کتاب دانه و پیمانه: مجموعه نقد و بررسی رمان و داستان کوتاه

کتاب دانه و پیمانه، مجموعه‌ای از نقدهای علی اشرف درویشیان و رضا خندان مهابادی، بر چندین رمان و داستان کوتاه ایرانی و خارجی است. بیشترِ این نقدها در دهه‌ی هفتاد خورشیدی در جراید ادبیِ معتبرِ آن زمان، منتشر شده‌اند. مطالعه‌ی این نقدها، تصویری روشن از جریان‌های ادبی دهه‌ی هفتاد خورشیدی و نقطه‌های ضعف و قوت رمان‌های دهه‌ی هفتاد در اختیار شما قرار می‌دهد.

درباره‌ی کتاب دانه و پیمانه

داستان‌نویسی ایران در دهه‌ی هفتاد، با آثاری تأثیرگذار به اوج خود رسید و جریان‌های ادبی متعددی را شکل داد. کتاب دانه و پیمانه، با نگاهی نقادانه و تحلیلی به گزینش و بررسی مهم‌ترین رمان‌های دهه‌ی هفتادِ خورشیدی پرداخته است. علی اشرف درویشیان و رضا خندان مهابادی، با رویکردی پژوهشی، جریان‌های ادبی را بازخوانی کرده‌اند. این بازخوانی، به شما امکان می‌دهد تا نگاهی تازه به تحولات داستان‌نویسی ایران در این دهه‌ی پربار داشته باشید.

نقدهای کتاب دانه و پیمانه در مجله‌های معتبری مانند «آدینه»، «کارنامه»، «تکاپو»، «بوطیقای نو» و «کلک»، منتشر شده‌اند. این ویژگی، اعتبار نقدهای این کتاب را دوچندان کرده و نشان‌دهنده‌ی جایگاه پژوهشی آن در میان منتقدان و صاحب‌نظران ادبیات معاصر ایران است.

دانه و پیمانه؛ نقدی بر رمان‌های دهه‌ی هفتاد خورشیدی

بخشی از مجموعه داستان داستان‌های اوالونا در کتاب دانه و پیمانه قرار دارد. این مجموعه داستان‌ها، با درهم‌آمیختن واقعیت و خیال، به کاوش در مفاهیمی مانند عشق، انتقام، مهربانی و توانایی زنان پرداخته است. علی اشرف درویشیان و رضا خندان مهابادی، ساختار روایی، شخصیت‌پردازی و مضامین اجتماعی این داستان‌ها را با رویکردی تحلیلی، به بوته‌ی نقد کشیده‌اند.

نقدی دقیق و موشکافانه از رمان مدار صفر درجه در کتاب دانه و پیمانه قرار دارد. مدار صفر درجه، ساختاری گفت‌وگو محور دارد و کمتر صفحه‌ای را می‌توان در آن یافت که گفت‌وگویی در آن وجود نداشته باشد. لهجه‌ی جنوبی در این گفت‌وگوها موج می‌زند. این رویکرد باعث شده تا مطالعه‌ی داستان مدار صفر درجه برای خواننده‌های غیرِ جنوبی، دشوار باشد.

آینه‌های دردار، دیگر داستان کوتاهی است که نقد آن را می‌خوانید. نویسندگان کتاب دانه و پیمانه، این اثر شاخص ادبیات معاصر ایران را از زوایای مختلفی مورد بررسی قرار داده‌اند. مطالعه‌ی نقد داستان آینه‌های دردار، به شما کمک می‌کند تا درک عمیق‌تری از پیچیدگی‌های این رمان پیدا کنید.

مرده‌ها جوان می‌مانند، تاتار خندان، ققنوس‌های عصر خاکستر و ترجیح می‌دهم بمیرم، برخی دیگر از داستان‌هایی است که نقدی بر آن‌ها را در کتاب دانه و پیمانه می‌خوانید. این نقدها، شما را با تأثیرپذیری داستان‌های دهه‌ی هفتاد از تحولات اجتماعی و پیوند آن‌ها با جریان‌های ادبی پس از خود آشنا می‌کنند و به شما کمک می‌کنند تا از این رهگذر، به تصویری جامع از فرازوفرودهای این دوره‌ی مهم در ادبیات داستانی ایران دست پیدا کنید.

با خرید کتاب دانه و پیمانه، گنجینه‌ای از نقدهای ادبی روشنگرانه در اختیار شما قرار می‌گیرد. نشر چشمه، این کتاب را برای علاقه‌مندان به مطالعه‌ی ادبیات داستانی دهه‌ی هفتاد خورشیدی منتشر کرده است.

کتاب دانه و پیمانه برای شما مناسب است اگر

• دانشجوی حوزه‌های ادبیات معاصر، نقد ادبی و داستان‌نویسی هستید و به منبعی برای درک عمیق‌تر جریان‌های ادبی دهه‌ی هفتاد و تحلیل رمان‌های شاخص این دوره نیاز دارید.
• پژوهشگر یا منتقد ادبی هستید و می‌خواهید با نقدهای ادبی روشنگرانه و مستند درباره‌ی آثار نویسنده‌های مطرح دهه‌ی هفتاد مانند هوشنگ گلشیری و احمد محمود، آشنا شوید.
• به‌عنوانِ یک خواننده‌ی علاقه‌مند به ادبیات داستانی، می‌خواهید با رویکردی نقادانه، به بازخوانی رمان‌های دهه‌ی هفتاد بپردازید و درک عمیق‌تری از جریان‌های ادبی آن دوران پیدا کنید.
• رشته‌های داستان‌نویسی یا نقد ادبی را درس می‌دهید و به منبعی جامع و تحلیلی برای تدریس جریان‌های ادبی دهه‌ی هفتاد خورشیدی نیاز دارید.

در بخشی از کتاب دانه و پیمانه: مجموعه نقد و بررسی رمان و داستان کوتاه می‌خوانیم

تلاش‌های احمدِ محمود برای درهم‌تنیدگی ماجراها و موضوع‌های طرح‌شده در داستان از افق محدود مکان یاری می‌گیرد. برات، مبارک، سیف‌پور، اسد موتوری، عطا، رحیم و... به اعتبار این‌که خانه یا محل کارشان، در خیابانی است که یارولی در آن مغازه دارد، در داستان حضور می‌یابند. هیچ‌یک وحدت موضوعی ندارند. ماجراهای‌شان نیز ناشی از یک طرح منسجم نیست. به عنوان مثال اگر برات و کندر و مهراب و عطا را با ماجراهای‌شان حذف کنیم، هیچ اتفاقی رخ نمی‌دهد و نوذر و باران و یارولی به عنوان محمل‌های اصلی داستان با ماجراهای‌شان پابرجا می‌مانند. خانواده‌ی فیروز و ماجرای برهان و برادرش را حذف می‌کنیم، باز هم هیچ اتفاقی نمی‌افتد، داستان اصلی رمان حفظ می‌شود بدون این‌که هیچ خلئی احساس شود.

این ماجراها و برخی حوادث دیگر به‌ضرورت وارد داستان نشده‌اند، اما ماجرای خورده شدن بابو توسط کوسه را نمی‌توان حذف کرد، چرا که بابو مانعی است که باید مطرح شود تا باران به محیط اجتماعی وارد شود و باید حضور داشته باشد تا سرمشقی برای باران باشد و... البته از این زاویه نمی‌توان به این رمان نگریست. رمان مدار صفر درجه داستان رشد شخصیتی باران نیست، داستان نوجوانی که در اثر برخورد با محیط اجتماعی به مبارزی بدل می‌شود نیست، داستان آدم مفلوک و بینوایی مانند یارولی که به خبرچین ساواک تبدیل می‌شود نیست، داستان نوذرِ ملون و درعین‌حال خوش‌قلب نیست. بنابراین نمی‌توان در ارتباط با خطی (یا یکی از خطوط اصلی) که نویسنده ظاهراً دنبال می‌کند طرح اصلی رمان را به دست آورد و برمبنای آن به مسائل اصلی و جنبی پرداخت. در این رمان انسان‌ها موضوع‌های اصلی، و جامعه پس‌زمینه نیست، سرنوشت انسان‌ها مورد نظر نویسنده نیست، به همین دلیل در انتهای رمان، هنوز بسیاری از آدم‌ها به فرجام سرنوشت خویش نرسیده‌اند. یارولی چه شد؟ سیف‌پور و مبارک و عطا و برات و کندر و... چه شدند؟