کتاب شرق مدیترانه

کتاب شرق مدیترانه اثر عبدالرحمن منیف رمانی درباره‌ی اسارت در زندان و پیامدهای آن بر جسم و روان آدمی است. این داستان اجتماعی - سیاسی با محوریت رجب پیش می‌رود؛ مردی که پس از سال‌ها حبس، شکنجه، تحمل بیماری و فشار روحی از زندان آزاد می‌شود، اما آزادی او به معنای پایان رنج نیست. او برای خروج از زندان ناچار شده برگه‌ای را امضا کند و همین امضا به عامل اصلی اضطراب، احساس گناه و فروپاشی درونی او در مسیر قصه بدل می‌شود.

درباره‌ی کتاب شرق مدیترانه

عبدالرحمن منیف (Abdelrahman Munif) در کتاب شرق مدیترانه (East of the Mediterranean)، سرکوب سیاسی را با تمرکز بر زندگی یک زندانی روایت می‌کند. او با توصیف بی‌پرده‌ی وضعیت یک زندانی سیاسی، بدون آنکه مستقیما وارد توضیح درباره‌ی سازوکار حکومت‌های اقتدارگرا شود، نشان می‌دهد که زندان و شکنجه چگونه جسم، روان، روابط و تصور انسان از خودش را ویران می‌کند و کاری می‌کند که جز خاطره و میلی کمرنگ به آمال و احساسات گذشته، اثری از آن‌ها باقی نماند.

رجب، شخصیت اصلی رمان شرق مدیترانه پس از تحمل سال‌ها اسارت و درد، با امضای برگه‌ی تعهدی، باری دیگر قدم در خیابان‌های شهر می‌گذارد. ولی امضای این برگه، او را از درون متلاشی ساخته. از طرفی می‌داند که جسم نحیفش دیگر تحمل شکنجه و زندان را ندارد و از سوی دیگر، به دوستانی فکر می‌کند که هنوز در زندان هستند و روزانه سرکوب‌ها و آزار و اذیت‌های جسمی و روانی را که رجب حسابی با آن‌ها آشناست، همچنان متحمل می‌شوند.

کتاب شرق مدیترانه و روایت سرکوب سیاسی

عبدالرحمن منیف در کتاب شرق مدیترانه سیمای مردی درهم‌شکسته را تصویر می‌کند که پس از آزادی هم، رهایی را تجربه نمی‌کند. عشق سال‌های جوانی‌اش، خسته از انتظار، به خانه‌ی بخت رفته و اکنون رجب، با بدنی آسیب‌دیده و چهره‌ای که تحت محنت و آزار، گویی به صورت غریبه‌ای بدل گشته، به آن زندگی‌ای فکر می‌کند که ناشی از شکنجه، از او سلب شده است و تمامی فرصت‌ها و احساسات پرشوری که می‌توانست روزی تجربه کند از کفش رفته است.

قهرمان این داستان سیاسی، از زندان بیرون آمده، اما ذهنش هنوز درگیر بازجویی، شکنجه، ترس و خاطره‌ی هم‌بندی‌ها گرفتار است. عبدالرحمن منیف با قلم وزینش، با روایت قصه‌ی رجب در کتاب شرق مدیترانه، وضعیت زیست در حکومت استبدادی را تعریف می‌کند؛ وضعیتی که سرکوب و ترس، لزوما به شکل شکنجه و آسیب فیزیکی مستقیم خود را نشان نمی‌دهد و به آرامی با خزیدن در تک‌به‌تک ساحت‌های زیستی و فکری، از درون افراد را می‌خورد و تغییر می‌دهد.

زندگی زیر سایه‌ی ممتد ترس

رجب، قهرمان کتاب شرق مدیترانه، مثل تمام مردمی که ساعتی از عمر خود را زیر سایه‌ی یک حکومت بنیادگرای مستبد گذرانده‌اند، از درون و بیرون کهتر گشته است، از ایدئال‌ها و آرزوهایش دست شسته، از سلامت روان و تنش گذر کرده و صرفا زنده مانده. یک موجودیت توخالی که خود رنجی عمیق‌تر با خود به همراه دارد؛ چراکه رد مبهم گذشته و احتمال یک زندگی متفاوت و روشن، ذهنش را می‌خورد و از درون او را متلاشی و خرد می‌کند.

عبدالرحمن منیف با روایت قصه‌ی رجب، صرفا قصد تعریف روایتی ساده از محنت‌های بی‌پایان یک انسان بخت‌برگشته را ندارد، بلکه به‌واسطه‌ی زندگی این زندانی سیاسی در کتاب شرق مدیترانه، می‌خواهد جامعه و مردمی را برای مخاطب توصیف کند که انگار هرکدام، رجبی دیگرند. هرکدام به‌واسطه‌ی ترس و سرکوب، بخشی از خود را کشته و سرکوب کرده‌اند. سرکوبی که هیچ‌وقت پایانی ندارد و در سایه‌ی اقتدارگرایی تمامیت‌خواه حکومت، روزبه‌روز شدید‌تر می‌شود.

کتاب‌های عبدالرحمن منیف از جمله شناخته‌شده‌ترین آثار ادبیات عرب هستند و هرکدام رنگ‌وبویی کاملا سیاسی دارند. نویسنده در یکایک آن‌ها نوک برنده‌ی قلمش را متوجه ناملایمتی‌ها و ظلمی بی‌پایانی می‌کند که انسان‌ها در وضعیت استبداد متحمل می‌شوند. خرید کتاب شرق مدیترانه از این حیث، شما را درگیر یک داستان سیاسی دردناک از وضعیت یک زندانی سیاسی و جامعه‌ای آسیب‌دیده می‌کند. صادق دارابی این اثر را به فارسی ترجمه کرده و انتشارات افراز آن را به چاپ رسانده است.

کتاب شرق مدیترانه برای شما مناسب است اگر

• به رمان‌های عربی با مضمون سیاسی و اجتماعی علاقه دارید.
• به قصه‌هایی درباره‌ی زندان، شکنجه، سرکوب و تاثیر آن‌ها بر روان انسان علاقه دارید.
• دنبال رمانی هستید که سیاست را از مسیر تجربه‌ی فردی و درونی شخصیت نشان دهد.
• قصد مطالعه‌ی یک رمان اجتماعی درگیر کننده را دارید.

در بخشی از کتاب شرق مدیترانه می‌خوانیم

برقص آشیلوس... برقص. بیشتر برقص. به نهنگی تبدیل شو، نهنگی بزرگ. و از جایت برخیز. و این آدمیزادگان را درهم فرو ریز. و این جسدهای بادکرده و این چهره‌های زشت و ازریخت‌افتاده‌ را که اطرافت یکی‌یکی روی آب بالا آمده‌اند، در خود فرو ببر. این موجودات بدبخت و سرگردان و این خاطرات و این لحظه‌های سکوت را ببلع، آشیلوس. می‌شنوی؟ می‌شنوی چه می‌گویم؟ مبادا به حرف‌هایم گوش ندهی. خوب گوش کن، آشیلوس. اگر به حرف‌هایم خوب گوش کنی، پشیمانی رخت برمی‌بندد و تردید پا به فرار می‌گذارد. پس هرچه می‌گویم خوب گوش کن و انجام بده.

آشیلوس کشتی مسافربری یونانی، اکنون موج‌های دریای مدیترانه را درمی‌نوردد و می‌رود. اگر باران بند آید و دریا چون خشم مردی باوقار آرام گیرد، هنگام غروب به شهر «البیریا» نخستین دسته‌های گیسوی بلند یونان می‌رسیم. خیلی در آن‌جا نمی‌مانم و هنگام توقف کشتی از آن‌جا خواهم رفت. دوست ندارم یونان را بیازارم و خیالش را آشفته کنم. از دور به مردانش سلام می‌دهم و سفرم را ادامه خواهم داد. شنیده‌ام که آزادی در سرزمین دیگری است. سرزمینی دور از یونان. در آن‌جا انسان بی‌که صبحگاهان با صدای مأمورین و با ضربه‌های پوتین‌هایشان از خواب بپرد، می‌تواند زندگی آرامی داشته باشد. پس به آن سرزمین خواهم رفت. جایی که آزادی است.

آشیلوس دست از این شوخی بی‌شرمانه بردار. دیگر بس است. همان‌طور که به تو گفتم بجنب و تکانی به خودت بده و چون رقاصه‌ای شرقی که خاطرات روزهای قحطی و گرسنگی عذاب‌اش می‌دهد و طوری باسن‌هایش را می‌لرزاند که گویی می‌خواهد از جهان انتقام بگیرد، بجنب و تکانی به خودت بده!