کتاب حافظ، از نگاهی دیگر

معرفی کتاب حافظ، از نگاهی دیگر

کتاب حافظ، از نگاهی دیگر، منبعی ارزنده و سودمند برای شناخت جنبه‌های مختلف شعرها و شخصیت این شاعر بزرگ ملقب به لسان الغیب است. علی حصوری، با تکیه بر مستندات تاریخی و سیاسیِ کهن، چهره‌ای متفاوت از حافظ را نمایان کرده است. پس از مطالعه‌ی کتاب، درمی‌یابید که بسیاری از شعرهای لسان الغیبْ جنبه‌ی عارفانه ندارند و بر اساس رویدادهای زمانه سروده شده‌ا‌ند.

درباره‌ی کتاب حافظ، از نگاهی دیگر

کتاب حافظ، از نگاهی دیگر، پژوهشی ارزشمند برای آشنایی با شخصیت و شعرهای لسان الغیب، حافظ شیرازی، است. علی حصوری، با تکیه بر مستندات تاریخی، جنبه‌هایی از شعرهای حافظ را بررسی کرده که اغلب در سایه‌ی تفسیرهای عرفانی پنهان مانده‌اند. کنار گذاشتن دیدگاه عرفانی برای بررسی اشعار حافظ باعث شده تا این شاعر از سایه‌ی عارفی تنها بیرون بیاید و به‌عنوان شاعری هوشیار بر وقایع روزگارِ خودْ معرفی شود.

سال‌شمارِ کاملِ زندگی لسان الغیب، در کتاب حافظ، از نگاهی دیگر، مطرح شده است. مطالعه‌ی این سال‌شمار، شما را با رویدادهای تاریخی و وقایع سیاسی دوران زندگی حافظ شیرازی آشنا می‌کند.

بازخوانی اشعار حافظ با رویکردی تاریخی و منتقدانه

مصادف بودنِ زمان سرودنِ برخی از شعرها با وقایع مهمِ زندگی لسان الغیب در کتاب حافظ، از نگاهی دیگر بررسی شده است. این بررسی، گویای حقیقتی است که حافظ تنها شاعری در جستجوی اسرار الهی نبوده؛ بلکه با دقتی موشکافانه، لحظه‌به‌لحظه‌ی تحولات سیاسی و جنگ‌های داخلی را رصد می‌کرد. این دقت باعث شد اشعارش به آینه‌ای از واقعیت‌های تلخ و شیرین آن روزگار تبدیل شود. در این زمینه می‌توان به غزل «یاد باد آن که سر کوی توام منزل بود، اشاره کرد که با آغاز پادشاهی امیر مبارزالدین محمد، سروده شده است.

تمامی حافظ پژوهان پس از سده‌ی نهم، لسان الغیب را را عارف شمرده‌اند. بر این باور، حافظ در دوره‌های زندگیْ مناسبِ سن‌و‌سال و آموزه‌هایش سخن گفته و شاید در جوانی دین‌دار بوده و رفته‌رفته به سوی عرفان گرویده است. علی حصوری در کتاب حافظ، از نگاهی دیگر، دیدگاهی متفاوت با نظر دیگر حافظ‌پژوهان دارد و با آوردن نمونه‌های بسنده از شعرهای دوران جوانی تا پیری حافظ، دگرگونیِ اندیشه‌ی او را در سرتاسر زندگی‌اش نشان داده است.

پایان افسانه‌ی عرفان حافظ از منظر علی حصوری

سروده‌های این شاعر پرآوازه در کتاب حافظ، از نگاهی دیگر، متن‌شناسی شده‌اند. منظور از متن‌شناسی، صحت‌سنجی انتساب اشعار به حافظ و انتخاب نسخه‌های معتبر از دیوان حافظ است. مطالعه‌ی این متن‌شناسی، شما را با دقت فوق‌العاده‌ی حصوری در انتخاب نسخه‌های معتبر آشنا می‌کند. این بررسی دقیق باعث می‌شود تا متوجه شوید چرا برخی از ابیات که سال‌ها به‌عنوان نمادهایی عرفانی تفسیر شده‌اند، درواقع مدح‌‌های مستقیم و گاه انتقادهایی پنهان از حاکمانِ دوران زندگی حافظ بوده‌اند.

حافظ پژوهان معاصر مانند داریوش آشوری، تلاش کرده‌اند تا حافظ را کماکان عارفی جان سوخته نشان دهند. احکام این حافظ پژوهان، در کتاب حافظ، از نگاهی دیگر، جالب به نظر می‌رسد، اما قطعیت آن‌ها زیر سوال رفته است.

در کنار صحت‌سنجیِ سروده‌های حافظ، این اشعار از لحاظ تاریخ سرودن نیز تحلیل شده‌اند. شعرهایی که لسان الغیب در دوران شباب سروده از لحاظ معنایی با اشعار دوران میان‌سالی و کهنسالی این شاعر تفاوت دارند. آگاهی از این تفاوت در کتاب حافظ، از نگاهی دیگر، جنبه‌های شخصیتی حافظ را آشکار می‌سازد. در نهایت، مطالب و پژوهش‌ها با توضیحاتی درباره‌ی موسیقیِ شعرِ حافظ و پایان کار لسان الغیب، خاتمه پیدا می‌کند.

پس از دانلود کتاب حافظ، از نگاهی دیگر و مطالعه‌ی آن، با این واقعیت آشنا می‌شوید که حافظ، شاعری چندوجهی است که نمی‌توان او را در یک قابِ عرفانی یا تاریخی محدود کرد. آگاهی از چنین واقعیتی، دیدگاه شما را از قالب‌های تکراری و کلیشه‌ای بیرون می‌برد تا اشعار لسان الغیب را با تأملی دوباره بخوانید.

خرید کتاب حافظ، از نگاهی دیگر، سرمایه‌گذاری معنویِ ارزشمندی برای ارتقا دانش حافظ‌شناسیِ شما است. این سرمایه‌گذاری معنوی شرایطی فراهم می‌کند تا قدم را از تفسیرهای کلیشه‌ای شعرهای حافظ فراتر بگذارید و لسان الغیب را در آینه‌ی واقعی‌ترِ تاریخ و سیاستِ روزگارش بنگرید. نشر چشمه به چاپ این کتاب همت گماشته است.

کتاب حافظ، از نگاهی دیگر برای شما مناسب است اگر

• حافظ‌پژوه هستید و می‌خواهید با دیدگاه‌های تازه‌ و متفاوتی درباره‌ی شعرهای حافظ آشنا شوید.
• دل در شعرهای حافظ دارید و به مطالعه‌ی یک کتاب حافظ شناسی با رویکردی متفاوت نسبت به دیگر حافظ‌پژوهان علاقه‌مند هستید.
• منتقد ادبی هستید و می‌خواهید دامنه‌ی اطلاعات خود از جنبه‌های مختلف شعرهای حافظ را گسترش دهید.

در بخشی از کتاب حافظ، از نگاهی دیگر می‌خوانیم

در پایان این بخش باید یادآور شویم که ما در حدود چهل و پنج غزل حافظ و با غزل‌هایی که به آن‌ها تنها اشاره کردیم در حدود شصت غزل را بررسی کردیم. بسیاری از این سروده‌ها تاریخی هستند یا عاشقانه. در بسیاری از این غزل‌ها نشانه‌های آشکار زندگی روزمره، به‌ویژه دلدادگی به زیبارویان زمینی، ستایش ساقی، باده و مانندهای آن فراوان دیده می‌شود. این غزل‌ها از جوانی حافظ تا آخرین سال‌های زندگی او (غزل بالا) را در برمی‌گیرد. این عده غزل نشان می‌دهد که حافظ در تمام عمر عشق می‌ورزیده، جز این و شاعری هنری نداشته، بر درگه پیر مغان می‌خورده و رند و نظرباز بوده و پای از درگه پیر مغان نمی‌کشیده است. اگر تمامی یا بیشتر دیوان حافظ به همان دبستان عرفانی بستگی داشته باشد که دنباله‌ی کارهای سنایی، عطار، مولوی و دیگران است، چگونه است که او تا این اندازه غزل عاشقانه یا تاریخی ناب بدون عرفان و بی‌اشاره‌ای هستی‌شناسانه دارد؟ گذشته از این چرا در این همه غزل یک بار هم اشاره به هیچ‌یک از آن عارفان نیست؟

حافظ تنها اشاره‌هایی به منصور حلاج دارد که در وابستگی او به عرفانی از نوع معروف، فراوان تردید داریم.

باری گفتار بالا خوب نشان می‌دهد که دست‌کم بخش بزرگی از شعر حافظ گویای زندگی عادی، وضع اجتماعی، عشق، شراب و وصف حال و رفتار شاهان و بزرگان زمان با حافظ و مردم است، اما چنان رندانه که حتی بسیاری از پژوهشگران امروز در آن‌ها گمراه می‌شوند. باز هم یادآور می‌شویم که حافظ در تمام عمر خود، دست‌کم از بیست‌سالگی تا آخرین سال زندگی چنین سروده است.

فهرست مطالب کتاب

1: سال‌شمار حوادث زندگی حافظ بر پایه‌ی این کتاب
2: پیش‌گفتار
3: درآمد
4: متن‌شناسی حافظ
5: حافظ و تأویل نو
6: تاریخ نادیده
7: سروده‌های جوانی
8: سروده‌های میان‌سالی
9: سروده‌ها‌ی پیری
10: پیزندیتاریخ‌وار بر ساقی‌نامه
11: عرفان و اسلام
12: عرفان و حافظ
13: پیزند
14: اصطلاحات عرفانی در شعر حافظ
15: بهره‌ی ازلی
16: اهل نظر
17: واژگان مهری در شعر حافظ
18: ایّاری
19: حافظ و خیام
20: حافظ و عبید
21: رند و رندی
22: حافظ سرکش
23: غزل عاشقانه‌ی حافظ
24: موسیقی شعر حافظ
25: پایان کار حافظ
26: خانی‌ها