معرفی و دانلود کتاب اخرانا: سازمان اطلاعاتی روسیه و اولین سرویس امنیتی مدرن جهان

معرفی کتاب اخرانا: سازمان اطلاعاتی روسیه و اولین سرویس امنیتی مدرن جهان

کتاب اخرانا نوشته‌ی حمید عشقی، پژوهشی عمیق در تاریخ سیاسی و امنیتی روسیه است. نویسنده از اُخرانا می‌گوید؛ سازمانی مخوف برای کنترل و سرکوب در روسیه‌ی تزاری! نام «اُخرانا» که به سازمان پلیس مخفی امپراتوری روسیه در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم اطلاق می‌شود، تنها بخشی از داستانی طولانی و ریشه‌دار در تاریخ حکومت‌داری این کشور است.

درباره‌ی کتاب اخرانا

حمید عشقی در کتاب اخرانا، سیر تحول نهادهای امنیتی را از دوران ایوان مخوف در قرن شانزدهم پیگیری می‌کند. او نشان می‌دهد که چگونه تأسیس نهاد سرکوب «اوپریچنیک» توسط ایوان مخوف، آغازگر سنتی از کنترل سیاسی و نظارت اجتماعی از طریق نیروهای امنیتی ویژه‌ برای حفظ قدرت مطلق سزار بود. این روند در قرن هفدهم و هجدهم با ظهور نهادهایی چون «تایانا پریکاز» (کمیته اسرار) و «تایانا کانتسلیاریا» (دفتر محرمانه) ادامه یافت.

این نهادها اگرچه به گستردگی اخرانا نبودند، اما پایه‌های لازم برای شکل‌گیری سازمان‌های امنیتی متمرکزتر و پیچیده‌تر را فراهم آوردند و نشان دادند که مفهوم پلیس مخفی و نظارت دولتی، پدیده‌ای ناگهانی در تاریخ روسیه نبوده، بلکه همواره بخشی جدایی‌ناپذیر از سازوکار قدرت در سرزمین بوده است. اشاره‌ی حمید عشقی به افسران نفوذی در اخرانا، نمایان‌گر یکی از پیچیده‌ترین و در عین حال مؤثرترین شیوه‌های عملکرد دستگاه‌های امنیتی روسیه در طول تاریخ بوده است.

برای مثال الکساندر چرنیشیوف با ایجاد شبکه‌ای در ارتش فرانسه، حتی به حلقه‌های خانوادگی ناپلئون نزدیک شد. در ادامه‌ی کتاب اخرانا، تأسیس بخش سوم صدارت اعلیحضرت امپراتوری در زمان نیکلای اول مطرح می‌شود. این نهاد، تحت فرماندهی بنکدورف و اورلوف، نه تنها در سرکوب شورش لهستان نقش داشت، بلکه به نظارت بر روشنفکران و نویسندگانی چون پوشکین نیز می‌پرداخت.

اخرانا؛ چشم‌های پنهان تزار

نقطه‌ی عطف دیگری که در کتاب اخرانا حمید عشقی برجسته می‌شود، موج ترورهای سیاسی علیه الکساندر دوم و مقامات بلندپایه است که از دیمیتری کاراکوزوف و آنتونی برزوفسکی تا ورا زاسولیچ و ماریا کولنکینا را در برمی‌گیرد. این حوادث، ساختار امنیتی را به سمت ایجاد ستادهای ویژه و ادارات امنیت شهری سوق داد و در نهایت به تشکیل کمیسیون عالی حکومت به رهبری ژنرال میخائیل لوریس ملیکوف منجر شد.

این کمیسیون با اختیارات گسترده، ادغام بخش سوم و سپاه ژاندارم و انتصاب چهره‌هایی مانند گئورگی سودیکین، تلاش کرد تا موج ترورهای حزب انقلابی «خواست مردم» را مهار کند. حمید عشقی در کتاب اخرانا به ترور موفق الکساندر دوم در سال 1881 می‌پردازد که با جزئیات برنامه‌ریزی دو مسیر احتمالی حکومت تزار، حفر تونل زیر خیابان مالادیا سادوویا و استفاده از بمب‌های دستی همراه بود و چهره‌هایی چون سوفیا پرووسکایا، نیکلای ریاسکوف و ایگناسی هیرنیویسکی در آن نقش داشتند.

در پی این وقایع، اخرانا به‌عنوان اداره‌ی امنیت و بخش ویژه‌ی دپارتمان پلیس تأسیس شد. به گفته‌ی حمید عشقی، ساختار درونی اخرانا به شکلی پیچیده سازمان‌دهی شده بود تا بتواند طیف وسیعی از فعالیت‌های امنیتی را پوشش دهد. واحد اطلاعات این سازمان، وظیفه‌ی نفوذ و پوشش احزاب و گروه‌های سیاسی مخالف از جمله بلشویک‌ها، منشویک‌ها، سوسیالیست‌های انقلابی و آنارشیست‌ها را بر عهده داشت. واحد تحقیق مسئولیت بازجویی از مظنونان، انجام بازرسی‌ها و ارجاع پرونده‌ها به مراجع نظامی را برعهده داشت.

بخش نظارت خارجی نیز با بهره‌گیری از شبکه‌ای گسترده شامل صدها مأمور تمام‌وقت و استفاده از وسایل نقلیه مانند کالسکه‌ها و تاکسی‌ها، به رصد تحرکات افراد مشکوک می‌پردازد. علاوه بر تمام این‌ها، یک دفتر بازرگانی وجود داشت که اطلاعات را با استفاده از کارت‌های رنگی برای دسته‌بندی فعالان سیاسی، سازمان‌دهی می‌کرد. تیم امنیتی ویژه‌ای متشکل از سیصد نفر نیز مسئولیت حفاظت از جان تزار و مقامات بلندپایه را برعهده داشت. سپس حمید عشقی در کتاب اخرانا از انقلابیونی می‌گوید که در خدمت سازمان اطلاعاتی روسیه، به جاسوسی گماشته شدند.

روایت یک ماشین سرکوب از نگاه حمید عشقی

این شکل از حکومت‌داری، همان‌طور که در کتاب اخرانا حمید عشقی می‌خوانیم، با تکیه بر شبکه‌ای پیچیده از جاسوسان، خبرچینان و عوامل نفوذی، نه تنها ارکان قدرت تزار را در برابر جنبش‌های انقلابی حفظ می‌کرد، بلکه با ایجاد فضایی از پارانویا و بی‌اعتمادی، جامعه را در خود غرق می‌ساخت.

بله! اخرانا با ابزارهایی چون نفوذ در میان گروه‌های رادیکال، استفاده از جاسوسان دوجانبه و به‌کارگیری تکنیک‌های تعقیب و مراقبت، نقشی کلیدی در حفظ نظام تزار ایفا کرد. اخرانا نه تنها به‌عنوان ابزاری برای سرکوب مخالفان، بلکه به‌عنوان نهادی عمل می‌کرد که با مدیریت آشوب و ایجاد فضای رعب، سعی در کنترل تحولات سیاسی و بقای نظام تزار داشت. حمید عشقی در کتاب اخرانا، پیوند میان این پلیس مخفی و فروپاشی نهایی نظام امپراتوری در سال 1917 را واکاوی می‌کند.

با خرید کتاب اخرانا حمید عشقی و مطالعه‌ی دقیق آن، درمی‌یابیم که چگونه چرخه‌ی معیوب نظارت حداکثری و ناتوانی در مدیریت مطالبات اجتماعی، منجر به تضعیف مشروعیت حکومت شد. در نهایت نیز، همین ساختار امنیتی به دستمایه‌ای برای شکل‌گیری دستگاه‌های سرکوب پس از انقلاب بدل شد تا تاریخ خشونت‌آمیز روسیه در قالبی نوین تداوم یابد.

دانلود کتاب اخرانا انتشارات آرمان رشد، فرصتی است برای درک عمیق‌تر تاریخ سیاسی و امنیتی روسیه و آشنایی با سازوکارهای قدرت که قرن‌ها بر این سرزمین سایه افکنده است. حمید عشقی قصه‌ای پردسیسه را روایت می‌کند و قصد دارد نشان دهد که چگونه ماشین امنیتی تزار، با وجود تمام قدرت ظاهری‌اش، بذرهای فروپاشی خود را در همان خاک را کاشت و چگونه این میراث امنیتی، سایه‌ی خود را بر دوران پس از تزار نیز افکند.

کتاب اخرانا برای شما مناسب است اگر

• به تاریخ روسیه علاقه‌مند هستید.
• تمایل دارید سازوکارهای قدرت و نهادهای امنیتی در طول تاریخ را بشناسید.
• به مطالعه‌ی پژوهش‌های عمیق تاریخی با رویکرد تحلیلی علاقه دارید.

در بخشی از کتاب اخرانا: سازمان اطلاعاتی روسیه و اولین سرویس امنیتی مدرن جهان می‌خوانیم

تمامی بخش‌های ادارۀ امنیت تحت نظارت رئیس کل فعالیت می‌کردند و او ترتیب اجرای کار را تعیین می‌کرد. تمام رؤسای ادارات، بخش‌ها، افسران، مأموران و مسئولان نظارت خارجی گزارش‌های روزانۀ خود را به‌صورت تلفنی و یا حضوری به رئیس اُخرانا می‌دادند و کلیۀ دستورات را از او دریافت می‌کردند و حتی در ارائۀ این گزارش‌ها نباید از امور جزئی غفلت می‌کردند. این عقیده وجود دارد که رئیس ادارۀ امنیت اختیارات نامحدود داشت، اما اشتباه است اگر این‌گونه تصور کنیم. کلیۀ حقوق و وظایف رئیس ادارۀ امنیت به‌شدت محدود به حدود قانونی و قدرت وی درزمینۀ پیشگیری و سرکوب جنایات بود.

بر اساس بخشنامه‌ای که به بخشنامۀ «نظارت خارجی و مأموران مخفی ولایات اکتبر 1902» معروف شد رؤسای پلیس و ژاندارمری برای دستگیری یا تفتیش و یا بازجویی مظنونان امنیتی می‌بایست با رؤسای اُخرانای محلی هماهنگ می‌شدند. در فوریۀ 1907 تعداد دفاتر اُخرانا به 25 و در دسامبر همان سال به 27 دفتر افزایش یافت. با سرکوبی جنبش‌های انقلابی و هم‌زمان با افشای اطلاعاتی که نشان می‌داد چند تن از نمایندگان انقلابی مجلس دومای روسیه ازجمله میخائیل اروگین، معاون رئیس مجلس دوما، واسیلی شورکانوف، رومن مالینوفسکی و پتر کوروین کوروکوفسکی جاسوس اُخرانا هستند یک رسوایی به بار آمد و تعداد دفاتر اُخرانا شروع به کاهش کرد و در پاییز 1913 به ابتکار ژنرال ولادیمیر ژونکوفسکی، معاون وزیر کشور، در مناطقی که آرامش وجود داشت اقدام به انحلال دفاتر اُخرانا کردند؛ به‌گونه‌ای‌که تا سال 1917 تنها سه دفتر اُخرانا در شهرهای پتروگراد (سنت پترزبورگ)، مسکو و ورشو باقی مانده بود.

فهرست مطالب کتاب

پیشگفتار
قبل از قرن نوزدهم
وزارت ویژه
بخش سوم صدارت اعلیحضرت امپراتوری
کمیسیون عالی حکومت
ادارۀ امنیت
ترور در روسیه
ادارۀ امنیت سنت پترزبورگ
ادارۀ امنیت مسکو
دیگر اداره‌های امنیت
اُخرانای پاریس
جاسوسی و ضدِجاسوسی
زنان جاسوس اُخرانا
انفعال و انقلاب 1905
عملیات نفوذ
بزرگ‌ترین شکار اُخرانا
ترورهای مشکوک اُخرانا
اُخرانا و سیاست ضدِسامی
اُخرانا، جاسوسی و فحشای قانونی
اُخرانا نهادی ضدِماسونی
اُخرانا و جنبش روشن‌فکری
جنگ و انقلاب
فرود، فروپاشی و تداوم
منابع