بله
کتاب انقلاب آرام ایران به قلم علی میرسپاسی تحولات فرهنگی و سیاسی را که به سقوط خاندان پهلوی منتهی شد، بررسی می‌کند. نویسنده در این کتاب با دیدگاهی نو و عمیق، این انقلاب را نه حادثه‌ای ناگهانی بلکه یک روند تدریجی می‌داند و گفتمان‌های ساده‌سازی شده از این اتفاق را زیر سوال می‌برد. به باور او، تحولی آرام در سطح ایده‌ها و باورهای فرهنگی شکل گرفت که در نهایت مسیر را برای پیروزی انقلاب 1357 هموار کرد.
درباره‌ی کتاب انقلاب آرام ایران
علی میرسپاسی در این کتاب درباره‌ی علل فروپاشی نظام پهلوی، از نو بازاندیشی می‌کند و آن را در مسیر یک روند تدریجی می‌بیند، نه یک رویداد ویژه. این اثر یک متن تاریخ‌محور و تحلیلی است که در آن با نگاهی عمیق و چند لایه از ساده‌سازی اتفاقات منجر به انقلاب پرهیز می‌کند و بر نقش تحولات فکری در دهه‌ی منتهی به سال 1357 تاکید می‌ورزد.
علی میرسپاسی در کتاب انقلاب آرام ایران بر یک مضمون محوری تأکید دارد: نقش تعیین‌کننده‌ی ایدئولوژی و گفتمان در پیامدهای سیاسی. او این انقلاب را بیش از آنکه محصول صِرفِ تحولات سیاسی بداند، پیامد گفتمان فرهنگی جاری در بطن جامعه می‌داند؛ گفتمانی که به تدریج مسیر رسیدن به انقلاب را رقم زد. در واقع او بر این باور است که تحولات عمیق فکری و فرهنگی، پیش از نمود یافتن در میدان سیاست، زیربنای اصلی این دگرگونی بزرگ را بنا کرد.
انقلاب آرام ایران و زمینه‌های سقوط پهلوی
همان‌طور که پیش از این گفته شد کتاب انقلاب آرام ایران در تلاش است تا انقلاب به مثابه‌ی فرآیندی آرام و تدریجی که در طی سال‌ها انباشت در زمینه‌ی تحولات فکری و فرهنگی پیش آمد، فهم شود. به این منظور تحولات فرهنگی و سیاسی ایران در سال‌های منتهی به 1357 بسیار بااهمیت است که نویسنده در این اثر به آن پرداخته است.
علاوه بر این، علی میرسپاسی در این اثر، زمینه‌ها و نیروهایی را که در سقوط خاندان پهلوی اثرگذار بوده، به تفصیل بررسی می‌کند. او با بررسی بحران مشروعیت سیاسی و فرهنگی حکومت نشان می‌دهد که چگونه شکاف میان حکومت و جامعه روزبه‌روز عمیق‌تر شد و مشروعیت رژیم را فرسوده ساخت. نویسنده به نقش روشنفکران و گفتمان‌های انتقادی نیز توجه ویژه‌ای دارد؛ جریانی فکری که با طرح پرسش‌های بنیادین، فضای فکری جامعه را دگرگون کرد.
نویسنده همچنین رابطه‌ی دولت با جامعه و نهادهای مدرن را تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد که نارضایتی‌های اجتماعی و طبقاتی چگونه در کنار تعارض میان مدرنیزاسیون و اقتدار سیاسی، زمینه‌ساز فروپاشی تدریجی نظم پیشین شد.
تناقض در گفتمان‌های غرب‌زدگی و انقلاب آرام ایران
کتاب انقلاب آرام ایران علی میرسپاسی نشان می‌دهد که سال‌ها پیش از وقوع انقلاب اسلامی، نوعی انقلاب آرام در سطح ایدئولوژی، زبان و هویت فرهنگی در جریان بود و این تحولات آرام و تدریجی در نهایت به مقصد انقلاب رسید. به عقیده‌ی نویسنده این اثر، حکومت پهلوی با تناقض در بیان ایدئولوژی غرب‌گرایی و مدرن‌سازی، ناخواسته دشمنان بنیادگرای خود را تقویت و زمینه‌ی بروز و ظهور این انقلاب خاموش را در جامعه مهیا کرد.
نویسنده در این کتاب نشان می‌دهد حکومت پهلوی در مسیر نوسازی کشور دچار یک تناقض بنیادین شد؛ به این صورت که در کنار پیشبرد برنامه‌های مدرن‌سازی و سکولاریسم، گفتمان‌های ضد غربی و اصالت‌گرا را نیز در نهادهای رسمی بازتولید کرد. حاکمیت برای کسب مشروعیت فرهنگی، به مفاهیمی نظیر نقد غرب‌زدگی، هویت بومی و معنویت شرقی متوسل شد تا نشان دهد برنامه‌هایش با سنت‌های ملی در تضاد نیست.
بر اساس تحلیل‌های کتاب انقلاب آرام ایران، در نتیجه‌ی این سیاست متناقض، مفاهیمی که در ابتدا برای کنترل فضا و تثبیت مشروعیت به کار رفته بودند، به ابزاری قدرتمند در دست منتقدان و نیروهای بنیادگرا تبدیل شدند. نفوذ این ایده‌ها در رسانه‌ها، مطبوعات و ساختارهای فرهنگی حکومت، زمینه را برای مشروعیت‌بخشی به صدای مخالفان فراهم کرد. بدین ترتیب، گفتمان بومی‌گرایی و نفی غرب، مشروعیت پروژه‌ی نوسازی را از درون تهی ساخت و به نیروی محرک اصلی در جهت فروپاشی حکومت مبدل شد.
اگر می‌خواهید زمینه‌ی وقوع انقلاب 1357 و سقوط خاندان پهلوی را فارغ از گفتمان‌های رسمی و رایج، از منظری نو بازتعریف کنید و از آن مطلع شوید، خرید کتاب انقلاب آرام ایران و مطالعه‌ی آن را در اولویت قرار دهید. این اثر با ترجمه‌ی محمدرضا بیگدلی و توسط بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.
در نکوداشت کتاب انقلاب آرام ایران
- میرسپاسی فروپاشی نظام پادشاهی پهلوی در جریان انقلاب سال 1979 را ناشی از تنش‌های درونی می‌داند؛ تنش‌هایی که در میان نخبگان فرهنگی و سیاسی ایران شکل گرفت—نخبگانی که در پی تلفیق سنت‌های ایرانی و شیعی و دستیابی به نوعی معنویتِ پالایش‌یافته بودند و هم‌زمان، تصویری از غرب‌گراییِ مادی‌گرایانه و فاسد را رد می‌کردند. مطالعه‌ی این اثر توصیه می‌شود. (دی. ای. مایر. نشریه choice)
کتاب انقلاب آرام ایران برای شما مناسب است اگر
- به تاریخ ایران، به‌ویژه تاریخ دوران معاصر علاقه‌مندید.
- می‌خواهید با تاریخ دوره‌ی پهلوی از منظر جدیدی آشنا شوید.
- کنجکاوید بدانید، که تلاش خاندان پهلوی برای مدرن‌سازی، چگونه عملا زمینه‌های سقوط آن‌ها را فراهم ساخت.
- می‌خواهید بدانید گفتمان‌های فرهنگی و تحولات فکری چگونه بیش از اقدامات سیاسی در وقوع انقلاب ایران نقش ایفا کرده است.
در بخشی از کتاب انقلاب آرام ایران: سقوط حکومت پهلوی می‌خوانیم
بلوری‌ها افرادی فاقد هرگونه اعتقاد (مذهبی) که عامل انسجام جامعه به‌شمار می‌رود به تصویر کشیده شده‌اند، چنان‌که طی گفتگویی میان اهالی، کدخدا می‌گوید: «از دست ما چه کاری ساخته است، این بلوری‌ها دین و ایمان حسابی ندارند، مگه خدا خودش چاره کنه.»[37]
مهاجمان [بلوری‌ها] به گونه‌های مختلف از جمله تهدیدهای همسایگان عرب ایران و تعدی امپریالیسم غربی تعبیر شده است. گاو نیز می‌تواند به مثابه مرکز ثقل اقتصادی زندگی در روستا، تمثیلی از وابستگی ایران به نفت باشد. به‌واسطه این دست نگرش‌ها، «گاو» فیلمی کاملاً سیاسی شناخته شده است.[38] مشد حسن و همسرش بارها و بارها طوری به تصویر کشیده می‌شوند که گویی به افق می‌نگرند. نفیسی این تصاویر را هم نمادی دینی و گویای انتظار و اشتیاق برای معشوق، منجی و مهدی(عج) تعبیر می‌کند که یکی دیگر از مضامین اساسی عرفان، ادبیات و سینمای ایران است.[39]
در این راستا به فیلم «باغ سنگی» (1355) ساخته پرویز کیمیاوی هم می‌توان اشاره کرد. در این فیلم «طنز‌های کنایه‌آمیز» به قصد «تمسخر اقتدار» و نمایش «تضادهای تجددگرایی» مشاهده می‌شود. چوپانی جوان گوسفندهای پیرمردی را با موتورسیکلت حمل می‌کند تا روش سنتی گله‌داری با پای پیاده را نفی کند. شیخی قلوه‌سنگی را از روی درختی می‌دزدد، گویی میوه‌ای را به سرقت می‌برد. درویش خان، قهرمان فیلم، پس از آنکه تکنسین‌های شرکت مخابرات خطوط تلفن را وصل می‌کنند، آن‌ها را قطع می‌کند.[40] درویش‌خان مردی ناشنواست که با خانواده خود در بیابانی دورافتاده زندگی می‌کند. روزی در خواب، معصومی را می‌بیند و با الهام از این رؤیای معنوی، یک باغ سنگی می‌سازد. او سنگ‌ها را مانند برگ از شاخه‌های درخت آویزان می‌کند. باغ او به‌عنوان زیارتگاه مذهبی مورد توجه مردم عادی قرار می‌گیرد و مانند زوارها از آن دیدن می‌کنند.
