کتاب الاختبار و الاعتبار

معرفی کتاب الاختبار و الاعتبار

کتاب الاختبار و الاعتبار اثر منوچهر پزشک با روایتی ادبی و شخصی، خواننده را به بازخوانی داستان‌های ماندگار تاریخ ایران دعوت می‌کند. نویسنده با اقتباس از شاهنامه و مرور روایت‌هایی از حسنک وزیر، برمکیان و عبید زاکانی، مفاهیمی چون قدرت، وفاداری، خیانت و بی‌عدالتی را از دل نثر کهن فارسی و عربی بازخوانی می‌کند و تجربه‌ای تأمل‌برانگیز از مطالعه‌ی تاریخ را در اختیار خوانندگان خود قرار می‌دهد.

درباره‌ی کتاب الاختبار و الاعتبار

شاید تاکنون با کتابی مواجه نشده باشید که مستقیم وارد متن‌های کهن شود، اما قصد تحلیل یا تفسیر آن‌ها را نداشته باشد و پس از برگردان متون کهن به فارسی امروز، شخصیت‌ها، انگیزه‌ها، زمینه‌های تاریخی، سیاسی و نکته‌های پنهان داستان را توضیح دهد. کتاب الاختبار و الاعتبار اثر منوچهر پزشک ما را به درون داستان‌های کهن می‌برد تا انگیزه‌ی شخصیت‌هایی همچون رستم را در انجام برخی از کارهایشان توضیح دهد. لحن این کتاب متمایل به طنز است و در میان بررسی وقایع، شوخی‌های ظریف و نقدهایی نیز در متن گنجانده شده است.

منوچهر پزشک در مفصل‌ترین و مهم‌ترین بخش کتاب الاختبار و الاعتبار، ما را با شخصیت و خلق‌وخوی سلطان محمود مواجه می‌کند. او سلطان محمود را پادشاهی خونریز می‌داند که با هدف گسترش قلمرو و توسعه‌ی فتوحات، به هر جا که می‌توانست حمله می‌کرد و کشتارهای خود را با این توجیه که «آن‌ها قرمطی (گروهی از شیعیان) بودند» مشروع جلوه می‌داد.

بازخوانی تاریخ و ادبیات، از نگاه منوچهر پزشک

در کتاب الاختبار و الاعتبار، برخلاف آنچه برخی از تاریخ‌دانان مدعی هستند، سلطان مسعود غزنوی برحق‌تر از برادرش، محمد، معرفی شده است. سلطان مسعود از همان ابتدای کار توانست سپاه برادرش را با خود همراه کند تا علیه محمد کودتا کنند؛ سپس هر کس از محمد صله گرفته بود، مجبور کرد آن پاداش را بازگرداند. او سلطنت خود را با آرامش آغاز کرد و پس از مدتی برای اعدام حسنک وزیر دست به کار شد.

منوچهر پزشک تاریخ را نیز از منظر خود روایت می‌کند و به بررسی شخصیت‌های ادبی بسنده نمی‌کند. این نویسنده تاریخ جنگ‌های صلیبی و تأثیر پیروزی مسلمانان در این جنگ‌ها را نیز واکاوی کرده و آن را به پیدایش صهیونیسم مرتبط دانسته است. در فصل‌های پایانی کتاب الاختبار و الاعتبار نشر نقد فرهنگ نیز با تاریخچه‌ی روی کار آمدن حکومت پهلوی و تحلیلی از شخصیت رضاخان مواجه می‌شویم که ترکیبی از وجوه مثبت و منفی را دربر می‌گیرد.

منوچهر پزشک خود اقرار می‌کند که از روایت تاریخ هدفی جز لذت بردن ندارد و نباید این روایت‌ها را الگویی برای آینده‌نگری دانست. با خرید کتاب الاختبار و الاعتبار، هم با تاریخ مواجه خواهید شد و هم ادبیات را به جذاب‌ترین شکل ممکن، به گونه‌ای که بتوانید با شخصیت‌های حکایت‌ها همذات‌پنداری کنید، خواهید خواند.

کتاب الاختبار و الاعتبار برای شما مناسب است اگر

• می‌خواهید با کتابی مواجه شوید که شما را با ادبیات کلاسیک ایران آشنا کند و بازخوانی تاریخی از متون کهن فارسی ارائه دهد.
• به دنبال حکایت‌هایی از گلستان، بوستان، تاریخ بیهقی و شاهنامه هستید که اعمال و کردار شخصیت‌ها را بررسی و تحلیل کند.
• به دنبال یک کتاب ادبی هستید که شما را با تاریخ ادبیات ایران آشنا کند.

در بخشی از کتاب الاختبار و الاعتبار می‌خوانیم

روزگاری که از آن صحبت می‌کنیم، دوره‌ای‌ست که نهضت تجددطلبی (مدرنیته) در غرب به حرکت درآمده، آن را به جلو برده، اما در مقابلش کشورهایی مانند ایران «به عقب رفته‌اند». ایرانیان ناگهان از خوابی بیدار شده‌اند و همۀ بدبختیشان را در عقب‌افتادگی از این نعمت می‌بینند و همۀ خوشبختیشان را در پیوستن به آن. به هر حال با وجود دسته‌ها و فکرهای مختلف، این فکر غالب ا‌ست. خب تا حدی هم درست ا‌ست.

اما آن پیشرفت لوازم خودش را هم دارد. چون اندیشۀ بنیادین (فلسفی) درست و روشنی در کار نیست، مقاومت‌هایی هم در برابر این لوازم صورت می‌گیرد. مثلاً در زمان‌های مختلف، چیزها و کردارهای معینی از طرف گروهی نفی می‌شود، چون از لوازم فرهنگ تجددطلبی به شمار می‌روند. مثلاً، روزی با مدرسه به سبک جدید، روزی با صندلی، روزی با فلان لباس، و.

مخالفت می‌شود که سپس‌تر همه هم این حرمت را از دست می‌دهند و رایج می‌شوند. اما خاطرۀ این مقاومت‌ها، تحلیل نشده، در نزد گروه دیگر دلیل عقب‌ماندگی فکری و ارتجاع شمرده می‌شوند، و عکس آن هم به همین نحو. در چنین روزگاری دو دولت قدرتمند انگلیس و روسیه، ایران را میان خود تقسیم‌شده می‌بینند و می‌خواهند.

چندین قرارداد میان خود می‌بندند. نزدیک‌ است که دیگر نامی از ایران در میان نباشد. مقارن جنگ‌ جهانی اول، روسیه به دلیل گرفتاری‌های داخلی خودش، کم‌کم از نفوذش در ایران می‌کاهد. انگلیس که مدت‌هاست ارباب پنهان ایران محسوب می‌شود، اندک‌اندک از سایه بیرون می‌آید. ارباب پنهان بودنش به این علت‌ است که دولت‌ها را او بر سرکار می‌آورد؛ مخارج آن‌ها را او می‌پردازد؛ و مخارج تنها نیروی نظامی منظم ایران، یعنی قوای قزاق را برعهده دارد.

فهرست مطالب کتاب

مقدمه
1: ماجرای حسنک وزیر و روزگارش (از تاریخ بیهقی)
2: داستان فرود و فراز زندگی مُهَلَّبی وزیر (از وَفیاتَ‌الاعیان ابن‌خلّکان)
3: داستان عبید و سلمان
4 دو قصه در وفای به عهد (از تاریخ بیهقی)
5: مخمصه و رهایی، داستان ندیم شرابخوار (از تاریخ بیهقی)
6: تلخ و شیرین (جنگ‌های صلیبی و صهیونیزم در فلسطین)
7: خوارزم؛ خوارزمشاه و سلطان مسعود غزنوی (از تاریخ بیهقی)
8: از رضا قزاق، تا رضاخان، تا رضاشاه
9: رستم شاهنامه