاپ شد، اما آن نسخه از روی دست‌نوشته‌ی شیخ احمد روحی کرمانی بود. نسخه‌ای که ما از آن صحبت می‌کنیم، از روی دست‌نوشته‌ی میرزا حبیب اصفهانی به همت نشر مرکز برای اولین بار چاپ شده است.
جیمز موریه مدعی است که سرگذشت حاجی بابا اصفهانی را از روی زندگی‌نامه‌ی شخصیتی واقعی در ایران نوشته است، اما دقیقاً این‌طور نیست؛ اگرچه امکان دارد که جوانک این کتاب وجود خارجی داشته باشد اما نویسنده به‌طور قطع از قوه‌ی تخیل و داستان‌پردازی خود در خلق این اثر بهره برده است.
داستان سرگذشت حاجی بابای اصفهانی قصه‌ی جوانی از اهالی اصفهان است که برای کار به خدمت تاجری ترک درمی‌آید و در ادامه‌ی داستان هم به دربار قاجار راه پیدا می‌کند. اتفاقات این رمان تاریخی بستر انتقاد از جامعه‌ی ایران عصر قاجار می‌شود و از فساد اداری آن زمان و شرایط اجتماعی این دوره‌ی خاص تاریخ ایران گزارش می‌دهد. اهمیت این کتاب از جهت تاریخ اجتماعی ایران و آشنایی با عادات ایرانیان در زمانه‌ی قاجار بی‌بدیل است و نمونه‌ای عالی برای بررسی شرایط جامعه‌ی صد و پنجاه سال پیش است.
نکته‌ی دیگری که نمی‌توان از آن گذشت نثر میرزا حبیب اصفهانی است، که مشخصاً پا را از ترجمه فراتر گذاشته و ممکن است شک کنید که کتاب سرگذشت حاجی بابای اصفهانی اثر کیست، اما گذشته از آن سعی آگاهانه‌ی او برای فاصله گرفتن از تکلف‌های زبان فارسی در آن دوره ستودنی است و حاصل آن متنی روان را به وجود آورده که خواننده‌ی امروزی برای پیشروی در آن نیازی به متخصص بودن در ادبیات ندارد.
ترجمه‌ی سرگذشت حاجی بابای اصفهانی؛ آغاز تحول نثر فارسی
ترجمه‌ی کتاب سرگذشت حاجی بابای اصفهانی در دنیای ادبیات اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چون در کنار آثار دیگر و البته با قوت گرفتن نهضت ترجمه، یکی از آثار موثر در شکل‌گیری رمان فارسی به‌عنوان یک ژانر خاص بود و به تشکیل اساس‌های نثر معاصر فارسی منجر شده است. اشاره به این نکته هم لازم است که ترجمه‌ی این اثر در فضایی وارد ادبیات فارسی شد که روشنفکران ایرانی به‌شدت درگیر مسائلی مثل عقب‌ماندگی، اصلاح اجتماعی و نقد ساختار سیاسی و اجتماعی بودند.
مترجم این کتاب، در اثری که ارائه می‌دهد، در بعضی بخش‌ها با توجه به دغدغه‌های سیاسی و اجتماعی زمان خودش تغییراتی ایجاد کرده و به همین علت که گفته می‌شود ترجمه‌ی میرزا حبیب اصفهانی درواقع بازآفرینی متنی است که جیمز موریه‌ی انگلیسی آن را نوشته است.
خرید کتاب سرگذشت حاجی بابای اصفهانی، ویراسته‌ی جعفر مدرس صادقی، برای علاقه‌مندان به نثر معاصر فارسی و دانشجویان ادبیات فارسی قطعاً انتخاب خوبی خواهد بود. همچنین برای کسانی که دغدغه‌هایی از جنس تاریخ معاصر دارند و دوست دارند این دوره از تاریخ ایران را دقیق‌تر درک کنند، این کتاب می‌تواند جذابیت‌های فراوانی داشته باشد.
کتاب سرگذشت حاجی بابای اصفهانی برای شما مناسب است اگر
- دانشجوی ادبیات هستید و از درس نثر معاصر فارسی لذت می‌برید.
- پژوهشگر تاریخ یا مطالعات اجتماعی هستید.
- دوست دارید عصر قاجار را با خواندن متنی از دل آن دوره بهتر مطالعه کنید.
در بخشی از کتاب سرگذشت حاجی بابای اصفهانی می‌خوانیم
ناگاه، قاصدی خبر آورد که «بازیگران، پیش از ورود شاه، در قصر سلیمانیه حاضر شوند!» این قصر، چنان‌چه گفتم، در نه فرسنگی تهران، در کنار رود کرج واقع است.
از این خبر یاد فراموش‌شده‌ی زینبم نو شد. هندوستان به یاد فیل افتاد. از اول آشنایی تا آن‌گاه، یعنی از هفت ماه باز، همه را با مردمان دل‌سنگ و بی‌مروت و فراموش‌ساز مهربانی و مودت به سر می‌بردم، اما از یاد آن کار هولناک و هراس‌آمیز که سبب آن خودم بودم، دود از نهادم برمی‌آمد و با خود می‌گفتم اگر ترسم را واقعیتی‌ست، موعد ظهور آن شده است، در سلیمانیه بوی آن بلند می‌شود.
