بله
کتاب درام اثری است که با استفاده از تحلیل زبانی و نقد ساختاری می‌کوشد تا معنای ادبیات دراماتیک و کارکرد اصیل ژانر درام را در ذهن مخاطب روشن کند. س و داوسن به‌عنوان نویسنده در این اثر با رویکرد تحلیلی و نقد مدرن مفاهیمی چون عمل دراماتیک، موقعیت دراماتیک، زبان موقعیت‌ساز و درام و داستان را مورد بررسی قرار داده تا بتواند تعریفی از این گونه ادبی را به‌عنوان یک هنر قائم به ذات مشخص کند.
درباره‌ی کتاب درام
کشف دوباره‌ی جادوی درام؛ س و داوسن کتاب درام را متناسب با زمانه‌ای خلق کرده است که در آن استفاده از تصویر و رسانه رفته‌رفته اوج می‌گیرد و گفتگو درباره‌ی هنر نمایش و ادبیات دراماتیک به بحث‌های سطحی در مورد شخصیت‌پردازی‌های کلیشه‌ای یا اجراهای پر زرق‌وبرق تقلیل پیدا کرده است.
او در کتاب درام، مخاطب خود را به سفری شگفت‌انگیز دعوت می‌کند که به ریشه‌ها و شالوده‌های اصلی این گونه‌ی ادبی می‌رسد. رویکرد تحلیلی و دقیق نویسنده در این اثر آن‌گونه است که نگاه سنتی به درام را به چالش می‌کشد و به این سوال اصلی پاسخ می‌دهد که متن نمایشی، متنی ناقص است یا می‌تواند گونه‌ای مستقل و کامل از متنی ادبی باشد؟
نگاه کلاسیک و قدیمی به درام همواره سعی می‌کرد که ارزش متن نمایشی را تنها در سایه‌ی اجراهای تجسم‌یافته بر روی صحنه به رسمیت بشناسد؛ اما س و داوسن در کتاب درام نشان می‌دهد که ساختار درونی زبان دراماتیک این قابلیت را دارد که بدون وابستگی به عوامل صحنه، به طور قائم به ذات جهانی از معنا را در ذهن مخاطب بنا کند؛ بنابراین، می‌توان این‌طور نتیجه گرفت که متن نمایشی قالبی مستقل در ادبیات است که ظرفیت‌های منحصربه‌فردی را خلق می‌کند.
درام بازتولید واقعیت است؟
یکی دیگر از باورهای سنتی که در کتاب درام به‌نقد کشیده می‌شود، این تصور است که هدف از درام، تقلید از واقعیت و خلق دوباره‌ی توهمی از واقعیت است. نویسنده نشان می‌دهد که جهان درام، اگرچه شبیه به واقعیت؛ اما در اصل جهانی مستقل است که از طریق عرف‌های نمایشی و توانمندی‌های زبان بنا می‌شود.
بر اساس تحلیل‌های س و داوسن، پیوند نمایش - امر واقع، پیوندی استعاری است که در آن تماشاگر مشارکتی فعال در رمزگشایی معنا دارد. براین‌اساس، وقتی درام از زیر بار بازنمایی وفادارانه و رئالیستی رها می‌شود، به صحنه این امکان داده می‌شود تا مفاهیمی که در چارچوب واقعیتِ روزمره نمی‌گنجند را روایت کند.
وقتی زبان دراماتیک سخن می‌گوید
نویسنده در بخش‌های تحلیلی کتاب درام، تفاوت ماهوی «زبان دراماتیک» با سایر قالب‌های ادبی مانند شعر روایی یا داستان‌نویسی را مورد بررسی قرار داده است. به باور س و داوسن، زبان درام فقط گزارش یا توصیفی از یک رویداد / حس انتزاعی نیست؛ بلکه زبانی ملموس، زنده و موقعیت‌ساز است. کلمات درام این قدرت را دارند که صحنه را بازآفرینی کنند، مرزهای جهان‌نمایش را پیش ببرند و چگونگی کنش‌ها را تعیین کنند.
برخلاف ادبیات داستانی که رویدادها را از نظرگاه یک راوی منتقل می‌کند، درام زبان را به مثابهٔ خودِ عمل به کار می‌گیرد. در این تعریف از کتاب درام، هر دیالوگ و هر تعامل زبانی، بلافاصله، موقعیتی را خلق می‌کند تا تعادلِ پیشین را برهم زند و شخصیت‌ها را در بستری تازه از تصمیم‌گیری و واکنش قرار دهد. این رویکرد است که معنای زبان دراماتیک را شکل می‌دهد و تفاوت‌های آن را با قالب‌های دیگر مشخص می‌کند.
سوخت موتور درام چیست؟
س و داوسن در کتاب درام، عمل دراماتیک و طعن دراماتیک را در فصلی جداگانه به‌عنوان شیوه‌های جذابیت و ایجاد تعلیق در ذهن تماشاگر معرفی کرده است. او در این بخش نشان می‌دهد که مفهوم «تنش» نه صرفا با جنجال‌های بیرونی که با مواجهه‌ی خواستن‌ها و نشدن‌ها شکل می‌گیرد.
نویسند در جایی دیگر از کتاب درام به مفهوم طعن دراماتیک یا آیرونی نمایشی می‌پردازد و نسبت آن را با میزان جذابیت روایت مشخص می‌کند. در تعریف ساده، طعن دراماتیک فاصله‌ای است میان آنچه بیننده می‌داند و آنچه شخصیت از آن بی‌خبر است. این صنعت ادبی، ابزاری را به نویسنده می‌دهد تا مشارکت مخاطب را در پیشبرد روایت به حداکثر برساند.
تولد شخصیت دراماتیک در متن
بسیاری از تحلیل‌های عامه‌پسند، شخصیت داستانی را مانند انسانی واقعی و خارج از متن می‌پندارند، اما کتاب درام ثابت می‌کند که شخصیت دراماتیک وجودی مستقل از متن ندارد. در این تعریف، شخصیت زاییدهٔ زبان و عمل درام است؛ عنصری ساختاری که بدون شبکه‌ی ارتباطی با کل نمایشنامه، معنای خود را از دست می‌دهد.
این واکاوی عمیق کتاب درام است که ما را از نگاه زرد و ساده‌انگارانه به مفهوم شخصیت نجات می‌دهد و به سمت شبکه‌ای درهم‌تنیده از روابط متنی سوق می‌دهد. توجه به این موضوع باعث خواهد شد که مخاطب قدرت تشخیص شخصیت‌های ضعیف، ایستا و منفعل نمایشی را درک کند و ملاکی برای ساخت یک کاراکتر پویای دراماتیک پیدا کند.
این اثر در مجموعه‌ی مکتب‌ها، سبک‌ها و اصطلاح‌های ادبی و هنری نشر مرکز به چاپ رسیده، و توسط فیروزه مهاجر به فارسی برگردانده شده است. با خرید کتاب درام، تعریفی تازه از این گونه‌ی ادبی را مطالعه خواهید کرد.
کتاب درام برای شما مناسب است اگر
- با کتاب‌های فیروزه مهاجر آشنا هستید و به قلم شیوای او علاقه دارید.
- دانشجوی ادبیات، سینما یا تئاتر هستید و به مباحث نظریه ادبی یا نقد ادبی علاقه‌مند هستید.
- می‌خواهید بدانید که دراماتیک چیست و چگونه می‌توان اثری دراماتیک را خلق کرد.
در بخشی از کتاب درام می‌خوانیم
درام‌نویس حد و حدود جهانی را که نمایشنامه در آن مسکن خواهد گزید معلوم می‌کند. او، درعین‌حال، با آفریدن موقعیتی که به‌خودی‌خود جذاب است، و توقع موقعیت‌های دیگری را که ممکن است از آن سر بر آورند بر می‌انگیزد، توجه ما را جلب می‌کند؛ بنابراین، در صحنه آغازین کیمیاگر، توجه ما به دعوایی جلب می‌شود که موقعیت در طول آن، به طور کاملاً طبیعی، خود را تعریف می‌کند. ما از توقعات کوتاه‌مدت و بلندمدت آگاه می‌شویم؛ کنجکاویم که بدانیم این سه که وقت دعوا می‌توانند این‌طور شر بپا کنند، چطور می‌توانند نیرو و قدرت سخنوری مسلم خود را صرف همکاری کنند، ضمناً درعین‌حال در این فکریم که چقدر طول خواهد کشید تا عدم توافق مجدداً بالا گیرد، همسایه‌ها شروع کنند به شک‌بردن درباره آنچه در شرف وقوع است، یا ارباب از ییلاق برگردد. همه موقعیت‌های دراماتیک این ظرفیت را دارند، هرچند که اگر "در فکر بودن" را به‌کلی جدا از درگیرشدن با آنچه در لحظه رخ می‌دهد تصور کنیم، گفتن اینکه "در این فکریم" گمراه‌کننده خواهد بود. ما درباره عمل فکر نمی‌کنیم، به درون آن کشانده می‌شویم (وارد آن می‌شویم)، ازاین‌رو درک ما از آنچه در شرف روی‌دادن است در واقع از درک ما از آنچه اتفاق خواهد افتاد یا ممکن است اتفاق بیفتد جدایی‌ناپذیر است.
این باعث می‌شود که میان یک‌لحظه مشخص و پیامد هنوز تحقق‌نیافته آن تنشی خاص، "فرم در تعلیق"، یا توهم اساسی دراماتیک ایجاد شود. در هر نمایشنامه‌ای این توهم درباره آینده‌ای قابل‌تصور ایجاد می‌شود... آینده همین حالا هم یک موجود است، هرچند فعلاً در شکل جنینی.
