کتاب شعور قلم: درباره تاریخ بیهقی و خالق آن

معرفی کتاب شعور قلم: درباره تاریخ بیهقی و خالق آن

کتاب شعور قلم، شما را به جهان ادبیات ابوالفضل بیهقی می‌برد تا با جایگاه ارزشمند کتاب تاریخ بیهقی و جنبه‌های مختلف آن آشنا شوید. رشید کاکاوند، با نگاهی موشکافانه، شخصیت ابوالفضل بیهقی، تاریخ‌نگار ایران کهن، را واکاوی کرده و به بررسی لایه‌های پنهان متن کتاب تاریخ بیهقی پرداخته است. پس از مطالعه، با شخصیت‌ها و هنرهای ادبیِ تاریخ بیهقی آشنا می‌شوید و اطلاعات سودمندی درباره‌ی ماجراهای تاریخی این کتاب ارزشمند پیدا می‌کنید.

درباره‌ی کتاب شعور قلم

کتاب شعور قلم، منبعی پژوهشی تحلیلی برای شناخت عمیقِ تاریخ بیهقی و بررسی شگردهای ادبی و روایی آن است. رشید کاکاوند، در کنار توجه به ویژگی‌های ادبیِ کتاب تاریخ بیهقی، تلاش کرده تا جنبه‌های انسانی این شاهکار ادبیات ایران را آشکار کند. این ویژگی به شما کمک می‌کند تا دیدگاه خود به کتاب تاریخ بیهقی را از سندی تاریخی به اثری تغییر دهید که سرشار از تعلیق و جذابیتِ روایی است.

کتاب شعور قلم با نگاهی به زندگی ابوالفضل بیهقی نگاشته شده است. به همین منظور شرح‌حالی مختصر از این ادیب برجسته را می‌خوانید. مطالعه‌ی زندگینامه‌ی بیهقی، نقش مهمی در شناخت عواملی دارد که سبک روایت‌گری و نگاه وی به وقایع تاریخی را شکل داده‌‌اند. فضای پرآشوب و مملو از توطئه‌های دربار غزنویان، تأثیر مستقیمی بر سبک روایی بیهقی گذاشته است.

شعور قلم؛ تأمل رشید کاکاوند در نثر بیهقی

رشید کاکاوند در کتاب شعور قلم کوشیده تا به این پرسش دیرینه جواب بدهد که تاریخ بیهقی، نهایتاً ادبیات است یا تاریخ؟ توجه ابوالفضل بیهقی به لایه‌های پنهانِ معنایی، سبک نگارش کتاب تاریخ بیهقی را بیشتر به کتابی روایی سوق داده است. زیرکی و رِندی بیهقی نیز در کتابی که نگاشته، کاملاً هویدا است. او مشخصاً ذکر کرده که قصد ندارد وضعیت مسعود غزنوی را برای مردم روزگار خود توصیف کند، چرا که آن‌ها خودْ مسعود را دیده‌‌اند. در عوض، تلاش کرده تا بنایی بزرگ افراشته گرداند که ذکرِ آن تا آخر تاریخِ روزگار باقی بماند.

حضور مردم در تاریخ بیهقی در کتاب شعور قلم از جنبه‌های مختلفی بررسی شده است. این موضوع در ادب فارسی به دلیل شرایط تاریخی و سیاسی تا قبل از ادبیات مشروطه، بی‌سابقه است. بهترین جلوه‌ی حضور مردم را می‌توان داستان حسنک وزیر دانست. گزاره‌ی معروفِ آواز دادند که سنگ دهید، هیچ‌کس دست به سنگ نمی‌کرد و همه زار، زار می‌گریستند؛ خاصه نیشابوریان. پس مشتی رند را سیم دادند که سنگ زنند، به‌عنوان بازتابی شاخص از رفتار مردمانِ آن زمان شناخته می‌شود.

واکاوی خصومت محمود غزنوی با سلطان مسعود در شعور قلم

شخصیت‌های مهمِ تاریخ بیهقی در کتاب شعور قلم معرفی شده‌اند. آشنایی با این شخصیت‌ها شما را در جریان علت اصلیِ مخالفت سلطان محمود غزنوی با مسعود غزنوی قرار می‌دهد و به این نتیجه می‌رساند که این ناسازگاریْ ریشه‌ای کهن دارد.

ابعاد مختلف نثر تاریخ بیهقی در کتاب شعور قلم واکاوی شده است. در این زمینه می‌توان به بررسی ساخت فعل‌ها و تکرار شناسه‌ها، استفاده از واژه‌ها و ترکیب‌های خاص، ایجاز و موسیقی کلام بیهقی اشاره کرد. پس از این بررسی‌ها، گزیده‌ای از بخش‌های مهم تاریخ بیهقی را می‌خوانید. مذاکره صلح با اعیان ری، جنگ حسن بابویهی، بازداشت علی قریب، واقعه‌ی بوبکر حصیری و ذکر بردار کردن امیر حسنک وزیر، برخی از گزیده‌هایی است که پیش روی شما قرار می‌گیرد.

رشید کاکاوند معنی تمامی واژه‌های دشوارِ نثرِ کهنِ بیهقی را به فارسی امروزی برگردانده تا به‌راحتی این متن تاریخی را درک کنید. در نتیجه، با خرید کتاب شعور قلم و مطالعه‌ی آن، دیدگاه کاملی از کتاب ارزشمند تاریخ بیهقی در ذهن شما شکل می‌گیرد. همچنین فرصتی ارزشمند پیدا می‌کنید تا سفری ادبیاتی در جهان فکری ابوالفضل بیهقی داشته باشید و با نظرات یکی از ادبای متأخر ایران درباره‌ی کتاب تاریخ بیهقی آشنا شوید.

رشید کاکاوند، استاد ادبیات فارسی، کتاب شعور قلم را با همکاری انتشارات ققنوس چاپ و روانه‌ی بازار کرده است.

کتاب شعور قلم برای شما مناسب است اگر

• برای آشنایی با کتاب تاریخ بیهقی و برای آگاهی از نثر آن به منبعی معتبر نیاز دارید.
• در رشته‌های ادبی تحصیل یا تدریس می‌کنید و قصد دارید اطلاعات خود از تاریخ بیهقی را افزایش دهید.

در بخشی از کتاب شعور قلم: درباره تاریخ بیهقی و خالق آن می‌خوانیم

یکى از برجسته‌ترین ویژگى‌هاى متن تاریخ بیهقى، خصوصیت زبانى و امتیازهاى این متن است در باب واژه‌ها، عبارت‌ها و ترکیبات موجود. در باب سبک نثر بیهقى فراوان مطلب نوشته شده است که مى‌توان به آن‌ها رجوع کرد و بهره‌ها برد. در این بخش به برخى از ویژگى‌هاى زبانى تاریخ بیهقى اشاره مى‌کنیم:

کار گذاشتن قید خارج از چارچوب شناخته شده جمله. قید را بیرون از جمله به کار مى‌برد: «... و شب بومنصور، دبیرِ خویش را نزدیک من فرستاد که بومنصورم پوشیده....» قید «پوشیده» خیلى از جاى خودش دور شده است. البته این جابجایى ارکان جمله، آهنگ ویژه‌اى هم به کلام بیهقى داده است که در اشاره به موسیقى کلام بیهقى از آن سخن خواهیم گفت. از این دست در عبارت دیگرى نیز مى‌بینیم: «و خوارزمشاه آلتونتاش با وى بود، اندیشمند تا در باب وى چه رود.» که قید «اندیشمند» در جاى خویش نه، که بیرون از عبارت قرار گرفته است. این ویژگى، خاصّ متن تاریخ بیهقى نیست. نمونه دیگر: «اکنون چون کار بدین جایگاه رسید و به قلعه کوهتیز مى‌باشد با قوم خویش به جمله....»

ساخت فعل‌ها و تکرار شناسه‌ها. یکى دیگر از ویژگى‌هاى زبانى بیهقى که نهایتا به تأمین موسیقى درونى و ضرباهنگ متناسب با متن مى‌انجامد، ساخت فعل‌ها و تکرار شناسه‌ها در یک عبارت طولانى یا در یک بند متن است. مثلاً تکرار «ى» استمرارى در افعالِ نزدیک به هم که لحن روایت را هم تقویت مى‌کند. به عنوان نمونه: «... و هر روز حاجب على برنشستى و به صحرا آمدى و بایستادى و اعیان و محتشمان درگاه، خداوندان شمشیر و قلم به جمله بیامدندى و سواره بایستادندى و تا چاشتگاه فراخ حدیث کردندى و اگر از جانبى خبرى تازه گشتى، بازگفتندى و اگر جانبى را خللى افتاده بودى به نامه و سوار دریافتندى. چنان که حکم حال و مشاهده واجب کردى و پس بازگشتندى سوى خیمه‌هاى خویش....»

فهرست مطالب کتاب

پیشگفتار
درباره ابوالفضل بیهقى
ادبیات یا تاریخ؟!
نوشتن در ناامنى دربار غزنوى
حضور مردم در تاریخ بیهقى
شخصیت‌ها در تاریخ بیهقى
هنرهاى ادبى بیهقى
1: نامه حشم تگیناباد به مسعود غزنوى
2: مذاکره صلح با اعیانِ رى
3: جنگ حسن بابویهى
4: بازداشتِ على قریب
5: فرمان تازه درباره محمّد
6: قصه خیشخانه هرات
7: واقعه بوبکر حصیرى
8: ذکر حکایت افشین و خلاص یافتن بودلف از وى
9: ذکر بر دار کردنِ امیر حسنکِ وزیر رَحْمَۀُ اللّهِ عَلَیه
10: ذِکْرُالْسَّیْل
11: رنجش بونصر از امیر و مرگ او
فهرست منابع