کتاب عجایب نامه اثر محمدابن محمود همدانی از نشر مرکز

کتاب عجایب نامه جام گیتی‌نمای محمدابن محمود همدانی است که جعفر مدرس صادقی آن را بر اساس نسخ خطی معتبر ویرایش کرده است. روانی و سادگی این متن باقی‌مانده از قرن ششم هجری نمایان‌گر نثر مرسل ادبیات فارسی است که خواندن چنین اثری را برای تمامی علاقه‌مندان ادبیات فارسی، متخصص و غیرمتخصص، لذت‌بخش کرده است.

درباره‌ی کتاب عجایب نامه

در میان متون کهن ادبیات فارسی، آثار داستانی و تاریخی بسیاری وجود دارند که هم به‌لحاظ متن‌شناسی ارزشمندند و هم برای کسب لذت ادبی کسانی که از سر عشق به ادبیات خواننده‌ی چنین آثاری‌اند. عجایب نامه اثر محمدابن محمود همدانی با ویرایش جعفر مدرس صادقی (Jafar Modarres Sadeghi) هم از همین دسته آثار است، اما خود را در حیطه‌ی جغرافیا قرار می‌دهد.

عجایب نامه، «عجایب المخلوقات و غرائب الموجودات»، «جام گیتی‌نما»، «کتاب عجایب خلقت» همه نام همین کتابی‌اند که خود را بر صفت آینه‌ای می‌داند که جمله‌ی عجایب عالم را به خواننده‌اش می‌نمایاند. آینه‌ی محمدابن محمود همدانی شبیه است به جام جمشید جم. نقشه‌ی عالم را بر آن کشیده‌اند و از هرچه در هر کجای عالم اتفاق می‌افتد خبر می‌دهد. قهرمان داستانش هم اسکندر رومی، همان اسکندر اسکندرنامه، است.

عجایب نامه‌ی محمدابن محمود همدانی را نباید با کتاب عجایب المخلوقات زکریای قزوینی اشتباه گرفت که یک قرن پس از این کتاب نوشته شد و شهرت بیشتری هم کسب کرد. عجایب نامه‌ی ما غنی‌تر و جامع‌تر است و مطالب آن با گذر از ذهن خیال‌پرداز نویسنده رنگ خلاقیت به خود گرفته‌اند.

دنیای عجایب نامه، تلفیق دانش و خیال

دنیایی که در عجایب نامه گرفتارش می‌شویم، عظیم‌تر و مرموزتر از دنیای ماست. محمدابن محمود همدانی خواسته تمام معلومات روزگارش درباره‌ی آسمان و زمین و دریاها و کوه‌ها و رودها و چارپایان و موجودات دیگر را در یک کتاب بگنجاند. او جز اینکه از دیده‌ها، خوانده‌ها و شنیده‌های خود بهره می‌گیرد، گاه برای تمام کردن داستان‌های ناتمامش دست‌به‌دامان خیال‌پردازی می‌شود.

متن کتاب عجایب المخلوقات و غرائب الموجودات 800 سال پیش از ما نوشته شده است. اما کافی است چند سطر از آن را بخوانید. مثل آثاری که از قرن چهارم و پنجم باقی مانده است، این اثر هم به‌راحتی قابل‌خواندن و فهمیدن است و در آن خبری از نثر مصنوع نیست.

در حین خواندن متن عجایب نامه یا عجایب المخلوقات محمدابن محمود همدانی، بهت و حیرت بیشترین چیزی است که احساس خواهید کرد. با توجه به مطالب عجیب و باورنکردنی کتاب، احتمالاً این همان چیزی است که محمود همدانی می‌خواسته که به نام طوسی هم شناخته می‌شود.

شکوه ادبیات فارسی در مجموعه‌ی بازخوانی متون نشر مرکز

عجایب نامه یکی از کتاب‌های مجموعه‌ی بازخوانی متون نشر مرکز است که در هر کدام از آن‌ها یکی از متون برجسته و ارزشمند نثر فارسی از روی نسخه‌های معتبر به کوشش اساتید اهل فن و متخصص در ادبیات جمع‌آوری شده است.

در صفحات پایانی کتاب عجایب نامه که با نام عجایب المخلوقات طوسی هم آن را می‌شناسند، واژه‌نامه برای استفاده‌ی عموم خوانندگان و نیز دانشجویان ادبیات فارسی آمده است و بخش نام‌نامه هم به کتاب اضافه شده است تا محققان و پژوهشگران حوزه‌ی ادبیات فارسی، تاریخ و جغرافیا بتوانند از آن بهره ببرند.

کار مهم ویراستار ارزنده‌ی کتاب قابل‌ستایش است. شاید جعفر مدرس صادقی نویسنده را بیشتر بشناسید، اما اینجا با روحیه‌ی پژوهشگری او در ادبیات روبروییم. او این متن کهن را برای خوانندگان امروزی پیراسته، بدون آن که دخل و تصرفی در سبک اصلی نویسنده داشته باشد. او با زدودن آثار سهل‌انگاری‌های کاتبان نسخ خطی و اعمال سلیقه‌هایشان متنی را در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد که با وجود راه هشتصدساله‌ای که آمده، همچنان تازه و خواندنی است.

علاقه‌مندان به ادبیات فارسی، اگر در این زمینه کارشناس نباشند، در خواندن بعضی از متون کهن با تصحیح‌های مختلف، به علت رسم‌الخط متفاوت، نقطه‌گذاری‌ها و... دچار مشکل می‌شوند یا با سرعت کمتری پیش می‌روند. این نسخه از عجایب نامه که به اهتمام نشر مرکز چاپ شده است، این مسئله را هم برای این دسته از خوانندگان حل کرده می‌کند.

چه دانشجوی ادبیات در مقاطع مختلف باشید، چه دوست‌دار ادب کهن فارسی، خرید کتاب عجایب نامه اثر محمدابن محمود همدانی با ویرایش جعفر مدرس صادقی و خواندن متن دلنشین و رسای آن می‌تواند برای شما پیشنهاد خیلی خوبی باشد.

کتاب عجایب نامه برای شما مناسب است اگر

• دانشجوی ادبیات فارسی هستید و درحال پژوهش در متون ادبی قرن ششم هستید.
• از خواندن آثار کهن ادبیات فارسی که با نثری روان و قابل‌فهم نوشته شده‌اند لذت می‌برید.
• پژوهشگر تاریخ یا علاقه‌مند به آن هستید.

در بخشی از کتاب عجایب نامه: عجایب المخلوقات و غرائب الموجودات می‌خوانیم

بدان که حکما گویند در ماهیت آسمان و کس نداند که چیست. اگر فلک از آب بودی، قصد کردی به زیر، اگر از باد بودی، به هوا درآمیختی، اگر از خاک بودی، قصد خاک کردی، اگر از آتش بودی، همرنگ آفتاب بودی. پس علم آن آفریدگار داند که چیست. و گویند که فلک عنصر خامس است و کوچک‌ترین فلک‌ها فلک قمر است که به ما نزدیک‌تر است، دوم فلک عطارد، سیم فلک زهره، چهارم فلک آفتاب، پنجم فلک مریخ، ششم فلک مشتری، هفتم فلک زحل. و بالای این‌همه، فلک‌البروج است که دیگر کواکب ثابته بر آنند. و جز این هفت ستاره، رونده نیست.