کتاب صوتی گفتمان چپ در ایران: دوره قاجار و پهلوی اول

معرفی کتاب صوتی گفتمان چپ در ایران: دوره قاجار و پهلوی اول

احزاب چپ ایرانی از کجا و کی به پا خواستند؟ کتاب صوتی گفتمان چپ در ایران اثر محمدعلی احمدی را با صدای گرم فریاد موسویان و تایماز رضوانی بشنوید و تاریخ معاصر ایران را از نخستین جرقه‌های عدالت‌خواهی دنبال کنید. این کتاب، مسیر پرآشوب چپ ایرانی را ترسیم کرده و تاریخ یک قرن التهاب و آرمان‌خواهی را از دل تبریز مشروطه تا جنگل‌های گیلان، از هیاهوی قفقاز تا سلول‌های سرد زندان قصر، پیش چشمتان زنده می‌کند.

درباره‌ی کتاب صوتی گفتمان چپ در ایران

کتاب صوتی گفتمان چپ در ایران اثر محمدعلی احمدی، روایتی تحلیلی و تاریخ‌مند از یکی از پرتنش‌ترین و در عین حال اثرگذارترین جریان‌های فکری و سیاسی ایران معاصر است؛ جریانی که از دل انقلاب مشروطه سر برآورد، در تبریز و قفقاز شکل گرفت، در نهضت جنگل به اوج رسید، با حزب کمونیست و سیاست‌های شوروی دچار فراز و فرود شد و سرانجام در عصر تقی ارانی و پرونده‌ی پنجاه‌وسه نفر، به نقطه‌ای تراژیک رسید.

تایماز رضوانی و فریاد موسویان، راویان کتاب صوتی گفتمان چپ در ایران نشر صوتی آوانامه، مسیر صد ساله‌ای را روایت می‌کنند که طی آن اندیشه‌های سوسیالیستی، مارکسیستی و کمونیستی در ایران نه تنها به‌عنوان یک ایدئولوژی سیاسی، بلکه به مثابه یک گفتمان فرهنگی و اجتماعی شکل گرفت و دگرگون شد.

خاستگاه سرخ؛ از انجمن تبریز تا رادیکالیسم حزب دموکرات ایران

محمدعلی احمدی روایت خود را از تبریز آغاز می‌کند؛ جایی که انجمن تبریز و شبکه‌های اجتماعیون عامیون نخستین هسته‌های سوسیال دموکراتیک را بنا کردند. او نشان می‌دهد چگونه نفوذ قفقاز، حضور فداییان باکو و تفلیس و فعالیت چهره‌هایی چون حیدرخان عمو اوغلی، ساختارهای مدرن مبارزه‌ی سیاسی را وارد ایران کرد و مفهوم «تشکل» را از سطح انجمن‌های محلی به سطح سازمان‌های انقلابی ارتقا داد.

سپس به حزب دموکراتیک ایران می‌رسیم؛ حزبی که با مرام‌نامه‌ای رادیکال، اصلاحات ارضی، مالیات تصاعدی، حقوق کارگران و جدایی دین از سیاست را مطرح کرد و کوشید ایران را از فئودالیسم به سرمایه‌داری ملی منتقل کند. کتاب گفتمان چپ در ایران انتشارات ققنوس در این بخش، نشان می‌دهد که چگونه حزب چپ در ایران ابتدا در قالب اصلاح‌طلبی ساختاری ظاهر شد و سپس به تدریج به سمت رادیکالیسم انقلابی حرکت کرد.

از انقلاب تا علم؛ گذار چپ ایرانی به عصر تقی ارانی

در ادامه، کتاب به تأثیر انقلاب اکتبر و ظهور حزب کمونیست ایران می‌پردازد. محمدعلی احمدی با دقت توضیح می‌دهد که چگونه نظریه‌ی لنین درباره‌ی «مسئله شرق»، ایران را به نقطه‌ای استراتژیک در نقشه‌ی انقلاب جهانی تبدیل کرد و چرا بلشویک‌ها ایران را «کانال سوئز انقلاب» می‌نامیدند. روایت او از پیوند حزب کمونیست با نهضت جنگل، تضادهای درونی میان میرزا کوچک خان جنگلی، حیدرخان و احسان‌الله خان دوستدار و سپس تغییر سیاست شوروی پس از قرارداد مودت، تصویری روشن از برخورد آرمان‌گرایی ایرانی با واقع‌گرایی دیپلماتیک مسکو ارائه می‌دهد.

شکست جنبش گیلان و نقش سیاست خارجی شوروی در سرنوشت ایران، مبحثی محبوب برای علاقه‌مندان به نهضت جنگل است که در کتاب صوتی گفتمان چپ در ایران با صدای تایماز رضوانی و فریاد موسویان روایت می‌شود. محمدعلی احمدی سپس به عصر تقی ارانی می‌رسد؛ دوره‌ای که در آن مارکسیسم ایرانی از قالب حزبی و انقلابی فاصله گرفت و به یک دستگاه علمی و فلسفی تبدیل شد.

مجله دنیا؛ تولد گفتمان چپ مستقل در ایران

محمدعلی احمدی نشان می‌دهد که چگونه ارانی با انتشار مجله دنیا، ماتریالیسم دیالکتیک را با ناسیونالیسم علمی، نقد سنت، روانشناسی مدرن و حقوق زنان پیوند زد و کوشید مارکسیسمی مستقل از شوروی بنا کند. این بخش از کتاب، تصویری دقیق از تلاش ارانی، برای ایجاد یک گفتمان چپ بومی ارائه می‌دهد؛ گفتمانی که نه تقلیدی بود و نه وابسته، بلکه بر پایه‌ی تحلیل علمی جامعه ایران بنا شده بود.

در پایان کتاب صوتی گفتمان چپ در ایران اثر محمدعلی احمدی، به پرونده‌ی پنجاه‌وسه نفر می‌رسیم. نقطه‌ای که در آن سرکوب پلیسی رضاخان، خیانت‌های درونی و تصفیه‌های استالینیستی به هم گره خوردند. نویسنده با استناد به اسناد تاریخی، نقش عبدالصمد کام‌بخش در لو رفتن تشکیلات، جعل تاریخ بازجویی‌ها و حذف بخش‌هایی از دفاعیات ارانی توسط حزب توده را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه ارانی و حلقه‌ی مستقل او قربانی هم‌زمانی دو قدرت شدند؛ دولت رضاخان و دستگاه استالین.

شکستن تک‌صدایی حزب‌محور چپ ایرانی

تحلیلی که محمدعلی احمدی از پرونده‌ی پنجاه‌وسه نفر ارائه داده، نقطه‌ی پایان این روایت پرتنش است؛ جایی که تاریخ چپ ایرانی از دل آرمان‌خواهی، به تقاطع تلخ سرکوب دولتی و تصفیه‌های ایدئولوژیک می‌رسد و نشان می‌دهد چگونه یک جریان فکری مستقل، در میان دو قدرت گرفتار شد و خاموش گردید. این جمع‌بندی نه فقط شرح یک پرونده‌ی سیاسی، بلکه بازخوانی لحظه‌ای است که گفتمان چپ ایرانی از مرحله‌ی شکل‌گیری و گسترش، وارد دوره‌ی سکوت و انشعاب شد؛ لحظه‌ای که ردّ آن هنوز در حافظه‌ی سیاسی ایران باقی است.

با خرید کتاب صوتی گفتمان چپ در ایران نشر صوتی آوانامه، وارد روایتی می‌شوید که نه فقط تاریخ یک جریان سیاسی، بلکه شروع یک دگرگونی فکری عمیق را پیش رویتان می‌گذارد. تاریخ معاصر ایران پر از کشمکش‌های فکری و جنجال‌های ایدئولوژیک است و این کتاب دقیقاً شما را به همان نقطه‌ای می‌برد که این کشمکش‌ها زاده شدند، رشد کردند و سرنوشت آیندگانشان را تغییر دادند.

کتاب صوتی گفتمان چپ در ایران برای شما مناسب است اگر

• شناخت تحولات گفتمان چپ را ضروری می‌دانید تا بتوانید تاریخ معاصر ایران را نه فقط از زاویه‌ی سیاست رسمی، بلکه از منظر جریان‌های فکری و اجتماعی دنبال کنید.
• مطالعه‌ی تاریخ قاجار و پهلوی اول بخشی از مسیر مطالعاتی شماست و می‌خواهید بدانید چگونه اندیشه‌های آرمان‌گرایانه در این دوره‌ها شکل گرفت و تغییر کرد.
• تحلیل نقش روشنفکران مستقل برایتان اهمیت دارد و می‌خواهید مسیر چهره‌هایی مانند تقی ارانی را در شکل‌گیری مارکسیسم علمی و بومی ایران دنبال کنید.

در بخشی از کتاب صوتی گفتمان چپ در ایران: دوره قاجار و پهلوی اول می‌شنویم

بسیاری از کارگران مشغول در صنایع دستی، یا بیکار شده بودند، یا مجبور به کار با دستمزد بسیار پایین بودند. به طور مثال، کارگران صنعت فرش‌بافی که رونق خوبی هم یافته بود، در شرایط کار نامناسبی مثل پایین بودن دستمزد، ساعات کار زیاد و مناسب نبودن محیط کار به سر می‌بردند. دهقانان و کشاورزان نیز از تغییرات به وجود آمده مصون نماندند. از نیمه‌ی دوم قرن سیزدهم هجری شمسی، نبود اقتدار حکومتِ مرکزی، این اجازه را به خوانین می‌داد تا زمین‌های غیرمزروعیِ دولتی را ضبط کنند. از سوی دیگر، دربار که نیاز فراوان به پول داشت نیز شروع به فروش املاک خالصه‌ی سلطنتی کرد. بدین ترتیب، رفته از میزان املاک خالصه کم و بر میزان املاک خوانین و ملاکین و به طور کلی فئودال‌ها افزوده شد.

فهرست مطالب کتاب صوتی