کتاب ترومای میان نسلی: درآمدی کوتاه و نو

جیل سالبرگ و سو گرند در کتاب ترومای میان نسلی روایتی استادانه از تداوم رنج را به تصویر می‌کشند و بر بررسی این مفهوم تمرکز دارند که چطور گذشتگان، آسیب‌های روانی حل‌نشده‌ی خود را به نسل بعد منتقل می‌کنند. آن‌ها با تلفیق نظریه‌های روان‌کاوی معاصر، علوم اعصاب و رویکردهای عدالت اجتماعی، از دوگانه‌ی ساده‌ی قربانی - ستمگر فراتر رفته و بر التیام زخم‌های فردی و جمعی تأکید دارند و اثری ژرف و غنی را خلق کرده‌اند که هم برای آموزش مفاهیم روان‌کاوی و هم برای کار بالینی، بسیار ارزشمند است.

درباره‌ی کتاب ترومای میان نسلی

پیکره‌ی تاریخ و مردم جوامع مختلف جهانی زخم‌های بی‌شماری را تاب آورده و بارها شکسته و دوباره کمر راست کرده‌اند؛ اما گاهی زخم‌هایی وجود دارد که حتی گذران قرن‌ها هم نمی‌تواند رنج حاصل از آن‌ها را التیام بخشد. برای مثال سال‌های زیادی از لغو برده‌داری یا هولوکاست می‌گذرد؛ اما هنوز هم افراد و نژادهای رنج‌کشیده، کامشان از تحمل سال‌ها تحقیر و توهین و کشتار، تلخ و زهرآگین است.

جیل سالبرگ (Jill Salberg) و سو گرند (Sue Grand) در کتاب ترومای میان نسلی: درآمدی کوتاه و نو (Transgenerational Trauma: A Contemporary Introduction) سیر تحول روان‌شناختی نظریه‌ی ترومای بین‌نسلی را دنبال می‌کنند. آن‌ها توضیح می‌دهند که چطور می‌توان این دسته از تروماهای جمعی را تا ریشه‌های تاریخی و جوانه‌های اولیه‌ی آن دنبال کرد. همچنین پیامدهای اجتماعی و راهکارهای درمانی ممکن برای آن‌ها را نیز ارائه می‌کنند.

آیا تروما به نسل‌های بعدی منتقل می‌‍شود؟

جیل سالبرگ و سو گرند کتاب ترومای میان نسلی را در شش فصل تدوین کرده‌اند. فصل اول کتاب به مرور تاریخی و سیر تحول نظریه‌های تروما اختصاص دارد. در این بخش ابتدا مفهوم تروما در روان‌کاوی را مورد بررسی قرار داده و از دریچه‌ی نگاه اساتیدی همچون فروید و شاندور فرنتسی به آن می‌نگریم. این فصل نشان می‌دهد که چطور وقایعی مانند نسل‌کشی‌ها تروما را از یک موضوع فردی به مسئله‌ای گسترده‌تر تبدیل می‌کنند.

فصل بعدی کتاب ترومای میان اثر جیل سالبرگ و سو گرند نسلی به نظریه دلبستگی و اهمیت آن در انتقال تروما می‌پردازد. در این فصل، نویسندگان سازوکار انتقال تروما از والدین به فرزندان را شرح می‌دهند و به مباحثی نوین مانند اپی‌ژنتیک اشاره می‌کند که نشان می‌دهند تروما حتی می‌تواند ساختار ژنتیکی نسل‌های بعد را هم تغییر دهد.

روانشناسی اجتماعی، فراتر از دوگانه‌ی قربانی و ستمگر

کتاب ترومای میان نسلی در فصل سوم بر ضرورت «شاهد بودن» دست گذاشته و توضیح می‌دهد که چطور حضور یک شاهد و همدل، رنج بازمانده را التیام می‌بخشد و از پنهان شدن آن در شکاف‌های ناخودآگاه افراد جلوگیری می‌کند و حال که درک بهتری از ابعاد روانشناسی و جامعه‌شناسی تروما پیدا کردیم، کتاب کم‌کم وارد فاز درمانی می‌شود. به طوری که در فصل چهارم به «رابطه درمانی» اشاره می‌شود و سپس در فصل پنجم مواجهه با آزارگر درونی توضیح داده شده که می‌توان آن را از پیچیده‌ترین مراحل کتاب دانست.

در نهایت جیل سالبرگ و سو گرند تأثیر تروما بر گروه‌های بزرگ و جوامع را زیر ذره‌بین قرار داده و زخم‌های کهنی را بررسی می‌کنند که هویت یک گروه را تشکیل می‌دهند و توضیح می‌دهند که چطور سوگواری جمعی منجر به بازتولید خشونت در سطح ملی و حتی بین‌المللی می‌شود.

به طور کلی اگر به کتاب‌های مرتبط با آسیب‌شناسی فرهنگی، کتاب‌های روانشناسی یا کتاب‌های جامعه‌شناسی علاقه دارید، خرید کتاب ترومای میان نسلی انتشارات فراهم می‌تواند زاویه‌ای متفاوت را برای نگاه به تاریخ و جریان‌های اجتماعی و سیاسی مختلف در اختیارتان قرار دهد.

نکوداشت‌های کتاب ترومای میان نسلی

• جیل سالبرگ و سو گرند در این اثر ارزشمند و به‌هنگام، نگاه متخصصانی را که با رنج و آسیب‌های انسانی سروکار دارند، فراتر برده و توجه آن‌ها را به مفهوم ترومای بین نسلی در فرهنگ‌های گوناگون جلب می‌کنند. نویسندگان شما را به رویارویی صادقانه با گذشته‌ی خود (حتی جنبه‌های آزاردهنده‌ی آن) دعوت کرده و در عین حال امید به ساختن جهانی بهتر را در دل ما زنده می‌کنند. (جودیت ال. هرمان، نویسنده)
• امروزه در روان‌کاوی معاصر هیچ موضوعی به اندازه‌ی انتقال بین نسلی تروما و آسیب‌های روانی اهمیت ندارد. جیل سالبرگ و سو گرند هر دو از برجسته‌ترین صاحب‌نظران این حوزه هستند که در کتاب ترومای میان نسلی تصویری جامع، علمی و در عین حال روان و خواندنی را از گستره‌ی این میدان پژوهشی ارائه می‌کنند. فصل‌های تئوری کتاب با روایت‌هایی شخصی و تأثیرگذار همراه شده که به آن‌ها عمق و غنای بیشتری بخشیده‌اند. همچنین نویسندگان در عین توجه به عاملان خشونت و قربانیان آن‌ها، هرگز چراغ راه عدالت اجتماعی را از نظر دور نداشته و مسیر فعالیت‌های بالینی خود را درخشان از نور آن نگه می‌دارند. (پیتر ال. رودنیتسکی، روان‌کاو، نویسنده و استاد دانشگاه)

کتاب ترومای میان نسلی برای شما مناسب است اگر

• روان‌کاو، روانشناس و یا مشاوری هستید که با آسیب‌شناسی روانی سروکار دارید.
• به آن دسته از کتاب‌های روانشناسی که بر روان‌کاوی معاصر تمرکز دارند، علاقه دارید.
• دانشجو یا پژوهشگر علوم انسانی هستید و به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند مطالعات تروما، مطالعات نژاد و جنسیت، جامعه‌شناسی و حل تعارض فعالیت می‌کنید.

در بخشی از کتاب ترومای میان نسلی: درآمدی کوتاه و نو می‌خوانیم

تمرکز این مداخله‌ی درمانی بر رابطه‌ی مادر و نوزاد در محیط خانه بود. درمانگر متوجه شد که مادر مری در دوران پس‌از زایمان دچار افسردگی شدیدی بوده است و در تلاشی برای خودکشی، با شلیک گلوله به سروصورت خود آسیب دائمی وارد کرده و در بیمارستان بستری شده است. پس‌از این اتفاق، مادر مری تا سن چهار یا پنج‌ سالگی تحت مراقبت خاله‌ای مهربان بود؛ اما پس‌از آن، برای زندگی نزد مادربزرگش فرستاده شد که با اکراه از او نگهداری می‌کرد.

به همین دلیل، مری در دوران کودکی احساس می‌کرد که کسی او را نمی‌خواهد و دوست‌داشتنی نیست. با پیشرفت فرایند درمان و تجربه‌ی همدلی درمانگر، مری توانست درباره‌ی آسیب‌های روانی، رهاشدگی‌ها و آزارهایی که در دوران کودکی تجربه کرده بود، صحبت کند. همدلی درمانگر، شاید نخستین تجربه‌ی او از دیده‌ شدن و دریافت مراقبت واقعی بود. افزون‌بر این، به نظر می‌رسد که این درمان به قطع زنجیره‌ی انتقال آسیب‌های روانی کمک کرد و به او اجازه داد احساس شود، مورد توجه قرار گیرد و درک شود.

این روند به مری کمک کرد تا توانایی همدلی با فرزند خود را نیز در خود پرورش دهد. آنچه فرایبرگ و همکارانش به ثبت رساندند، نشان می‌دهد که این رویکرد به والد یا بیمار کمک می‌کند تا به‌آرامی از حالت گسست روانی خارج شود و برای نخستین‌بار درد، اندوه و ترس را تجربه کند. به‌تدریج، این مادران و مراقبان توانستند نوزادان خود را آرام کنند و یاد بگیرند که به شکلی پاسخ‌گو و حمایت‌کننده، دلبستگی ایمن‌تری را برای آن‌ها فراهم کنند.