کتاب پرنده من اثر فریبا وفی؛ برنده جایزه بهترین رمان سال

کتاب پرنده من اثر فریبا وفی یک رمان اجتماعی ایرانی است که ما را به زندگی یک زن خانه‌دار می‌برد؛ زنی که همیشه تابع بوده و هیچ‌وقت با تصمیمات همسرش مخالفت نکرده است؛ اما حالا برخلاف همسرش که هدفی جز مهاجرت ندارد، نمی‌خواهد به کانادا مهاجرت کند. او عاشق خانه و زندگی خود است و باید برای نخستین بار در زندگی خود، برای خواسته‌اش بجنگد و ایستادگی کند.

درباره‌ی کتاب پرنده من

امیر می‌خواهد برود. او تصمیم خود را گرفته و هیچ‌چیز نمی‌تواند او را از زندگی رویایی‌اش در قاره‌ای دیگر منصرف کند. امیر هیچ راه نجاتی برای خود نمی‌بیند جز مهاجرت کردن و نمی‌گذارد هیچ‌چیز در برابر پیشرفت و زندگی آینده‌ی او بایستد؛ حتی همسرش. راوی کتاب پرنده من (My Bird) اثر فریبا وفی (Fariba Vafi) زنی خانه‌دار است و برخلاف امیر نمی‌خواهد از ایران برود. او تازه در خانه‌ی جدیدشان احساس آرامش و تعلق می‌کند و برایش ساده نیست که دوباره سرگردان و بی‌پناه شود.

رمان پرنده من روایت‌گر یک دوراهی است که اگر امیر و همسرش به سوی یک مسیر حرکت نکنند و هر کدام به سمت و سوی دلخواه خود بروند، زندگی مشترک آن‌ها فرو می‌پاشد؛ اما این تنها چالش و معضلی نیست که فریبا وفی ما را با نظاره‌ی آن دعوت می‌کند. کودکی شخصیت اصلی این رمان، بیماری همیشگی پدر و شخصیت ضعیف و ناتوان مادرش، او را به زنی دنباله‌رو و همیشه تسلیم تبدیل کرده است، اما او دیگر نمی‌خواهد و نمی‌تواند در این نقش باقی بماند. او می‌خواهد فریاد بزند و برای یک بار هم که شده، حق خود را از زندگی طلب کند.

رمان پرنده من فریبا وفی؛ روایتگر رنج زنان

او امیر را دوست دارد. فرزندانش شادی و شاهین را هم بسیار دوست دارد، اما دیگر نمی‌تواند دوست داشتن فرد دیگری را به خواسته و انتخاب خود ترجیح دهد. او هنوز نتوانسته به ذهنش نظم دهد و میان زندگی گذشته‌ی خود و آینده، خط مشخصی برقرار کند. نویسنده‌ی کتاب پرنده من زمان را به عقب و جلو می‌برد و ما را در خاطرات کودکی، خواب‌های او و زندگی فعلی شخصیت اول این داستان اجتماعی سرگردان می‌کند.

راوی رمان پرنده من هنوز از زیرزمین می‌ترسد زیرا در بیماری پدر و ناتوانی مادر، خاله‌ی پرخاشگر و کنترل‌گرش از او مراقبت می‌کرد؛ از همان زمان یاد گرفت در برابر ظلم و تحقیر سکوت کند و این عادت را تا همین امروز ادامه داده است. حالا امیر به شخصیت کنترل‌گر زندگی این زن تبدیل شده و در برابر مخالفت همسرش با مهاجرت می‌گوید: «وقتی من رفتم توام مجبوری بیای.»

مهاجرت و بحران هویت در کتاب پرنده من

رمان پرنده من اثر فریبا وفی ما را با شخصیت دیگری به نام مهین نیز آشنا می‌کند. او خواهرِ راوی است و سال‌هاست که در آمریکا سکونت دارد. گاهی اوقات برای خواهرش از خود و شوهر آمریکایی‌اش عکس می‌فرستد و در هر عکس، غریبه‌تر به‌نظر می‌رسد. شخصیت مهین و حس خودبیگانگی او یکی از دلایل مخالفت راوی با مهاجرت است. کتاب پرنده من انتشارات مرکز صحنه‌های فروپاشی یک زندگی مشترک شخصیت زنی در حال رشد و دگرگونی را با جزئیات توصیف می‌کند.

حضور راوی داستان پرنده من فریبا وفی در زندگی خود با امیر همچون حضورش در خانه‌ی خاله‌اش است. او دیده نمی‌شود و کسی حرف‌هایش را درک نمی‌کند. این زن هنوز از خود و از تغییری واهمه دارد. دوست ندارد نخستین خانه‌ی مشترکش با امیر را بفروشند اما امیر حتی نظر همسرش را هم نمی‌پرسد و برای فروش خانه مشتری می‌آورد. راوی که تا انتهای رمان فریبا وفی نام او را نمی‌دانیم، پایان زندگی‌اش با امیر را پذیرفته اما چیزی که مهم‌تر از این زندگی است، آینده‌ی اوست؛ آینده‌ای که او دیگر اجازه نمی‌دهد هیچ‌کس جز خودش برای آن تصمیم بگیرد.

با خرید کتاب پرنده من از فریبا وفی بر سر یک دوراهی قرار می‌گیرید که باید بین ماندن و رفتن یکی را انتخاب کنید. نمی‌دانیم شما کدام مسیر را انتخاب می‌کنید، اما چیزی که مهم است تغییری است که پس از خواندن این رمان در نگاه شما نسبت به زندگی ایجاد می‌شود.

جوایز و افتخارات کتاب پرنده من

• برنده‌ی جایزه سومین دوره جایزه هوشنگ گلشیری در سال 1381
• برنده‌ی جایزه دومین دوره جایزه ادبی یلدا در سال 1381
• برنده‌ی جایزه بهترین رمان سال 1381
• تقدیرشده از سوی بنیاد جایزه ادبی مهرگان در سال 1381
• تقدیرشده از سوی جایزه ادبی اصفهان در سال 1381

نکوداشت‌های کتاب پرنده من اثر فریبا وفی

• شیوه‌ی داستان‌نویسی فریبا وفی مینیمالیستی و نوآورانه است که در راستای تکامل و رشد زبان و ادبیات فارسی گام برمی‌دارد. او خواننده را به جست‌وجو و کشف در رنج‌های روانی شخصیت‌های رمان خود دعوت می‌کند؛ رنج‌هایی که با توصیف‌هایی جذاب و شفاف و گفت‌وگوهایی کوتاه ترسیم شده‌اند. ریتم این داستان تند و پرسرعت است. (نسرین رحیمیه، استاد دانشگاه و مترجم)

رمان پرنده من برای شما مناسب است اگر

• به ادبیات معاصر ایران علاقه‌مندید و می‌خواهید با یک رمان درباره زنان، مهاجرت، تنهایی و پیچیدگی‌های بشر آشنا شوید.
• از خواندن کتاب‌های فریبا وفی و ادبیات زنان لذت می‌برید.
• با چالش‌های مهاجرت و دوراهیِ ماندن یا رفتن درگیر هستید و می‌خواهید این تجربه را در یک کتاب درباره مهاجرت و از خلال زندگی یک شخصیت داستانی دنبال کنید.

در بخشی از کتاب پرنده من می‌خوانیم

فکر کردم سکوت من گذشته دارد. به خاطر آن بارها تشویق شده‌ام. هفت هشت ساله بودم که دانستم هر بچه‌اى آن را ندارد. سکوت من اولین دارایى‌ام به حساب مى‌آمد. یک روز آقاجان مرا به زیرزمین برد و پرسید: «دیروز با خاله‌محبوب کجا رفته بودید؟»

لال شدم نه از سر عقل که از ترس. غریزه‌ام به من گفت سؤالى که در زیرزمین بدون روشن کردن چراغ از آدم بکنند جوابش فاجعه بار مى‌آورد. آقاجان مشکوک نگاهم کرد. هیچ شباهتى به دختربچه آتش‌پاره و آب‌زیرکاه نداشتم و از آن جایى که او در هیچ کارى آدم سمجى نبود خیلى زود ناامید شد و از زیرزمین بیرون رفت. پاداشى که یک ساعت بعد از لحن نرم مادرم گرفتم کلید شدن ساده و بزدلانه دندان‌هایم را به سکوت معنى‌دار و پر از دانایى بدل کرد.

در طول سال‌هایى که بعد از آن آمد، بارها مورد تحسین زن‌هاى خانواده‌مان قرار گرفتم به خاطر تودارى‌ام. به خاطر رازدارى‌ام. خیلى زود فهمیدم که به یک صندوقچه مى‌مانم با درى کیپ و پر از راز.

خاله‌محبوب این را گفت و بعدها از دهان دیگران تکرار شد. اگر رازى فاش مى‌شد اگر چیزى لو مى‌رفت همه نگاه‌ها به طرف مهین برمى‌گشت. من از هر نگاه مشکوکى مصون شده بودم.